Ingaruka z'indya kw'ihindagurika ry'ikirere: Ivyo urya bihumanya gute ikirere?

Illustration for calculator on environmental impact of different foods

Guheba kurya inyama hamwe n'ibindi vyose bikomoka ku bikoko nk'amata, niyo nzira ya mbere yo kugabanya ingaruka ku bidukikije nk'uko bitangazwa mu cigwa c'abahinga mu bumenyi.

Mbe none ubudasa hagati y'inka n'inkoko ni ubuhe? Isahani y'umuceri yoba iteza ivyuka bihumanya ikirere kurusha isahani y'ifiriti? Umuvinyu woba ari mwiza ku bidukikije kurusha ibiyeri?

Kugira umenye ingaruka ku bidukikije z'ivyo ufungura ukananywa, hitamwo muri ivyo bintu 34 mu giharuzo unahitemwo inshuro uhora ubifungura.

Ivyo uhitamwo gufungura bigira ingaruka zihe ku bidukikije?

Nturire bitewe n'uko udashobora gukina uyu mukino wacu.
Vugurura uburyo ukoresha mu kuja kuri internet ugerageze!

Ibiharuro vyose vya buri gifungurwa muri iki giharuzo ni ingereranyo yo ku rwego rw'isi. Udashobora kubona iki giharuzo, kanda ngaha.

Vyateguwe na Prina Shah, bihingurwa na Felix Sephenson na Becky Rush.

Uburimyi bw'ivyo turya bufise uruhara mu gusohora ica kane c'ivyuka bihumanya ikirere, bituma ubushuhe bwiyongera kw'isi, nk'uko bivugwa mur iki cigwa University of Oxford study.

Ariko abashakashatsi basanze ingaruka ibifungurwa bigira ku bidukikije zitandukanye cane bivuye ku gifungurwa ico ari co.

Ivyo bashitseko vyerekna ko inyama hamwe n'ibindi bikomoka ku bitungwa bifise uruhara rurenga ica kabiri c'ivyuka bihumanya ikirere biva mu biribwa, kandi mu bisanzwe ivyo bifungurwa biduha gusa ica gatanu c'intungamubiri turya canke dukenera.

Ku vyo kurya vyose vyihwejwe mu cigwa, inka hamwe n'intama nivyo basanze bifise ingaruka mbi cane ku bidukikije.

Ivyashitsweko bishusha n'impanuro z'ukuntu abantu bogabanya ihindagurika ry'ikirere zitangwa n'ikigo Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

Mu bijanye n'ivyo dufungura, IPCC ivuga ko tugomba kugabanya inyama, amata, foromaje hamwe n'amavuta tugura - ariko kandi tugafungura ibihingurwa hafi y'aho tuba kandi ntidusesagure.

IPCC kandi ihanura ko twotunganya inzu tubamwo mu kuzirinda imbeho, tukagira muri gari ya moshi na bisi aho kugenda n'indege, mu gutegura amanama naho tugakoresha uburyo vya video aho gufata ingendo z'akazi.

Kugabanya inyama n'ibiva ku bitungwa mu vyo dufungura bishobora kugabanya ivyuka bihumanya ikirere bisohorwa n'ibifungurwa umuntu afata gushika kuri bibiri vya gatatu, nk'uko bivugwa n'icigwa ca Oxford, casohowe mu kinyamakuru Science.

Uwagize ubwo bushakashatsi, Joseph Poore yabariye BBC ati: "Ivyo dufungura ni kimwe mu bintu bikomeye biri inyuma y'ingorane nyinshi zishikira ibidukikije, yaba ihindagurika ry'ikirere canke gutituka kw'ibidukikije."

Avuga kandi yuko guhindura ivyo ufungura bishobora guhindura cane ingaruka ugira ku bidukikije, kuva ku kuziganya amazi gushika ku kugabanya ivyuka bihumanya hamwe n'ukwononekara kw'amashamba.

Poore asigura ati: "Bigabanya ubutaka bukenerwa mu kurima ibifungurwa gushika ku bice 75% - iryo ni igabanuka rikomeye, cane cane iyo ubishize ku rwego rw'isi.

Niwaba ufata ingendo z'indege kenshi, kuzisubiriza n'ubundi buryo bwo kwiyunguruza bishora guhindura vyinshi cane ku vyuka bihumanya ikirere uteza, kurusha guhindura ivyo urya.

Ivyuka bisohorwa kubera urugendo rw'ingenzi imwe kuva London ija New York, biri munsi gato y'igice c'itoni.

Guhindura imodoka ikoresha ibitoro ugakoresha iyigendeshwa n'umuyagankuba, bishobora kugabanya ivyo vyuka inshuro zikuvye kabiri mu mwaka.

Kumenya ingene ivyo kurya vyawe bihingurwa hamwe n'aho biva navyo ni ngirakamaro, kuko ivyo kurya bimwe bishobora kugira ingaruka zitandukanye ku bidukikije.

Nk'akarore, inyama y'inka yororerewe mu kibanza cahoramwo ishamba iteza ivyuka bihumanya ikirere bingana inshuro 12 ivyuka bisohorwa no kwororera inka mu bwatsi busanzwe.

Inka isanzwe ivuye muri Amerika y'ubumanuko iteza ivyuka bihumanya ikirere bingana inshuro zitatu ibisohorwa nk'inka yororewe i Buraya - kandi igakoresha ubutaka bungana inshuro 10 ubukenerwa.

Inyama n'ibikomoka ku mata sivyo bifungurwa vyonyene aho ivyo uhisemwo bishobora kugira ubudasa bunini.

Shokola hamwe n'ikawa biva ahahoze amashamba cimeza navyo biteza ivyuka bihumanya ikirere bitari bike.

Ku tomate zitabangamira ikirere, hitamwo izirimwa hanze canke mu bibanza bikoze mu buhinga bwa none, aho guhitamwo izirimwa hakoreshejwe gaze canke amavuta.

Abanywa ibiyeri biyubara ibidukikije bashobora gushima kumenya ko ibiyeri bidatekeye muri kanete canke uducupa twa plastike, biteza ingorane nkeyi ku bidukikije.

N'inyama zivuye mu buryo butabangamira ikirere bwa mbere bushoboka, zirateza ivyuka bihumanya ikirere kurusha ivyuka biva mu biribwa vy'abatarya inyama, nk'ibiharage n'ivyema.