Nibyo ... hari igihe biba byiza kurakara!

Umugabo urakaye ari mu modoka Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

Igice kinini cy'isi kiri mu bihe urebye by'amahoro n'uburumbuke.

Imibare yakusanyijwe n'umuryango w'abibumbye, ONU, hamwe n'umuryango mpuzamahanga w'ubucuruzi ku isi, WTO, na za leta zinyuranye, igaragaza ko mu bihugu byinshi ubukene buri kugabanuka, igihe cyo kuramba kikiyongera.

Benshi mu batuye mu bihugu biteye imbere baratekanye kandi barakize kurusha ikindi gihe cyabayeho mu mateka ya muntu.

Nonese ni kuki abantu benshi usanga buri gihe barakaye?

Hari inkuru nyinshi ziteye agahinda, hari inkuru z'ibibazo ku mbuga nkoranyambaga, rimwe na rimwe abanyapolitiki na bo bakongera ingorane zacu… ntawakugaya niba wibaza ko isi iri mu bihe bidashira by'umujinya.

Oliver Burkeman - umunyamakuru w'Umwongereza akaba n'umwanditsi wanditse uko abantu bagera ku byishimo, ubu yahisemo kureba urundi ruhande yibanda kureba uko uburakari bwahindura ibintu.

Kuki turakara? Biterwa n'iki? Ariko cyane cyane, ese kurakara ni bibi?

1. Kuki twageze aho twumva uburakari?

Impamvu nyayo ni iyihe ituma, kuva kera na kare, umuntu arakaranya na mugenzi we?

Aaron Sell, umwarimu mu by'imitekerereze ya muntu no gutahura ibyaha wigisha kuri Kaminuza ya Heidelberg iri Ohio muri Leta Zunze Ubumwe z'Amerika, avuga ko umujinya ari "uburyo butangaje buba mu muntu".

Agira ati: "Ni uburyo bugenzurwa n'ubwonko. Ni igikorwa cyo kujya mu mutwe w'undi muntu ngo umwumvishe uwo uri we. Ni uburyo bwo gutsinda amakimbirane nabo ushaka guhindura uko batekereza".

Porofeseri Sell asobanura uburyo iki kintu kiva mu bwonko kikaza mu isura, mu maso hakaguka, mu majigo hagakomera (guhekenya amenyo) no mu mazuru hagashyuha.

Ati: "Buri mpinduka yose uburakari bugira ku isura, butuma ugaragara nk'uwagize izindi mbaraga".

Porofeseri Sell avuga ko abahanga mu bumenyamuntu bagaragaje ko "isura irakaye" umuntu ayiragwa n'abamubyaye kuko "impinja zitarafungura amaso zijya zigaragaza isura irakaye."

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

2. Abatarakara bahuye n'akaga

Ushobora kwibaza ko abakurambere batarakaraga bashobora kuba barabayeho igihe kinini kurusha abarakaraga, ariko siko byagenze.

Porofeseri Sell ati: "Ibyabaye ni uko abantu bagira umujinya udasanzwe aribo babayeho cyane kurusha abatarawugiraga".

Avuga ko babigeragaho kuko ari bo babashaga guharanira imibereho myiza kandi bagatsindira inyungu.

Ati: "Kera cyane, abataragiraga uburakari barakandagirwaga. Baribwaga, bafatwaga nabi ndetse kubera iyo mpamvu 'barapfuye barashira'".

Ngo abarokotse ni abihagazeho ko bashobora kwanga gukorana n'abanyamujinya, babibutsa ibyiza babakorera mu buryo bwo kubatera impuhwe ngo baborohere, bigatuma barokoka.

3. Umubiri uhinduka ute iyo turakaye?

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

Kugira ngo twumve uburakari tugomba kubanza kumva icyo budukoraho mu mitekerereze, uko butuma dutekereza n'icyo budutera gukora.

Umushakashatsi ku burakari Porofeseri Ryan Martin wo muri kaminuza ya Wisconsin-Green Bay yo muri Amerika, avuga ko iyo urakaye imikaya y'ubwonko ishibuka, umutima ugatera kurushaho, guhumeka bikiyongera, ukabira icyuya kandi imikorere y'igifu ikagenda buhoro.

Avuga ko izi mpinduka z'umubiri ziba zigamije kuwuha imbaraga zo gusubiza ku kintu cyose kibangamiye nyirawo.

Porofeseri Martin avuga ko iyo umuntu arakaye cyane ubwonko nta kindi butekereza uretse gusubiza icyo kintu "kije kurenganya" umuntu.

4. Impamvu ubuzima bw'ububushobora gutera umujinya wacu

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

Bigaragara ko abantu benshi - cyane cyane mu bihugu bikize - ubu bafite ibintu bike bibahangayikishije kurusha abasekuru babo.

None kuki ubuzima bw'iki gihe burimo uburakari bwinshi?

Biroroshye, nkuko bivugwa na Porofeseri Martin: "Abantu barahuze cyane, kandi bongereye ibikenerwa mu buzima bwabo, ubu rero ikintu cyose kibakerereza cyangwa kibahagaritse kibatera umujinya".

Arakomeza ati: "Niba ugomba guhagarara ku murongo ku isoko kugira ngo ubishyure cyangwa uhamagara umuntu ngo akuzanire ibyo ukeneye bakakubwira gutegereza, umuntu ahita arakara kubera ko nta mwanya wo guta afite".

5. Dushobora kugenzura uburakari bwacu uko tubitekereza?

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

Mu by'ukuri, kubabaza umuntu twarakariye ntabwo bifasha cyangwa ngo bitange umusaruro - bityo rero dukeneye ubundi buryo bwo kurangiza uburakari bwacu.

Dufite ububasha bwo kugenzura rwose ibyo dutekereza nk'uko byemezwa na Maya Tamir, inzobere mu mitekerereze y'abantu yo muri Hebrew University iri i Yerusalemu muri Israel.

Maya avuga ko amarangamutima ari umusaruro w'uko twabayeho, ko ari ibintu bizana n'imibereho yacu n'impunduka n'ibindi bitubaho mu buzima kuva tuvutse.

Ubushakashatsi bwa Maya bwagaragaje uburyo uburakari buri gihe budakwiye gutera amahane n'urugomo.

Ati: "Niba amarangamutima yubakwa n'uko twabayeho, amarangamutima nk'uburakari ntakwiye buri gihe gutuma umuntu ahindura imyifatire.

"Ntabwo turi ibikinisho bidatekereza. Uburakari ntibwadutera amahane no kurwana tugize uko tubugenzura."

6. Gukoresha uburakari mu byiza

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images

Uburakari bushobora gutuma turwana, dutukana… ndetse dutukana n'abo tutareba ku mbuga nkoranyambaga.

Niba abashaka kugumana ububasha bwabo n'icyubahiro bagomba kurakara, ingaruka zabyo ni mbi cyane - harimo n'intambara.

Ariko abahanga mu mitekerereze y'abantu bavuga ko uburakari bwatuma umuntu atekereza neza akanafata umwanzuro mwiza mu gihe yakorewe ikibi.

Mark Vernon, umuvuzi mu by'imitekerereze, asobanura ko abantu ba kera cyane mu bihe by'abahanga nka Plato na Aristote batekerezaga ko hari ikintu kitwa "uburakari bwiza".

Bumvaga ko umuntu warakaye ashobora kuba mwiza mu gihe uburakari bwe abuhaye inzira nziza itanga umusaruro.

Rero, "Umujinya ushobora gutuma umuntu akorana ishyaka ikintu gikomeye cyangwa ugatuma bashyira hamwe ingingo nziza yageza ku butabera."

Ngayo nguko rero, kurakara buri gihe si ikintu kibi ubwabyo.

Tugomba ahubwo kwitoza kuba hejuru y'aya marangamutima y'uburakari tukayakoresha ku neza n'ibyiza kugira ngo bitarangira aduhejeje mu kaga k'amahane n'imirwano.

Ibindi bisa n’ibi