Imibare mishya y’impunzi ku isi yatangajwe, mu karere byifashe gute?

Impunzi z'Abarundi mu kwezi kwa kane 2015 mu Rwanda. Iyi raporo ivuga ko u Burundi ari igihugu cya 10 gifite impunzi nyinshi ku isi Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images
Image caption Impunzi z'Abarundi mu kwezi kwa kane 2015 mu Rwanda. Iyi raporo ivuga ko u Burundi ari igihugu cya 10 gifite impunzi nyinshi ku isi

Abahunga intambara, ubugizi bwa nabi no guhohoterwa ku isi barenze miliyoni 70 umwaka ushize - umubare munini ishami ry'umuryango w'abibumbye rishinzwe impunzi ku isi (HCR) ryabonye mu myaka 70 rikora. Mu karere bite?

Iyi raporo, isohorwa buri mwaka n'ishami ry'umuryango w'abibumbye ryita ku mpunzi (HCR), ivuga ko abantu miliyoni 70,8 bahunze ingo zabo mu 2018 - ni imibare irenzeho miliyoni 2,3 ku yo mu 2017.

Iyi mibare ni ikigereranyo cy'abantu 37,000 bahunga buri munsi.

HCR ivuga ko igiteye impungenge ari uko iyi mibare ishobora kwiyongera kuko hatarimo imibare yose y'impunzi zigera kuri miliyoni enye ziheruka guhunga akaga muri Venezuela.

Igice kinini cy'izi mpunzi ni abahunga ibihugu byabo kubera intambara, amakimbirane cyangwa gukurikiranwa.

Ikindi gice kigizwe n'impunzi zisaba kurengerwa ariko ziratabona ibyangombwa by'ubuhunzi, igice cya gatatu ni abahunga ariko ntibave imbere mu bihugu byabo, aba bagera kuri miliyoni 41,3.

Hafi impunzi 4 muri 5 ziba mu bihugu bituranye n'ibyabo zahunze.

Hejuru ya bibiri bya gatatu by'izi mpunzi ziva mu Syria, Afghanistan, Sudani y'Epfo, Myanmar na Somalia.

Syria ni yo ifite impunzi nyinshi, zirenga miliyoni 6,7 naho Uganda iri mu bihugu byakira impunzi nyinshi ku isi nk'uko iyi raporo ibigaragaraza.

Mu karere byifashe bite?

Mu gace k'iburasirazuba n'ihembe rya Afurika, umwaka wa 2018 watangiye habarurwa impunzi 4,307,800 warangiye zigeze kuri 4,348,800.

Mu karere k'ibiyaga bigari, Sudani y'Epfo (3), Kongo(6) n'Uburundi (10) biri mu bihugu icumi biza imbere ku isi byavuyemo impunzi nyinshi.

Iyi raporo ivuga ko 85% by'impunzi zahunze muri Kongo Kinshasa ziri mu bihugu bituranye nayo, Uganda yakiriye 303,100, u Rwanda rufite 77,000, u Burundi bufite 70,900, Tanzaniya ifite 56,600...

Uganda ni igihugu cya gatatu mu bihugu 10 bicumbikiye impunzi nyinshi ku isi, ikaba icumbikiye impunzi zirenga miliyoni imwe, igakurikira Turukiya na Pakistani.

Uwufise ububasha kw’isanamu Global Trends 2018
Image caption Ishusho y'ikibazo cy'impunzi ku isi

Uganda kandi ni yo icumbikiye impunzi nyinshi z'ibihugu byo muri aka karere, harimo izigera ku 14,000 ziva mu Rwanda, nk'uko iyi raporo ibivuga.

Ivuga kandi ko imibare y'impunzi z'Abarundi, igihugu cya 10 gifite nyinshi ku isi, yagabanutse ikava ku 439,300 mu ntangiriro ya 2018 ikagera ku 387,900 ku mpera y'uwo mwaka kuko abagera ku 45,500 batashye.

Hafi 98% by'impunzi z'Abarundi ziri mu bihugu bituranyi, Tanzaniya icumbikiye 221,400, u Rwanda rucumbikiye 68,300, Kongo 43,000, Uganda 32,500, Kenya 4,900 na Zambiya 4,500.

Iyi raporo ivuga ko u Burundi bufite impunzi zahunze iki gihugu 387,900, abasaba ubuhungiro (asylum seekers) 53,377, n'impunzi z'imbere mu gihugu 31,908.

Ivuga ko u Rwanda rufite impunzi zaruhunze 247,481 n'abasaba ubuhungiro 13,776.

Uganda ifite impunzi zayihunze 7,035 n'abantu 10,969 basaba ubuhungiro.

Tanzaniya ifite impunzi 735 zayihunze n'abasaba ubuhungiro mu yandi mahanga 1,673.