અમિતાભનું વ્યક્તિત્વ એક 'સુપરસ્ટાર'થી વધુ શા માટે છે?

અમિતાભ બચ્ચનની તસવીર Image copyright Getty Images
ફોટો લાઈન મેડમ તુસાડના મ્યુઝિયમમાં સ્થાન પામાનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય અભિનેતા છે

મહાનાયક અમિતાભ બચ્ચને આજે 75 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. ભારતીય લેખક અને પત્રકાર મધુ જૈન કહે છે કે, "આ ફિલ્મપ્રેમી દેશમાં અમિતાભનું અસ્તિત્વ એક સુપરસ્ટાર કરતા પણ વધુ છે."

બૉલિવૂડની દંતકથા સમાન આ અભિનેતા વિશે કેટલીક વાતો જાણવા જેવી છે.

આ એ જ વ્યક્તિ છે જેમણે લંડન ઑલિમ્પિકની મશાલ પકડી હતી અને વર્ષ 1999માં તેમને બીબીસીના ઑનલાઈન પૉલમાં સૌથી મહાન અભિનેતાની ઉપમા પણ મળી હતી.

તેઓ સૌપ્રથમ ભારત મેડમ તુસાદના મ્યુઝિયમમાં સ્થાન પામાનારા તેઓ પ્રથમ ભારતીય અભિનેતા છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

અમિતાભ એકવાર જ્યારે ઈજિપ્તમાં હતા ત્યારે તેમની ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયા હોટેલમાં જ કરી લેવામાં આવી હતી કારણ કે એરપોર્ટ પર તેમની રાહ જોઈ રહેલા પ્રશંસકો અતિ ઉત્સાહમાં હતા.


હકીકતમાં ઊંચા કદનું વ્યક્તિત્વ

Image copyright Getty Images
ફોટો લાઈન લગભગ 48 વર્ષની ઈનિંગ બાદ તેઓ આજે ફિલ્મઉદ્યોગમાં અમિતાભ અલગ સ્થાન ધરાવે છે

અલબત્ત ભારતમાં બચ્ચન એક સુપરસ્ટાર કરતા પણ અનેક ગણું અસ્તિત્વ ધરાવે છે. કદાચ તેમને રાષ્ટ્રીય આઈકન તરીકે પણ રેખાંકિત કરી શકાય છે.

દેશના છેવાડાના વિસ્તારમાં રહેતા કોઈ વ્યક્તિને પૂછવામાં આવે કે, દેશના વડાપ્રધાન કોણ છે?

તો તે કદાચ તેનો જવાબ આપવામાં મૂંઝવણ અનુભવશે પરંતુ તેને અમિતાભ બચ્ચન વિશે માહિતી જરૂરપણે હશે.

ભારત પાસે ઘણાં સફળ અને અત્યંત લોકપ્રિય સ્ટાર્સ હતા પરંતુ બચ્ચન જેટલી લાંબી કારકિર્દી કોઈની રહી નથી.

લગભગ 48 વર્ષની ઈનિંગ બાદ તેઓ આજે ફિલ્મઉદ્યોગમાં સાવ જુદુ જ સ્થાન ધરાવે છે.

બચ્ચનની પ્રથમ ફિલ્મ 'સાત હિન્દુસ્તાની' હતી. જે કે.એ. અબ્બાસે દિગ્દર્શિત કરી હતી. પરંતુ આ ફિલ્મ બૉક્સ-ઑફિસ પર સફળ રહી નહોતી.

Image copyright Getty Images
ફોટો લાઈન કારકિર્દીની શરૂઆતમાં ફ્લૉપ ફિલ્મોના કારણે એક સમે અમિતાભે કોલકાતા પરત ફરવાનો નિર્નય કર્યો હતો

તેમની બાદની કેટલીક ફિલ્મો પણ આવી જ રહી હતી. જેના કારણે તેમણે ફિલ્મી દુનિયાને અલવિદા કહેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. ત્યારે તેઓ તે સમયના સફળ અભિનેત્રી જયા ભાદુરીને ડેટ કરી રહ્યા હતા.

બચ્ચન ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં પ્રવેશતા પહેલા કોલકાતાની એક વેપારી પેઢીમાં કામ કરતા હતા.

ઉપરાંત કેટલાંક નાટકોમાં અભિનય પણ કરતા હતા, તેમણે ત્યાં પરત ફરવાનો નિર્ણય કરી લીધો હતો.

જો સલીમ-જાવેદે અમિતાભ માટે 'એંગ્રી યંગ મેન'નો રોલ ન લખ્યો હોત તો તેમના સેલ્યુલોઈડ સપનાંઓ કદાચ ક્યારેય સાચાં સાબિત ન થયાં હોત.

વર્ષ 1973માં પ્રકાશ મેહરાએ દિગ્દર્શિત કરેલી આ ફિલ્મ બાદ અમિતાભ બચ્ચન માટે વિજય નામ એક સાર્વત્રિક ઓળખ બની ગયું હતું.

બાદમાં આ નામ બચ્ચનની અન્ય ફિલ્મોમાં પણ તેની સાથે રહ્યું હતું.

70ના દાયકામાં ભારતભરમાં અજંપાભરી શાંતિ હતી. દેશમાં રાજકીય અશાંતિ અને તત્કાલિન વડાંપ્રધાન ઇંદિરા ગાંધીએ કટોકટી લાગુ કરી હતી.

બેરોજગારી અને શ્રમજીવીઓમાં અસંતોષ હતો તો બીજી તરફ આઝાદી બાદના સોનેરી સપનાંઓ પણ ખાટાં થઈ ચૂક્યા હતા.

બચ્ચનના વ્યક્તિત્વને સલીમ-જાવેદના શબ્દોનું પૅકેજિંગ મળ્યું હતું.

તેમની મોટાંભાગની ભૂમિકાઓમાં તે શહેરી વિસ્તારમાં ફરતા યુવાન તરીકે જોવા મળતા, જે ઝૂંપડપટ્ટીમાં જન્મેલો અને ઉછરેલો છે.

આ પ્રકારની ભૂમિકાઓથી તેઓ ભારતની સમસ્યાઓ સામેના વિરોધનું એક ચિહ્ન બન્યા.

તેમની પ્રસિદ્ધિના કારણે હિન્દી ફિલ્મોમાં સાર્વત્રિક રીતે જોવા મળતા પારંપારિક ગ્રામીણ રૉમાન્સમાં પણ ઘટાડો આવ્યો.

યશ ચોપરા દિગ્દર્શિત અને સલીમ-જાવેદે લખેલી 'દીવાર'(1975)માં વિજયનું વ્યક્તિત્વ વધારે ખીલ્યું.

ઉત્કટતાથી બેઠેલો 'એંગ્રી યંગ મેન' ભારતીય ફિલ્મોની સ્ક્રીન પર ભાગ્યે જ જોવા મળ્યો હતો.


યાદગાર રૉલ

Image copyright Getty Images
ફોટો લાઈન અમિતાભ આજે પણ પ્રયોગાત્મક રૉલ કરતા રહે છે

દીવારમાં વિજય એક સ્મગલર તરીકે જોવા મળે છે. જે ગુનાઓથી ખદબદતા શહેર મુંબઈની ફૂટપાથ પર ઉછરેલો છે.

'દીવાર: ધ ફૂટપાથ, ધ સિટી એન્ડ ધ એંગ્રી યંગ મેન'ના લેખક વિનય લાલ કહે છે, "દીવાર એવી પહેલી ફિલ્મ હતી જેણે ફૂટપાથ અને સ્કાયસ્ક્રેપર વચ્ચેનો સંવાદ દર્શાવ્યો."

વર્ષ 1975માં રિલીઝ થયેલી રમેશ સિપ્પીની 'શોલે' ફિલ્મ પછી બચ્ચનની કારકિર્દીએ પૂરપાટ ગતિ પકડી હતી.

મનમોહન દેસાઈની 'અમર અકબર એન્થની', 'નસીબ' અને 'મર્દ'માં પણ બચ્ચનને અત્યંત સફળતા મળી હતી.

પરંતુ 80ના દાયકાના ઉત્તરાર્ધમાં તેમની કારકિર્દી થોડી ડામાડોળ થઈ.

જો કે તેમણે પોતાની જાતને ફરી શોધી અને પોતાના રોલ સાથે થોડા પ્રયોગો કરી ઘણી સફળ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો.


એક જીવનમાં ઘણાં જીવન સમાવ્યા

Image copyright Getty Images
ફોટો લાઈન અમિતાભે રાજકારણ અને વ્યાપાર ક્ષેત્રે પણ હાથ અજમાવ્યો છે

તેમના મિત્ર અને ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીના આગ્રહને અનુસરી વર્ષ 1984માં સાંસદ બની તેમણે રાજકારણમાં પણ પ્રવેશ કર્યો હતો. જો કે ત્રણ વર્ષ બાદ તેમણે રાજીનામું આપી દીધું.

બચ્ચન એક વેપારી તરીકે પણ કારકિર્દી અજમાવી ચૂક્યા છે. વર્ષ 1995માં 'અમિતાભ બચ્ચન કૉર્પોરેશન'ની શરૂઆત કરી તેમણે ઈવેન્ટ મેનેજમેન્ટ અને ફિલ્મનિર્માણ ક્ષેત્રે ઝંપલાવ્યું.

પરંતુ આ સાહસ નિષ્ફળ ગયું હતું. નાદારી જેવી પરિસ્થિતિ આવવાના અણસાર પણ એ સમયે હતા.

ફરી શક્તિશાળી થવાની કળામાં માહેર બચ્ચન 'કૌન બનેગા કરોડપતિ' ટીવી ગેમ-શૉથી પરત આવ્યા અને પછી ક્યારેય પરત ફરીને ન જોયું.

મહાનાયક ફરી લોકો વચ્ચે આવી ગયા હતા. પડતીના સમયમાંથી ઉગરવાના સમયગાળાએ તેમને વિનમ્રતા અને સહાનુભૂતિ શીખડાવ્યા હતા.

આજે બચ્ચન બચ્ચન છે. વિવિધ બ્રાન્ડ્ઝનું સર્વવ્યાપક પ્રમોશન, પહાડી અવાજમાં વૉઈસ ઑવર, પ્રાયોગિક ફિલ્મોમાં અભિનય અને ગુજરાત રાજ્યના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે તેઓ હાલ ચમકી રહ્યા છે.

(મધુ જૈન વરિષ્ઠ પત્રકાર છે અને તેમણે કપૂર્સ : ધ ફર્સ્ટ ફેમિલી ઑફ ઈન્ડિયન સિનેમાના લેખિકા પણ છે.)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો