"એકડો લખતા શીખ્યો તે પહેલાંનો ભજન ગાઉં છું": હેમંત ચૌહાણ

હેમંત ચૌહાણની તસવીર Image copyright MAYUR HEMANT CHAUHAN
ફોટો લાઈન હેમંત ચૌહાણનો જન્મ રાજકોટ જિલ્લાના કુંદણી ગામે થયો હતો

હિંદી અંગ્રેજી સંગીતના ચાહક ગુજરાતી યુવાનો હેમંત ચૌહાણને ન જાણતા હોય તેવું બને પણ એમના અવાજે એક આખી પેઢીને ગરબાની મોજ કરાવી છે અને અનેક લોકોને ભજનનાં રંગમાં રંગીને આધ્યાત્મિકતાનો અનુભવ કરાવ્યો છે.

આજના યુવાનો માટે કે 'ઝણણ ઝણણ ઝણ ઝાલરી વાગે' એ ભજન કે ‘પંખીડા ઓ પંખીડા...’ ગરબો અજાણ્યો નહીં હોય, આ બધા ગરબા, ગીતો અને ભજનો હેમંત ચૌહાણે ગાયેલાં છે. તેમના અવાજે ગરબાએ એક સમયે આખા ગુજરાતને ઘેલું કર્યું હતું.

હેમંત ચૌહાણનો જન્મ સાતમી નવેમ્બર, 1955ના રોજ રાજકોટ જિલ્લાના જસદણ તાલુકાના કુંદણી ગામે થયો હતો.

તેમણે અત્યાર સુધીમાં લગભગ આઠસો આલબમ, સાત હજાર ગીતો, 100 કાવ્ય રચનાઓ અને 10 ગુજરાતી ફિલ્મોમાં પાર્શ્વગાયન કર્યું છે.


સંગીત સંલગ્ન પરિવાર

Image copyright Mayur Hemant Chauhan
ફોટો લાઈન હેમંત ચૌહાણે અત્યાર સુધીમાં લગભગ સાત હજાર ગીતોમાં સ્વર આપ્યો છે.

વર્ષ 2012માં તેમને સંગીત-નાટ્ય અકાદમી, દિલ્હીનો 'અકાદમી રત્ન'નો ઍવૉર્ડ પ્રાપ્ત થયો હતો, જે તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ પ્રણબ મુખર્જી દ્વારા એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

આજ સુધી આવાં અઢળક સન્માન તેમને મળી ચૂક્યાં છે. હેમંત ચૌહાણના દાદા અને પિતા તેમના સમયમાં રામાયણ અને મહાભારતનું સંગીત સાથેનું પઠન કરવા આસપાસના વિસ્તારોમાં જતા હતા.

હેમંત ચૌહાણ કહે છે, "મારા દાદા રામજીભાઈ એ સમયે 200થી 500 લોકોના શ્રોતાગણ સમક્ષ વગર માઈકે બુલંદ સ્વરે ગાઈ શકતા."

"મારા પિતા રાજાભાઈ રામસાગર પર વગાડતા અને મહાભારત-રામાયણનું પઠન કરતા. તે સમયે રેકોર્ડિંગની વ્યવસ્થા અને સંસાધનો ન હોવાથી તેમની ઓળખ માત્ર તાલુકા સ્તર સુધી જ રહી."

"જો કે મારાં માતાનો સ્વર પણ સારો હતો, પરંતુ તે સમયના સામાજિક બંધનોના કારણે તેમનાં સૂર માત્ર લગ્નપ્રસંગો પૂરતા જ સીમિત રહ્યા."


ચાર વર્ષની ઉંમરથી ગાયનની શરૂઆત

Image copyright MAYUR HEMANT CHAUHAN
ફોટો લાઈન હેમંત ચૌહાણે બાબુભાઈ અંધારિયા પાસે શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લીધી છે

"ચારેક વર્ષની ઉંમરે મેં અભ્યાસ શરૂ કર્યો તે પહેલાં મેં વારસાના ભાગ અને આનંદ માટે સંગીત શીખવાનું શરૂ કર્યો. એકડો લખતા નહોતો શીખ્યો ત્યારથી હું ગાઈ રહ્યો છું.

રાજકોટ નજીકના ત્રંબામાં આવેલા કસ્તુરબા ગાંધી આશ્રમમાં મેં શિક્ષણ લીધુ છે, તે સમય દરમિયાન રોજની પ્રાર્થનાસભા કે ઉજણવણી દરમિયાન મને ગાવાનો મોકો મળતો હતો.”

“પછી આ ક્ષેત્રમાં વધુ રુચિ કેળવાતા મેં બાબુભાઈ અંધારિયા પાસે શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લીધી. આ તાલીમ ઉપરાંત મેં સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં બી.એ. (અર્થશાસ્ત્ર)નો અભ્યાસ પણ કર્યો છે.

વર્ષ 1976માં રાજકોટ આકાશવાણીમાં મને સૌથી પહેલી તક મળી હતી. ત્યારે મેં દાસીજીવણનું 'પ્યાલો મે પીધેલો છે ભરપૂર' ભજન ગાયું હતું. સમયાંતરે મને આકાશવાણીમાં ગાવાની તક મળતી રહેતી.”

"આ સમયગાળામાં મેં રાજકોટની આર.ટી.ઓ. કચેરીમાં ક્લાર્ક તરીકેની નોકરી પણ મળી હતી. આ નોકરી અગિયાર વર્ષ સુધી કર્યા બાદ ભજન ક્ષેત્રે વધુ કારકિર્દી બનાવવા મેં નોકરી છોડી હતી."

"નારાયણ સ્વામી, કાનદાસબાપુ, કનુભાઈ બારોટને સાંભળીને હું શીખ્યો છું. હેમભાઈ(હેમુ ગઢવી)ને મેં નાનપણથી સાંભળ્યા હતા. તેમને હું મારા પ્રેરણાસ્રોત માનું છું.

"વર્ષ 1986માં અમદાવાદમાં જ્યારે દૂરદર્શન કેન્દ્રની શરૂઆત થઈ ત્યારે મને, ભીખુદાન ગઢવી, દીવાળીબહેન ભીલ, શાહબુદ્દીન રાઠોડને એક કાર્યક્રમ માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા."

"'ઝણણ ઝણણ ઝણ ઝાલરી' વાગે એ ગીત ગાયું હતું. ત્યારે ટેલિવિઝન પર દૂરદર્શન એકમાત્ર ચેનલ હોવાથી સમગ્ર ગુજરાતમાં આ ગીત વખણાયું હતું. બાદમાં મને આલબમની અને વિવિધ કાર્યક્રમોની ઑફર મળવા લાગી હતી."

"જેમાં પંખીડા ઓ પંખીડા અને રામદેવ પરણાવેની મ્યુઝિક કેસેટ્સને સારી એવી લોકચાહના મળી હતી. 'કેસર ચંદન'(1987) ફિલ્મમાં દાસી જીવણનું ભજન ગાયું હતું, જેના માટે મને ગુજરાત સરકાર તરફથી શ્રેષ્ઠ ગાયક તરીકેનું સન્માન મળ્યું હતું."


મેં કર્યું તેને સંઘર્ષ નથી ગણતો

Image copyright MAYUR HEMANT CHAUHAN
ફોટો લાઈન "હવે ડાયરાના કલાકારોને સારી સુવિધાઓ અને સંસાધનો મળે છે"

પોતાના સંઘર્ષના દિવસો યાદ વાત કરતા તેઓ કહે છે, "મેં જે કર્યું તેને સંઘર્ષ નથી ગણતો કારણ કે પહેલેથી જ ખબર હતી કે આપણે આ જ કરવાનું છે. ટ્રક, ટ્રેક્ટર કે બાઈક પર ડાયરાઓ માટે જવાનું અમારા માટે સામાન્ય વાત હતી."

"આખી રાત ગાઈને સવારે બસમાં ઊંઘતા-ઊંઘતા પરત આવવાનું એ જીવનનો ભાગ બની ગયું હતું, તેમાં પણ બસમાં ઘણીવાર બેસવાની જગ્યા ન મળે તો ઊભા-ઊભા ઊંઘીને પરત આવ્યા હોય તેવું પણ ઘણીવાર બનતું."

"હવે તો ડાયરાના કલાકારોને સારી સુવિધાઓ અને સંસાધનો મળે છે."

હેમંત ચૌહાણે માત્ર ભક્તિસંગીત ક્ષેત્રે જ કારકિર્દી બનાવાવનું નક્કી કરેલું છે.

તેમણે કહ્યું, "ભક્તિસંગીત મને ગળથૂથીમાં મળેલું છે, તેથી મેં પહેલેથી જ માત્ર ભક્તિસંગીત તરફ જ આગળ વધવાનું વિચાર્યું તેથી ફિલ્મોના અન્ય પ્રકારના સંગીતથી હું દૂર રહ્યો છું."

"હવે હું ભક્તિ સિવાયના કોઈ ગીતો ગાઉં તો મારાં પરિવારનું કોઈ બાળક પણ તે બાબત ન સ્વીકારી શકે."


નવા કલાકારો માટે શું કહે છે?

Image copyright MAYUR HEMANT CHAUHAN
ફોટો લાઈન "વિડીયોગ્રાફીનો ટ્રેન્ડ નહોતો તેથી તમામ લોકો અમને સાંભળતા હતા"

હવે ડાયરાને વધુ નામના અને લોકપ્રિયતા મળી રહી છે. કલાકારો પર ચલણી નોટોનો વરસાદ થવો તે સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.

આ બાબત વિશે હેમંત ચૌહાણ કહે છે, "અગાઉ વીડિયોગ્રાફીનો ટ્રેન્ડ નહોતો, તેથી તમામ લોકો અમને સાંભળતા હતા, પરંતુ હવે ઘણીવાર સ્ટેજ પર પૈસા ઉડાડવા આવતાં લોકોની ભીડ જોવા મળે છે,"

"જો કે એ પણ ધર્મકાર્યનો એક ભાગ છે, તેથી તે વિષય પર કોઈ ટિપ્પણી કરવી યોગ્ય નથી. સમય સાથે પરિવર્તન આવતું રહે છે."

ગાયકી ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવવા માગતા યુવાવર્ગ માટે હેમંત ચૌહાણ કહે છે, "સંગીતમાં સાધના જરૂરી છે. પહેલાં તો 22 વર્ષની ઉંમરે કલાકારો બહાર પડતાં કારણ કે તે સમય સુધી તેઓ સાધના અને રિયાઝ કરતા અને સ્વરને વધુને વધુ સારો કરવાના પ્રયત્નો કરતા રહેતા."

"હવે ઘણાં કિસ્સામાં જોવા મળે છે કે બાળકો 14-15 વર્ષની ઉંમરથી ગાતાં થઈ જાય છે અને કાર્યક્રમોમાં આવતાં હોય છે. પરિણામે 19-20 વર્ષની ઉંમર સુધી પહોંચ્યા બાદ તેમનો સ્વર પહેલાં જેવો નથી રહેતો."

"પછી તેઓ વધુ પ્રયત્નો પણ નથી કરી શકતા કારણ કે તે સાધના અને રિયાઝ નો સમય ગુમાવી ચૂક્યાં હોય છે."

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

સંબંધિત મુદ્દા