કારગિલ : જ્યારે પાકિસ્તાની સૈનિકને વીરતા પુરસ્કાર માટે ભારતે ભલામણ કરી

કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં Image copyright PAKISTAN ARMY

એવું ખૂબ ઓછું જોવા મળે છે જ્યારે શત્રુ સેના કોઈ સૈનિકની બહાદુરીના વખાણ કરે અને તેની સેનાને લખીને કહે કે આ સૈનિકની વીરતાને સન્માન મળવું જોઈએ.

1999ના કારગિલ યુદ્ધમાં એવું જ થયું જ્યારે ટાઇગર હિલના મોર્ચે પાકિસ્તાનની સેનાના કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં એટલી બહાદુરીથી લડાઈ લડ્યા કે ભારતીય સેનાએ પણ તેની નોંધ લેવી પડી.

એ લડાઈને કમાન્ડ કરી રહેલા બ્રિગેડિયર એમ. એસ. બાજવા યાદ કરે છે, "જ્યારે આ લડાઈ પૂર્ણ થઈ તો હું આ ઓફિસરનો પ્રશંસક બની ગયો હતો. હું 71ની લડાઈ પણ લડી ચૂક્યો છું."

"મેં ક્યારેય પાકિસ્તાની ઓફિસરને લીડ કરતા જોયા નથી. બાકી બધા પાકિસ્તાની કુર્તા અને પાયજામામાં હતા. માત્ર એ એક વ્યક્તિએ ટ્રેક સૂટ પહેર્યો હતો."


આત્મઘાતી હુમલો

Image copyright MOHINDER BAJWA/ FACEBOOK

હાલ જ કારગિલ પર એક પુસ્તક 'કારગિલ અનટોલ્ડ સ્ટોરીઝ ફ્રૉમ ધ વૉર' લખી ચૂકેલાં રચના બિષ્ટ રાવત જણાવે છે, "કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં નૉર્થર્ન લાઇટ ઇંફેંટ્રીમાં હતા."

"ટાઇગર હિલ પર પાંચ જગ્યાએ તેમણે પોતાની ચોકીઓ બનાવીને રાખી હતી. પહેલા 8 શીખોને તેના પર કબજો કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ તેઓ તેના પર કબજો કરી શક્યા નહીં."

"ત્યારબાદ જ્યારે 18 ગ્રેનેડિયર્સને પણ તેમની સાથે કામે લગાડવામાં આવ્યા તો તેઓ એક ચોકી પર કબજો કરવામાં સફળ રહ્યા. પરંતુ કૅપ્ટન શેર ખાંએ એક જવાબી હુમલો કર્યો."

એક વખત નિષ્ફળ થવા પર તેમણે ફરી પોતાના સૈનિકોને 'રિગ્રૂપ' કરી ફરી હુમલો કર્યો.

જે લોકો આ યુદ્ધ જોઈ રહ્યા હતા, તેઓ બધા જ કહી રહ્યા હતા કે આ એક આત્મઘાતી હુમલો હતો.

તેઓ જાણતા હતા કે આ મિશન સફળ થઈ શકશે નહીં, કેમ કે ભારતીય સૈનિકોની સંખ્યા તેમના કરતાં વધારે હતી.


ખિસ્સામાં ચિઠ્ઠી

Image copyright PENGUIN

બ્રિગેડિયર એમપીએસ બાજવા કહે છે, "કૅપ્ટન શેર ખાં બહાદુરીથી લડ્યા. અંતે અમારા એક જવાન કૃપાલ સિંહ ઘાયલ હાલતમાં પડ્યા હતા, તેમણે અચાનક ઊઠીને 10 ગજના અંતરથી એક બર્સ્ટ માર્યો અને શેર ખાંને પછાડવામાં સફળ રહ્યા."

શેર ખાંના પછડાવાથી તેમના હુમલાની ધાર જતી રહી. બ્રિગેડિયર બાજવા જણાવે છે, "અમે ત્યાં 30 પાકિસ્તાનીઓના મૃતદેહોને દફનાવ્યા."

"મેં સિવિલિયન પોર્ટર્સ મોકલીને કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંના મૃતદેહને નીચે મગાવ્યો, પહેલા અમે તેને બ્રિગેડ હેડક્વાર્ટરમાં રાખ્યો."

જ્યારે તેમનો મૃતદેહ પરત ગયો તો તેમના ખિસ્સામાં બ્રિગેડિયર બાજવાએ એક ચિઠ્ઠી મૂકી જેના પર લખ્યું હતું, "કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં ઑફ 12 એનએલઆઈ હેઝ ફૉટ વેરી બ્રેવલી એન્ડ હી શુડ બી ગિવન હિઝ ડ્યૂ."

એટલે કે કૅપ્ટન શેર ખાં ખૂબ બહાદુરીથી લડ્યા અને તેમને તેનો શ્રેય મળવો જોઈએ.


નામના કારણે ઘણી સમસ્યા

Image copyright PAKISTAN POST
ફોટો લાઈન પાકિસ્તાનની સરકારે કૅપ્ટન શેર ખાં પર પોસ્ટટિકિટ બહાર પાડી હતી

કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંનો જન્મ ઉત્તર પશ્ચિમ સીમાંત વિસ્તારના નવા કિલ્લા નામના ગામમાં થયો હતો.

તેમના દાદાએ 1948ના કાશ્મીર અભિયાનમાં ભાગ લીધો હતો.

તેમને યુનિફોર્મ પહેરેલા સૈનિક પસંદ હતા. તેમને ત્યાં જ્યારે પૌત્રનો જન્મ થયો તો તેમણે તેનું નામ કર્નલ શેર ખાં રાખ્યું.

તે સમયે તેમને એ વાતનું અનુમાન ન હતું કે આ નામના કારણે તેમના પૌત્રના જીવનમાં ઘણી સમસ્યાઓ આવશે.

કારગિલ પર પ્રખ્યાત પુસ્તક 'વિટનેસ ટૂ બ્લંડર - કારગિલ સ્ટોરી અનફોલ્ડ્ઝ' લખનારા કર્નલ અશ્ફાક હુસૈન જણાવે છે, "કર્નલ, શેર ખાંના નામનો ભાગ હતો અને તેઓ તેનો ઉપયોગ ખૂબ ગર્વથી કરતા હતા. ઘણી વખત તેના કારણે ઘણી મુશ્કેલી ઊભી થઈ જતી હતી."

"જ્યારે તેઓ ફોન ઉઠાવીને કહેતા હતા 'લેફ્ટનન્ટ કર્નલ શેર સ્પીકિંગ' તો ફોન કરતી વ્યક્તિ એવું સમજતી કે તેઓ કમાન્ડિંગ ઓફિસર સાથે વાત કરી રહ્યા છે અને તેઓ તેમને 'સર' કહીને સંબોધન કરવાનું શરૂ કરી દેતા. ત્યારે શેર સ્મિત સાથે કહેતા હતા કે તેઓ લેફ્ટનન્ટ શેર છે. હું હમણાં તમારી વાત કમાન્ડિંગ ઓફિસર સાથે કરાવું છું."


લોકપ્રિય ઓફિસર

Image copyright BOOKWISE INDIA PVT LTD

કર્નલ શેર ઑક્ટોબર 1992માં પાકિસ્તાની મિલિટ્રી એકૅડેમીમાં જોડાયા હતા.

જ્યારે તેઓ ત્યાં પહોંચ્યા તો તેમણે દાઢી રાખેલી હતી. તેમને કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ દાઢી કપાવી નાખે પરંતુ તેમણે સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો.

તેમના અંતિમ સત્રમાં ફરી તેમને કહેવામાં આવ્યું કે તમારું પ્રદર્શન સારું રહ્યું છે. જો તમે દાઢી કપાવી દો તો તમને સારી જગ્યાએ પોસ્ટિંગ મળી શકે છે.

પરંતુ તેમણે ફરી ઇનકાર કરી દીધો. જોકે, તેમ છતાં તેમને બટાલિયન ક્વાર્ટર માસ્ટરનું પદ તો આપી દેવામાં આવ્યું હતું.

તેમના કરતાં એક વર્ષ જૂનિયર રહેલા કૅપ્ટન અલીઉલ હસનૈન જણાવે છે, "પાકિસ્તાન મિલિટ્રી એકૅડેમીમાં સિનિયર, રેગિંગ દરમિયાન ઘણી વખત જુનિયરો માટે અપશબ્દનો ઉપયોગ કરતા હતા."

"પરંતુ મેં શેર ખાંના મોઢામાંથી ક્યારેય અપશબ્દો સાંભળ્યા ન હતા. અંગ્રેજી ભાષા તેઓ ખૂબ સારી રીતે બોલતા હતા અને બીજા ઓફિસરો સાથે સ્ક્રેબલ રમતા હતા."

"જેમાં તેઓ મોટા ભાગે જીતતા હતા. જવાનોની સાથે પણ તેઓ સહેલાઈથી હળી મળી જતા હતા અને તેમની સાથે લ્યુડો રમતા હતા."


અધિકારીઓના કહેવા પર પરત ફર્યા

Image copyright SHER KHAN/FACEBOOK
ફોટો લાઈન આ તસવીરમાં કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાં જમણી બાજુએ જોવા મળી રહ્યા છે

જાન્યુઆરી 1998માં તેઓ ડોમેલ સૅક્ટરમાં તહેનાત હતા. શિયાળામાં જ્યારે ભારતીય સૈનિક પાછળ જતા રહ્યા, ત્યારે તેમનું યુનિટ ઇચ્છતું હતું કે તે સ્થળ પર કબજો મેળવી લેવામાં આવે.

હજુ તો તેઓ પોતાના ઉચ્ચઅધિકારીઓ પાસેથી આ અંગે પરવાનગી લેવા વિશે વિચારી જ રહ્યા હતા કે કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંએ સૂચના મોકલી કે તેઓ શિખર પર પહોંચી ગયા છે.

કર્નલ અશ્ફાક હુસૈન પોતાના પુસ્તક 'વિટનેસ ટૂ બ્લંડર- કારગિલ સ્ટોરી અનફોલ્ડ્સ'માં લખે છે, "કમાન્ડિંગ ઓફિસર દુવિધામાં હતા કે શું કરવું. તેમણે પોતાના ઉચ્ચઅધિકારીઓ સુધી વાત પહોંચાડી અને એ ભારતીય ચોકી પર કબજો ચાલુ રાખવાની પરવાનગી માગી."

"પરંતુ પરવાનગી આપવામાં ન આવી અને કૅપ્ટન શેર ખાંને પરત આવવા કહેવામાં આવ્યું."

"તેઓ પરત આવ્યા પરંતુ ભારતીય ચોકી પરથી ઘણાં સ્મૃતિ ચિન્હ જેવા કેટલાક ગ્રેનેડ, ભારતીય સૈનિકોના કેટલાક યુનિફોર્મ, વાઇકર ગનની મૅગેઝિન, ગોળીઓ અને કેટલાક સ્લીપિંગ બૅગ ઉઠાવી લાવ્યા."


ટાઇગર હિલ પર લીધા અંતિમ શ્વાસ

Image copyright SHER KHAN/FACEBOOK

4 જુલાઈ 1999ના રોજ કૅપ્ટન શેરને ટાઇગર હિલ પર જવા માટે કહેવામાં આવ્યું.

ત્યાં પાકિસ્તાની સૈનિકોએ રક્ષણની ત્રણ પંક્તિઓ બનાવીને રાખી હતી.

જેમને કોડ નેમ આપવામાં આવ્યું હતું 129 એ, બી અને સી. તેમનાં બીજાં નામ હતાં કલીમ, કાશિફ અને કલીમ પોસ્ટ.

ભારતીય સૈનિક 129 એ અને બીને અલગ થલગ કરવામાં સફળ થઈ ચૂક્યા હતા. કૅપ્ટન શેર એ જગ્યાએ સાંજે 6 કલાકે પહોંચ્યા.

પરિસ્થિતિનું નિરીક્ષણ કર્યા બાદ તેમણે આગામી દિવસે સવારે ભારતીય સૈનિકો પર હુમલો કરવાની યોજના બનાવી.

કર્નલ અશ્ફાક હુસૈન લખે છે, "રાત્રે તેમણે બધા સિપાહીઓને એકત્રિત કરીને શહાદત પર ભાષણ આપ્યું."

"સવારે 5 વાગ્યે તેમણે નમાઝ પઢી અને કૅપ્ટન ઉમર સાથે હુમલો કરવા નીકળી પડ્યા."

"તેઓ મેજર હાશિમ સાથે 129 બી પર જ હતા કે ભારતીય સૈનિકોએ તેમના પર જવાબી હુમલો કરી દીધો."

ખતરનાક પરિસ્થિતિથી બચવા માટે મેજર હાશિમે પોતાના જ તોપખાનાથી પોતાના પર ગોળીઓ વરસાવવાની માગ કરી.

જ્યારે શત્રુ સૈનિક વધારે નજીક આવી જાય છે તો ઘણી વખત સેનાઓ તેમનાથી બચવા માટે આ પ્રકારની માગ કરે છે.

કર્નલ અશ્ફાક હુસૈન આગળ લખે છે, "અમારા પોતાના તોપના ગોળા તેમની ચારે તરફ ફેંકાઈ રહ્યા હતા."

"પાકિસ્તાની અને ભારતીય જવાનોની હાથોહાથની લડાઈ થઈ રહી હતી."

"ત્યારે જ એક ભારતીય જવાનનો એક આખો બર્સ્ટ કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંને લાગ્યો અને તેઓ નીચે પડી ગયા. શેર ખાંને તેમના સાથીઓ સાથે શહાદત મળી."

બાકી પાકિસ્તાની સૈનિકોને તો ભારતીય સૈનિકોએ ત્યાં જ દફનાવી દીધા. પરંતુ તેમના પાર્થિવ શરીરને ભારતીય સેના પહેલાં શ્રીનગર અને પછી દિલ્હી લઈ ગઈ.


મરણોપરાંત નિશાન-એ-હૈદર

Image copyright SHER KHAN/FACEBOOK
ફોટો લાઈન આ તસવીરમાં કૅપ્ટન શેર ખાં પોતાના એક સાથી સાથે જોવા મળી રહ્યા છે

બ્રિગેડિયર બાજવા જણાવે છે, "જો હું તેમનો મૃતદેહ નીચે ન મગાવતો અને ભાર આપીને પરત ન મોકલતો તો તેમનું નામ પણ ક્યાંય ન હોત."

"તેમને મરણોપરાંત નિશાન-એ-હૈદર પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો, જે પાકિસ્તાનનો સૌથી મોટો વીરતા પુરસ્કાર છે અને આપણા પરમવીર ચક્રની સમાન તેની ગણના થાય છે."

ત્યારબાદ તેમના મોટાભાઈ અજમલ શેરે એક નિવેદન આપ્યું, "અલ્લાહનો શુકર છે કે આપણા દુશ્મન પણ કોઈ ડરપોક દુશ્મન નથી."

"જો લોકો કહે કે ઇન્ડિયા ડરપોક છે તો હું કહીશ કે ના, કેમ કે તેમણે જાહેરમાં કહી દીધું છે કે કર્નલ શેર હીરો છે."

18 જુલાઈ 1999ની અડધી રાત બાદથી જ કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંના પાર્થિવ શરીરની આગેવાની કરવા મલીર ગૈરિસનના સેંકડો સૈનિક કરાચી આંતરરાષ્ટ્રીય ઍરપૉર્ટ પહોંચી ચૂક્યા હતા.

તેમના પૈતૃક ગામથી તેમના બે ભાઈ પણ ત્યાં પહોંચ્યા હતા.

કર્નલ અશ્ફાક હુસૈન લખે છે, "વહેલી સવારે 5 કલાક 1 મિનિટે વિમાન રન વે પર પહોંચ્યું. તેના પાછળના ભાગમાંથી બે તાબૂત ઉતારવામાં આવ્યાં. એકમાં કૅપ્ટન શેર ખાંનું પાર્થિવ શરીર હતું. બીજા તાબૂતમાં મૃતદેહની હજુ સુધી ઓળખ થઈ ન હતી."

એ તાબૂતોને ઍમ્બુલન્સમાં રાખીને એ સ્થળે લઈ જવામાં આવ્યા જ્યાં હજારો સૈનિકો અને સામાન્ય નાગરિકો હાજર હતા.

બલૂચ રેજિમૅન્ટના જવાન તાબૂતને ઍમ્બુલન્સમાંથી ઉતારીને લોકોની સામે લાવ્યા.

તાબૂતોને જમીન પર રાખી દેવામાં આવ્યાં અને એક ખાતિબે નમાઝ-એ-જનાજા પઢી.

Image copyright SHER KHAN/FACEBOOK
ફોટો લાઈન કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંનો મકબરો

નમાઝ બાદ તાબૂતોને પાકિસ્તાની વાયુ સેનાના એક વિમાનમાં ફરી ચઢાવવામાં આવ્યાં.

કૅપ્ટન કર્નલ શેર ખાંના પાર્થિવ શરીરને કોર કમાન્ડર મુઝફ્ફર હુસૈન ઉસ્માની, સિંધના ગવર્નર મામૂન હુસૈન અને સાંસદ હલીમ સિદ્દીકેએ કાંધ આપી.

ત્યાંથી વિમાન ઇસ્લામાબાદ પહોંચ્યું, જ્યાં એક વખત ફરી નમાઝ-એ-જનાજા પઢવામાં આવી. ઍરપૉર્ટ પર પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ રફીક તારડ હાજર હતા.

ત્યારબાદ કૅપ્ટન શેર ખાંના પાર્થિવ શરીરને તેમના પૈતૃક ગામ લઈ જવામાં આવ્યું. ત્યાં હજારો લોકોએ પાકિસ્તાની સેનાના આ બહાદુર સિપાહીને અંતિમ વિદાય આપી.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો

આ વિશે વધુ