Chandrayaan-2 : ભારત માટે ચંદ્રયાન-2 કેમ મહત્ત્વનું છે?

બંગાળની ખાડીના એક ટાપુ પરથી એક રૉકેટ જ્યારે ચંદ્રયાન-2ને લઈને પોતાનો પ્રવાસ શરૂ કર્યો અને એ સાથે જ ઈસરોએ આજે ઇતિહાસ સર્જ્યો

આજે 02:43 વાગ્યે શ્રીહરીકોટા ખાતેના લૉન્ચપેડ પરથી ચંદ્રયાન-2ને લૉન્ચ કર્યું છે.

જીયોસીન્ક્રોનસ સેટેલાઇટ લૉન્ચ વ્હિકલ માર્ક-3 એમ1 (GSLV MkIII M1) રૉકેટ થકી યાનને અંતરીક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યું છે.

આ પહેલાં રવિવારે સાંજે 6.43 વાગ્યે આજના લૉન્ચિંગ માટેનું કાઉન્ટડાઉન શરૂ કરાયું હતું.

આ દરમિયાન લૉન્ચિંગની પળેપળની માહિતી આપતાં ઈસરોએ ટ્વીટ કરીને રૉકેટમાં ભરાઈ રહેલા ઈંધણ અંગે માહિતી આપી હતી.

'મિશન ચંદ્રયાન-2'ને ભારતીય અંતરીક્ષ કાર્યક્રમ માટે બહુ અગત્યનું ગણવામાં આવી રહ્યું છે.

ચંદ્રયાન-2 ચંદ્રની એ સપાટી પર ઊતરશે કે જ્યાં હજુ સુધી કોઈ દેશ પહોંચ્યો નથી. આ ભારતીય યાન ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઊતરશે.


જોખમ વચ્ચે લૅન્ડિંગ

Image copyright ANI

આ વિસ્તારમાં રહેલાં જોખમને કારણે હજુ સુધી કોઈ પણ સ્પેસ એજન્સી ત્યાં ઊતરી શકી નથી.

મોટા ભાગના મૂન-મિશન દરમિયાન ચંદ્રની ભૂમધ્યરેખાના વિસ્તારમાં લૅન્ડિંગ કરાયું છે, જ્યાં દક્ષિણ ધ્રુવની સરખામણીએ સપાટ જમીન છે.

ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર જ્વાળામુખી અને ખરબચડી સપાટી હોવાને લીધે અહીં લૅન્ડિંગ કરવામાં ભારે જોખમ હોવાનું મનાય છે.

જોકે, ઈસરોએ ચંદ્રયાન-2ને અહીં જ ઊતરવાનો કરવાનો પડકાર ઝીલ્યો છે.

આ મિશનના મહત્ત્વનો અંદાજ એ વાત પરથી જ આવી જાય એમ છે કે ગત અઠવાડિયે યાનના લૉન્ચિંગ વખતે રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ પણ શ્રીહરિકોટામાં હાજર રહ્યા હતા.


મુખ્ય ઉદ્દેશ

Image copyright PTI

આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અસમતલ વિસ્તાર પર સૉફ્ટ લૅન્ડિંગ કરવાનો છે અને તેની સપાટી પર રૉબોટિક રૉવર ચલાવવાનો છે.

આ મિશન સાથે વૈજ્ઞાનિકોનો ચંદ્રની ભૌગોલિક સ્થિતિ, ખનિજની સ્થિતિ, ચંદ્રની સપાટી પર ફેલાયેલાં રાસાયણિક તેમજ માટીનાં તત્ત્વો અને ચંદ્ર પર પાણીની સ્થિતિ અંગે સંશોધન કરવાના છે.

સોવિયેટ યુનિયન, અમેરિકા અને ચીન બાદ ભારત ચોથો એવો દેશ છે કે જે મૂન-મિશન ચલાવી રહ્યો છે અને તે ભ્રમણકક્ષા, તેની સપાટી અને વાતાવરણ અંગે વિવિધ પ્રકારના પ્રયોગો હાથ ધરી રહ્યો છે.

આ મિશનનું લક્ષ્ય ચંદ્ર પ્રત્યે આપણી સમજને વધારે સારી કરવાનું છે કે જે મનુષ્ય માટે મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.


ચંદ્રયાન-2 ખાસ કેમ?

Image copyright Getty Images

ચંદ્રયાન-2 મિશન એ ચંદ્રયાન-1નો જ બીજો ભાગ છે.

ચંદ્રયાન-1ની મદદથી ચંદ્ર પર પાણીના કણોની શોધ થઈ હતી. હવે ચંદ્રયાન-2ની મદદથી પાણીની સ્થિતિને વધારે સારી રીતે જાણવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

ઑર્બિટર, લૅન્ડર અને રૉવર એમ ચંદ્રયાન-2 સ્પેસક્રાફ્ટને ત્રણ ભાગમાં વહેચવામાં આવ્યું છે.

તેમાં લૅન્ડરને ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈના નામ પરથી 'વિક્રમ' નામ આપવામાં આવ્યું છે જ્યારે છ વ્હિલ ધરાવતાં રૉવરને 'પ્રજ્ઞાન' નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ રૉવરનું નિર્માણ ઈસરોએ જ કર્યું છે.

મિશનના માધ્યમથી ચંદ્રની આસપાસ ઑર્બિટરને મૂકવામાં આવશે.

ચંદ્રયાનને ભારતનું સૌથી શક્તિશાળી રૉકેટ GSLV Mk-3 અંતરીક્ષમાં લઈ જઈ રહ્યું છે, જેનું વજન 640 ટન છે. આ રૉકેટ 3890 કિલોગ્રામનું વજન ધરાવતા ચંદ્રયાન-2ને લઈને ઉડાણ ભરશે.

સ્પેસક્રાફ્ટમાં 13 વૈજ્ઞાનિક ઉપકરણો પણ મોકલવામાં આવશે કે જેમાંથી 8 ઑર્બિટરમાં રહેશે, 3 લૅન્ડરમાં અને 2 રોવરમાં રહેશે. તેમાં એક નાસાનું ઉપકરણ પણ મોકલવામાં આવશે.

ઈસરોના ચૅરમૅનના જણાવ્યા અનુસાર રૉવરના વ્હિલની એક બાજુ અશોક ચક્ર અને બીજી બાજુ ઈસરોની છાપ છે. એટલે જ્યારે રોવર ચંદ્રની સપાટી પર પહોંચશે ત્યારે આ બન્નેની છાપ ચંદ્ર પર પડશે.


ભારત મનુષ્યને ક્યારે ચંદ્ર પર મોકલશે?

Image copyright EPA

ભારતના અંતરીક્ષ કાર્યક્રમનું લક્ષ્ય અત્યાર સુધી પોતાની જનતાને તેનાથી લાભ પહોંચાડવાનું હતું. તેમાં ઈસરો ઘણી હદે સફળ રહ્યું છે.

ભારતના ખેડૂત હોય, માછીમારો હોય કે તમે અને અમે કે જેઓ એટીએમથી પૈસા કાઢી શકીએ છીએ, તે માત્ર આપણા ઉપગ્રહની મદદથી જ થાય છે.

આગામી સમયમાં ઈસરો વિજ્ઞાનનું કામ કરવા માગે છે. તેમાં તે પાછળ રહેવા માગતું નથી.

ઈસરોનો ઉદ્દેશ છે કે તે જલદી 2022 સુધી ગગનયાનથી એક ભારતીયને ભારતની જમીન પરથી અને ભારતને રૉકેટથી અંતરિક્ષમાં મોકલે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ તેનો વાયદો કરી ચૂક્યા છે કે ભારતની સ્વતંત્રતાની 75મી વર્ષગાંઠ પહેલા આ મિશન પૂર્ણ કરી લેવામાં આવશે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યુટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો