સેક્સ મામલે પ્રાચીન ભારત વિશ્વગુરુ હતું

BBC
ફોટો લાઈન BBC

'કામસૂત્ર'ના લેખક વાત્સ્યાયને સદીઓ પહેલાં ગ્રીક સાહિત્યમાં કામવાસના વિશે કરેલી અવધારણા પર વ્યાપક ચર્ચા કરી હતી. પ્લેટોનું માનવું હતું કે 'કામ અન્ય પર અધિકાર જમાવવા માટેની આકાંક્ષા હોય છે'.

'સિમ્પોઝિયમ'માં ગ્રીક નાટ્યકાર એરિસ્ટોફેનિસે લખ્યું હતું કે જીવનમાં એક તબક્કો એવો આવે છે કે મનુષ્ય પોતાનામાં જ પરિપૂર્ણ થઈ જાય છે અને બીજાની જરૂર પડતી નથી.

તેના કારણે મનુષ્ય બહુ શક્તિશાળી બની ગયો હતો અને દેવતાઓને પણ પડકારવા લાગ્યો હતો. તેથી દેવતાઓના રાજા ઝીયૂસે મનુષ્યને ઠેકાણે પાડવા માટે તેને સ્ત્રી અને પુરુષ એમ બે ભાગમાં વહેંચી દીધો.

તેના કારણે મનુષ્ય સીધો ઊભો રહી શક્યો, બે પગ પર ચાલવા લાગ્યો અને એવું લાગ્યું કે તેની સામેના અંગો વિભાજિત થઈ ગયા.

પ્લેટો કહે છે કે આ અપૂર્ણતાને કારણે આપણે બીજાને ચાહવા મજબૂર બનીએ છીએ. પ્લેટો સેક્સને પૂર્ણતા માટેની ઇચ્છા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. આપણે જે પણ વસ્તુને ચાહીએ છીએ જે આપણી નથી.

જોકે બાદમાં એવો સમય પણ આવ્યો કે એવું કહેવાવા લાગ્યું કે સેક્સ બેકાર ચીજ છે. સેક્સ ગંદું છે અને તે પાપ છે.

ઈસવીસન 325માં કૅથલિક ચર્ચ દ્વારા નીતિનિયમો બન્યા ત્યારે સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું કે 'શરીર બૂરી ચીજ છે. શારીરિક સુખ વાહિયાત છે અને તેને પામવાની ઇચ્છા રાખવી પાપ છે.'

ચર્ચનું માનવું હતું કે સેક્સનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ સંતાનપ્રાપ્તિ છે. તે જ સમયગાળામાં ગંગા નદીના તટ પર બેસીને વાત્સ્યાયન કામસૂત્ર લખી રહ્યા હતા.

યૌનસુખને સારી બાબત ગણાવીને તેના આનંદને કેવી રીતે વધારી શકાય તેની રીતો તેઓ દર્શાવી રહ્યા હતા.


જાતીયતા બાબતમાં મોકળાશ

ફોટો લાઈન BBC

પ્રાચીન ભારતીય વાસ્તુકલાના એવા ઘણા નમૂના મળે છે, જે દર્શાવે છે કે પ્રાચીન સમયમાં સેક્સ અંગે લોકોના વિચારો મોકળાશભર્યા હતા. ઓડિશામાં આવેલા કોણાર્ક સૂર્યમંદિરમાં નગ્ન મૂર્તિઓ કોતરાયેલી છે.

એ જ રીતે બૌદ્ધ ધર્મ સાથે સંકળાયેલી અજંતા અને ઇલોરાની ગુફાઓમાં પણ નગ્ન યુવતીઓની મૂર્તિઓ બનેલી છે. અજંતાની ગુફામાં થયેલાં ચિત્રો ઈસુ પૂર્વે 200 વર્ષ પહેલાંનાં છે. તે જ રીતે ઇલોરાની કલાકૃતિઓ પાંચથી દસમી સદી દરમિયાન બનેલી મનાય છે.

મધ્ય પ્રદેશના ખજુરાહો મંદિરમાં પણ ખુલ્લેઆમ જાતીય સમાગમનું ચિત્રણ કરાયેલું છે. આ મંદિર એક હજાર વર્ષ જૂનું મનાય છે. ચંદેલ રાજાઓએ સન 950થી 1050 દરમિયાન તેને ચણાવ્યાં હતાં.

તે વખતે કુલ 85 મંદિરો બનાવવામાં આવ્યાં હતાં, પણ તેમાંથી અત્યારે 22 જ બચ્યાં છે.

યુનેસ્કોએ 1986માં ખજુરાહોને વર્લ્ડ હેરિટેજ જાહેર કર્યું છે. આ મંદિરોના શિલ્પોમાં દરેક પ્રકારના સમાગમનું નિરૂપણ જોવા મળે છે. દરેક પ્રકારના સેક્સનાં આસનો બતાવાયાં છે અને એક સાથે ત્રણ વ્યક્તિઓ વચ્ચે યૌનસંબંધો દર્શાવાયા છે.

અનોખી બાબત છે કે હમણાં સુધી ભારતમાં સમલૈંગિક સંબંધો ગેરકાનૂની હતા, પણ સદીઓ પહેલાં આ દેશમાં શિલ્પોના માધ્યમથી સમલૈંગિકતા બતાવવામાં આવી હતી.

13મી સદીમાં માઉન્ટ આબુ પાસેના દેલવાડાનાં મંદિરોમાં પણ સંગેમરમરમાં અંતરંગ સંબંધોનાં શિલ્પો બનેલાં છે.


સમલૈંગિકતાનો સ્વીકાર

ફોટો લાઈન BBC

દુનિયાના બીજા દેશોમાં સમલૈંગિક સંબંધોના મામલે સંઘર્ષ ચાલતો રહ્યો હતો, પરંતુ પ્રાચીન ભારતમાં તેને સામાજિક માન્યતા મળેલી હતી.

અમર દાસ વિલ્હેમના પુસ્તક 'તૃતીયા પ્રકૃતિ : પીપલ ઑફ ધ થર્ડ સેક્સ: અંડરસ્ટેન્ડિંગ હૉમોસેક્યુઆલિટી, ટ્રાન્સજેન્ડર આઇડેન્ટિટી થ્રૂ હિન્દુઇઝમ'માં આ વિશે લખાયું છે.

તેમાં મધ્યયુગના અને સંસ્કૃતના ગ્રંથોના પ્રમાણો આપીને જણાવાયું હતું કે ભારતીય સમાજમાં ત્રીજા લિંગ તરીકે સમલૈંગિકતાની હાજરી હતી.

આ પુસ્તકમાં કામસૂત્રને ટાંકીને જણાવાયું છે કે એક જમાનામાં લૅસ્બિયનને 'સ્વારાની' કહેવામાં આવતી હતી. આવી મહિલા બીજી મહિલા સાથે લગ્ન કરતાં હતાં. સમાજમાં તેમના સંબંધોને સ્વીકારવામાં આવતા હતા.

આ પુસ્તકમાં ગે પુરુષોને 'ક્લીવ' નામે ઓળખાવાયા છે. તેમને નપુંસક કહેવામાં આવ્યા છે, જેમને સ્ત્રીઓમાં રસ પડતો નહોતો.


વિવાહેતર સંબંધો

પ્રાચીન ભારતમાં સ્ત્રી કે પુરુષ લગ્નેતર સંબંધ બાંધે તેને પણ ખોટું ગણવામાં આવતું નહોતું અને તેને સામાજિક માન્યતા મળેલી હતી.

રાધા-કૃષ્ણના પ્રેમનું વર્ણન એ બાબતનું ઉદાહરણ છે કે સમાજમાં ખૂબ ખુલ્લાપણું હતું અને પ્રેમને શરમ સાથે જોડવામાં આવતો નહોતો. સુરદાસે પણ આવું વર્ણન કરેલું છેઃ

"અપની ભુજા શ્યામ ભુજ ઉપરિ

શ્યામ ભુજા અપને ઉપર ધરિયા

યોં લપટાઇ રહે ઉર-ઉર જ્યોં,

મરકત મણિ કંચન મેં જરિયા"

વિદ્યાપતિએ પણ રાધાના સૌંદર્યનું વર્ણન દિલ ખોલીને કર્યું હતું. રાધા-કૃષ્ણ પૂજ્ય છે, આરાધ્ય છે તે જાણતા હોવા છતાં તેઓ રાધાનું ચિત્રણ એક સામાન્ય નાયિકા તરીકે કરે છે. તેમના કાવ્યમાં રાધા કહે છેઃ

"હંસિ હંસિ પહુ આલિંગન દેલ

મનમત અંકુર કુસુમિત ભેલ

જબ નિવિ બન્ધ ખસાઓલ કાન

તોહર સપથ હમ કિછુ જદિ જાન"

કૃષ્ણ સાથે તેમની પત્નીની છબી કે શિલ્પ મળતા નથી, પરંતુ દરેક જગ્યાએ કૃષ્ણ રાધાની સાથે જોવા મળે છે. સમાજમાં પ્રેમની સ્વીકૃતિનું આ ઉદાહરણ છે.


જમીન આસમાનનો ફરક

ફોટો લાઈન BBC

પ્રાચીન ભારતમાં સેક્સ વિશેના ઘણા બધા ગ્રંથો છે, પરંતુ કામસૂત્રમાં પ્રથમ વાર એ માન્યતા તોડવામાં આવી કે સેક્સમાં નારીના આનંદનું મહત્ત્વ પુરુષના આનંદ જેટલું નથી હોતું.

પહેલાં એવી ધારણા હતી કે સ્ત્રીએ પરમસુખ એટલે કે ઑર્ગેઝમ માટે પુરુષ પર આધાર રાખવો પડે છે. પરંતુ વાત્સ્યાયને પ્રથમ વાર કામસૂત્રમાં જણાવ્યું કે સ્ત્રીઓને પરમસુખ માટે પુરુષોની જરૂર નથી.

એક પ્રેમી તરીકે પુરુષ અને સ્ત્રીમાં ઘણો ફરક હોય છે અને તેની જાતીય ઇચ્છા અને વૃત્તિઓમાં જમીન આસમાનનો ફરક હોય છે.

વાત્સ્યાયન કહે છે, 'પુરુષની સેક્સની ઇચ્છા આગ જેવી હોય છે, જે જનનાંગથી ઉપર ઊઠીને મસ્તક સુધી જાય છે. આગની જેમ તે બહુ ઝડપથી વ્યાપી જાય છે અને એટલી જ ઝડપથી શમી પણ જાય છે. તેનાથી વિપરીત સ્ત્રીની કામેચ્છા પાણી જેવી હોય છે, જે મગજથી શરૂ થઈને નીચેની તરફ આવે છે. પુરુષોની સરખામણીએ તેને જાગૃત થવામાં ઘણો સમય લાગે છે.'

(ઇલ્સ્ટ્રેશન - પુનીત બરનાલા, નિર્માતા - સુશીલા સિંહ)

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો