Лу Шуэ: Кытай окурмандары Айтматовду "Жамиля" аркылуу тааныды

Лу Шуэ

Би-Би-Си Айтматов таанучу, Харбин университетинин профессору Лу Шуэни маекке тартып, Айтматовдун чыгармалары кайсыл жылдары Кытай окурмандарына тааныла баштаганы боюнча суроо узатты.

Ли Шуэ: Кытай адабиятынын өнүгүү жолунда Айтматовдун «Жамиля» аттуу чыгармасын Би Ганг аттуу жазуучу жана окумуштуу, 1961-жылы кытай тилине которуп, чыгарма дүйнөлүк адабият журналына чыккан. Ал аркылуу Кытай окурмандары биринчи жолу Айтматовду мына ушул чыгарма аркылуу таанып баштаган. 1961-жылынан 1976-жылга чейин "Жамиля", "Кызыл жоолук жалжалым" жана "Ак кеме" сыяктуу чыгармалары кытай тилине которулган. 1980-жылдары Айтматовдун чыгармалары "Чет тил адабият" басмаканасынан чыгарылган. Чынында, Айтматовдун көптөгөн чыгармалары дал ушул басма аркылуу Кытайда жарык көрдү. Бул чыгармалардын мазмуну жана мааниси терең, жеткиликтүү, кишилердин жашоо турмушуна жакын болгон үчүн, алар өлкөдөгу окурмандарды дүргүткөн десек болот. 1981-жылы Айтматовдун чыгармаларынын кийинки тому жарык көргөн. Алардын ичинде "Гүлсарат" жана башка бир топ повесттери камтылган эле. "Чет тил адабият" басмаканасы 1984-жылы Айтматовдун чыгармаларынын жыйнагын кайрадан чыгарды. Бул басмакана чыгарган үч томдук жыйнак Кытайда эң аздектеген котормолордун бири болуп саналат.

Би-Би-Си: Кытайдын маданияты жана адабияты дүйнөдөгү эң байыркылардын бири катары сыпатталат. Кытайдын кенен дөөлөттөрдүн ичинде Айтматовдун оорду барбы? Ал эмнеси менен өзгөчөлөнөт?

Ли Шуэ: Айтматовдун чыгармалары Кытайда 1980-жылдары тааныла башталган. Анын чыгармаларында сүйүү, турмушка жакын көйгөйлөр жана улуттук өзгөчөлүктөр, баалуулутар, күчтүү сезимдер камтылган. Айтматов коомдогу орчундуу маселелерге кайрылып турганы менен окурмандын жүрөгүнө жакын.

Би-Би-Си: Көп жазуучулардын ичинен Айтматов эмнеси менен сизди тартты? Эмнеси менен кызыгып калдыңыз?

Ли Шуэ: Айтматовдун чыгармалары карапайым элдин ак көңүлдүүлүгү, жөнөкөйлүгү жана тазалыгын жакшы сүрөттөйт. Ошондой эле, Айтматов адамдын мүнөзүн, адамдык сапаттарды, ишенимдерин жана көйгөйлөрүн мыкты чагылдырат. Айтматовдун стили дагы мени тартты. Мисалы, Жамиля менен Даниярдын махабаты кыргыз улутунун жашоого жана табиятка болгон сүйүүсүн көрсөттү. Бул чыгарма Борбор Азиянын жаратылышын дагы бизге сүрөттөп берген. Айтматовдун бул чыгармасы аркылуу кыргыз элинин каада-салттарын дагы роман стили аркылуу бизге жеткирди. Айтматовдун жазуу стили ачык жана позитивдүү деп санайм.

Тектеш темалар