Үркүн тууралуу прозалык чыгармаларды анализдеген китеп чыкты

Филология илимдеринин кандидаты Гүлзада Станалиева
Image caption Филология илимдеринин кандидаты Гүлзада Станалиева

Үркүндүн 100 жылдыгы быйыл белгиленип жаткан чакта “1916-жыл кыргыз прозасында” аттуу китеп жарык көрдү. Филология илимдеринин кандидаты Гүлзада Станалиева эмгегинде 1916-жылдагы Үркүн кыргыз адабиятында кандай чагылдырылган деген суроого жооп издейт.

Эмгекти жазуу үчүн автор элүүдөн ашык китепке баш багып, алардын ар биринде Үркүн темасы кандай ракурстан каралганы, алардын өзгөчөлүгү жиликтенип чыккан. Атап айтканда, Мукай Элабаев, Касымалы Баялинов, Аалы Токомбаевдин Үркүнгө арналган эмгектеринен тартып жакынкы жылдарда эле жарык көргөн Калканбай Ашымбаевдин романдарына чейин анализделет дейт автор.

“Бул китептин жазылып калышына 2008-жылы “1916-жылдагы улуттук боштондук көтөрүлүштүн кыргыз адабиятында чыгылдырылышы” деген кандидаттык диссертациямды жактаганым башат болгон. Андан бери көп убакыт өттү. Ошондон бери жазылган, жарыяланган чыгармаларды кошуп, бир системага салып, илимий электен өткөрүп, андан соң китепти жарыкка чыгарып отурам. Бул эмгекте мурда совет мезгилинде кайсы бир идеологиялык чектөөлөрдүн негизинде айтылбай калган, ачыкка чыкпай калган маселелер кайрадан каралды. “Узак жол”, “Ажар” тууралуу көп жазылды, буларга кайрылбаган адабиятчылар жокко эсе. Менин эмгегимде да алгач 20-30-жылдардагы кыргыз адабиятынан башталып, жакынкы 2015-жылдардагы адабияттарга чейин сарасеп салынат. Негизги максат, кыргыз прозасында Үркүн кандай чагылдырылды деген аспектиден чыгармаларды талдоого алуу болду”, - дейт автор Гүлзада Станалиева.

Жаңы чыккан китепти кыргыз адабиятчылары, тарыхчылары абдан жылуу кабыл алды. Алардын айрымдары бул китеп Үркүн темасына арналган бүт китептерди камтыган алгачкы жыйнак катары эбегейсиз орунду ээледи деп баалашууда.

“Быйылкы Үркүндүн 100 жылдыгынын алкагындагы адабий изилдөөлөрдүн арасында Гүлзада Станалиеванын эмгеги өтө бараандуу орунду ээлейт. Бул адабий изилдөөдөгү жаңы багыт десек да болот. Мурда Т. Касымбековдун “Сынган Кылычын” изилдегендер бар болчу, бирок 1916-жылды комплекстүү карап изилдеген, көркөм адабияттарда кандай чагылдырылгандыгын талдаган жападан жалгыз жыйынтыктоочу эмгек Гүлзада Станалиеванын эмгеги деп атайт элек. Аталган чыгармадагы тарыхый эмгектер менен көркөм чыгармалалар Үркүндү кандай чагылдырат, толуктайт, чындыгы кандай болгон жана көркөмдөлгөндө кандай болгондугун салыштырып караганы окурман үчүн өтө кызык”, - дейт тарыхчы-окумуштуу Кыяс Молдокасымов.

Филология илимдеринин кандидаты Гүлзада Станалиева буга чейин “Тарыхый чындыкты чагылдырган роман”, “Тарыхый чындыкты көркөм аңдоо”, ошондой эле “Тарых жана тагдыр” аттуу китептерди жазып, кыргыз адабияттарына жүргүзгөн анализи менен барктуу болуп келатат.

Тектеш темалар