Өлүү тилдин тагдыры: бул тилде дүйнөдө үч гана киши сүйлөйт

Жабдыгыңыз медианын бул түрүн ойнотууга ылайыктуу эмес.
Бул тилде дүйнөдө үч гана киши сүйлөйт.

Жер планетасында үч гана киши сүйлөгөн тилди үйрөнүү зарылчылыгы барбы?

Мурда бадеши тилин Түндүк Пакистандагы тоолуу аймакта жашаган көптөгөн кишилер колдончу. Азыр болсо өлүү тилге айланды.

Image caption Бишиграм өрөөнүндө торвали тили бадеши тилин жок кылды.

Дүйнөдөгү колдонулган тилдердин баарын каттоого алган "Этнолог" деп аталган порталдын маалыматы боюнча, соңку үч муундан бери бадеши тилин эч ким колдонбой калган.

Бирок Би-би-си Бишиграм өрөөнүнөн "жок болуп кеткен тилде" баарлашкан үч карыяны тапты.

"Мындан жүз жыл мурун бадеши тилинде бүтүндөй айыл сүйлөйт эле. Кийин башка аймактардан биз кыз-келиндердин аялдыкка ала баштадык. Алар торвали (урду) тилинде сүйлөшүп, бара-бара балдар ошол тилде сүйлөп калышты",-дейт Рахим Гул. Карыя өзүнүн так жашын билбейт, бирок аны сексенден ашып калган деп болжосо болот.

Бул аймакта торвали тили үстөмдүк кылат. Бирок бул тилдин таасирин азыр пушту тили алсыратып жатат. Ошого карабастан Бишиграм өрөөнүндө торвали тили бадеши тилин жок кылды.

"Биздин балдар, неберелер ошентип торвали тилинде сүйлөп калышты. Өзүбүздүн тилде азыр эч ким менен баарлаша албайбыз", -деп айтып берди Рахимдин жакын тууганы Саид Гул.

Аймакта жашаган эркектер жумушсуздук айынан Сват районуна барып иштеп келишет. Ал жерден пушту тилин үйрөнүп, эми бүт ушул тилди колдонгондор көбөйүп жатыптыр.

"Мен үчүн абдан кейиштүү"

Image caption "Мен үчүн абдан кейиштүүсү атамдын көзү өткөндөн кийин, бул тилдин дагы өмүрү бүтөт".

Рахим менен Саид Гул бири-бири менен гана бадеши тилинде сүйлөшкөндүктөн көп сөздөрдү унутуп калышты. Анткени алардан башка бадеши тилин колдонгон жан жок. Рахим Гулдун беш небереси тең торвали тилинде сүйлөйт.

"Менин апам торвали тилинде сүйлөйт эле. Ошондуктан үйдө эч качан бадеши тилин колдонгон эмеспиз. Бадеши тилинде айрым гана сөздөрдү билем, бирок тилдин өзүн толук түшүнбөйм",-деди Рахимдин уулу.

"Албетте, азыр эми жашым 32ге келгенде өкүнүч жүрөктү тызылдатат. Анткени бул тилди эч качан үйрөнө албайм. Мен үчүн абдан кейиштүүсү атамдын көзү өткөндөн кийин, бул тилдин дагы өмүрү бүтөт".

"Мен ал өрөөндө үч жолу болдум. Мен барган учурда жашоочулар бул тилде сүйлөгөнгө анчейин көңүлдөнүшкөн эмес эле",-деп эскерет лингвист Сагар Заман.

"Кесиптештерим менен биргеликте бадеши тилиндеги жүзгө чукул сөздөрдү жыйнадык. Болжолу бадеши - индоариялык тилдерге кирген.

Бадеши тилиндеги сабак: айрым сөздөр

Эми бадеши тилин сактап калууга мүмкүн болбой калды окшойт. Бул жок болуп бараткан тилде тарых үчүн айрым кыска сүйлөмдөрдү гана эстеп калууга болот.

Meen naao Rahim Gul thi - Менин атым Рахим Гул

Meen Badeshi jibe aasa - Мен бадеши тилинде сүйлөйм

Theen haal khale thi? - Иштер кандай?

May grot khekti - Мен тамактандым

Ishu kaale heem kam ikthi - Ушул жылы кар өтө аз болду. (AbA)

Тектеш темалар