BBC navigation

Гүлсайра Момунова жаңы китебинин бет ачарын өткөрдү

Соңку жаңыланышы: 21-январь, 2013 - 09:06 GMT

Кыргыз Улуттук китепканасында 18-январь күнү акын Гүлсайра Момунованын 75-жылдыгына арналган китеп көргөзмөсү ачылып, “Жакшы сөз айткым келет” деген жаңы китебинин бет ачары болду.


Кыргыз Улуттук китекананын фойесине эл агып келип атты. Улам жаңы келгендер ким бар дегендей эки жагын каранып, тааныштарын көрсө учурашып, анан текчелерге коюлган материалдарга кыдырата көз чаптырып, кээ бир жерге токтолуп, окуп калып атышты.


Бул жерде Гүлсайра Момунованын чыгармачылыгы тууралуу 1955-жылдан берки чыккан гезит жана журнал материалдары жыйналып, ирети менен коюлуптур. Бул текчелерде акындын калеминен чыккан жыйырма чакты китеби, тигинде сүрөттөрү коюлган.


Мындан жарым кылымдай илгери жыйырмага чыгып-чыга элек бакыраң көз жаш кыз өзүнүн тунгуч ырын жарыя кылып, он жыл өтүп-өтпөй “Тилек” деген ат менен алгачкы ыр жыйнагын чыгарган.

Эми минтип, жетимиш жашты ортолотуп, “Жакшы сөз айткым келет” деген ыр жыйнагын чыгарыптыр. Жыйнак “Кутман калкым, кыргыз калкым” деген ыр менен башталат.


Кутман калкым, кыргыз калкым!

Кутман калкым, кагылайын кыргызым,
Күндөн бүткөн, ырдан бүткөн ырысым.
Сен бар үчүн мен бармын да, ырым бар,
Сен бар үчүн жанып келет жылдызым.

Өмүрдө неге жетсин сенин демиң,
Жаныма кубат берет сенин кебиң.
Жоголбой сен бар үчүн, адил, калыс,
Бар болуп келе жатам, элим менин.

Бийик болсоң, сени менен бийикмин,
Бүтүн болсоң сени менен бүтүнмүн.
Сени менен терең кетет тамырым,
Түптүү болсоң сени менен түптүүмүн.

Гүлсайра Момунованы жаш муундун баары эле таанып биле бербегени менен акындын ырын сүйүп окугандар бар. Адабият таануучулардын кай бирлери акындын саптарынан кыргызга таандык салттуулукту көрсө, кайсы бирлери муну примитивдүүлүк катары баалашат.

Поэзия таануучулар Гүлсайра Момунованы кыргыз поэзиясында арноо ырларын жанр катары алып келаткан акын катары белгилешүүдө.

“Акындардын арноо ырлары баарына эле жага бербеши мүмүкүн. Бирок Гүлсайра эженин көп ырлары чын дилинен жазылган. -дейт Чынар Жылкычиева. - Эженин элге кызмат кылган адамдарга, коомдук ишмерлерге арнап... алардын бир асыл сапаттарын көрүп, аздектеп, чын дилинен ырга салып, арнап жазган ырлары бар. Чындыгында мындай ырларды жазыш абдан татаал. Арасында заказ менен жазылган ырлары болсо болгондур, бирок көбү чын дилден жазылган ырлардай сезим калтырат”.

Чынар Жылкычиева өзү фольклор изилдөөчү. Ал бул акындын чыгармаларынан өз изилдөө предметине жакын элементерди көрүп, “Жан дүйнө” ыр жыйнагынан “Жакшы экен” деген ырын окуп берди.


Жакшы экен

Кең дүйнөнү кыдырып,
Кезип келген жакшы экен.

Түркүн сырдуу түйүнүн,
Чечип келген жакшы экен.

Сабыр менен ар ишти,
Күтүп жүргөн жакшы экен.

Барга-жокко бел байлап,
Түтүп жүргөн жакшы экен.

Өз тилиңде булбулдай,
Сайрай билген жакшы экен.

Өзөгүңдөн ачылып,
Жайнай билген жакшы экен.

Эртеңкиси эл камын,
Ойлоп жүргөн жакшы экен.

Кыянаттан, кырсыктан
Коргоп жүргөн жакшы экен.

Бир өнөрдү өмүрдө
Багып жүргөн жакшы экен.

Өнөр менен жалпыга
Жагып жүргөн жакшы экен.

Жакшы экен да, жакшы экен,
Жашоонун өзү жакшы экен.

Жакшылыкка жакшылык
Жасоонун өзү жакшы экен.

“Өзүңүздөр байкагандай эженин бул ыры оозеки чыгармачылыкта элдик акындардын поэзиясынын стилине окшоштуруп жазылган. Жакшылап карап көрсөк, жети муундан туруп, санат- насыят ырларынын стилине окшошуп кетет,”- деди Чынар.


Гүлсайра Момунова салттуу кыргыз поэзиясынын өтүп бараткан өкүлү. Акындын чыгармачыл жолу, турмуштук калыптануусу “Советтик Кыргызстан”гезити, “Кыргызстан аялдары” журналы менен байланыштуу болуп, жалпы советтик коомдун идеологиясы анын чыгармачыл табиятын аныктаган.

Акындын жазган насаат ырлары обонго салынып, аткаруучулардын репертуарынан түшпөй ырдалып жүрөт.

Тектеш темалар

BBC © 2014 Эскертүү: Би-Би-Си сырткы интернет сайттардын мазмуну үчүн жоопкер эмес.

Бул баракча кошумча стили менен камсыздалган акыркы интернет браузер аркылуу оңой көрүнөт. Азыркы браузер аркылуу ушул беттин мазмунун көрүп жатканда, визуалдык материалды толук көрө албайсыз. Браузерди жаңыртып тургула же кошумча стилди иштеткенге аракет кылгыла.