Күлгө көмүлгөн арал: кыямат-кайым сыяктуу...

Видеонун түшүндүрмөсү,

Кыяматтын көрүнүшү: күлгө көмүлгөн арал

Январь айында Таал аралында жанар тоо атылып, анын күлү асманга өтө бийик көтөрүлгөн.

Филиппиндин бийлиги аралды кооптуу аймак катары тааныды. Ага карабастан жергиликтүүлөр аралга кайтып барып, жакындарын издеп жатышат.

Дүйнөдө 800 миллион киши вулканга жакын жашайт

Жыл сайын планетада жалпысы болуп 60 вулкан атылат.

1500-жылы вулкан 280 миң чамалуу кишинин өмүрүн алган. Анын ичинен 170 миңи алты гана вулкандын атылышанан мерт болгон.

Биз бул маалыматтарды архивден, тарыхый документтерден, ММКларга чыккан кабарлардан чогулттук. 2000-жылдан бери эле мындай кырсык эки миндей кишинин өмүрүн алган. Алардын көпчүлүгү Филиппинде, Индонезияда, Конгодо, ошондой эле Жапонияда болду. Өткөн жылы Италияда үч турист каза тапты.

Азыркы учурда болжолу 800 миллион киши вулкандар активдүү жерден 100 чакырым аралыкта жашайт. Башкача айтканда, вулкан кооптуулугу жогору шартта күн кечирет. Алардын 200 млн чамалуусу Индонезияда.

Калктын саны өсүп жатканын эске алганда, дагы көп кишилер бүгүнкү күндө 81 өлкөнүн аймагында жайгашкан бир жарым миң вулканга жакын аймакка отурукташуусу мүмкүн.

Видеонун түшүндүрмөсү,

Aerial footage shows spread of Hawaii's Kilauea volcano

Вулкандар азыр эле атылат деп айтууга болбойт, бирок алардын активдешуү коркунучу бар. Вулкандар жака-белиндеги калктуу конуштарга түрдүү коркунучтарды туудурат.

Вулкан газынын эң көп курмандыгы 1986-жылы Камерунда катталган. Анда көмүр кычкыл газынан бир жарым миң киши мерт болгон.

Бирок курмандыктардын көбү жанар тоодон чыккан күл жана түтүндөн , чачырандыдан мерт болушат. Соңку 500 жыл ичинде мындан 120 миң киши мерт болгон.

Мындай учурлар Тынч океандын оттуу вулкан шакегине кирген ири вулкандарга мүнөздүү. Килауэа сыяктуу вулкандардан мындайды күтүүгө болбойт.

Жанар тоодон чыккан күл жана түтүн - вулкан атылганда пайда болгон газ, таш, күл аралашкан булут. Анын температурасы 700 градуска жетет. Алдынан чыккандын баарын жок кылат.

Дал мына ушундай күл, түтүн, газ, таш аралашкан булут б.з.ч. 79-жылы Римдин Помпей шаарын кыйраткан. Ушундай эле булуттар 1902-жылы Кариб аралдарында 30 миңдей кишинин өмүрүн алган.

Вулкандан кийинки ташты, тал-теректи, үйлөрдү кошуп жууп кеткен сел сыяктуу катуу агым дагы кооптуу. 1985-жылы мындай кырсыктан Колумбияда 25 миң киши каза тапкан.

Тарыхта мына ушундай кырсыктардан кийин массалык ачкачылык жана илдеттер пайда болгону белгилүү. Анткени газ жана күл аралашкан абадан климат өзгөрүп, түшүм болбой калган учурлар болгон.

Жер аркылуу 20 пайыз гана вулкандарды байкоого алууга мүмкүн. Бирок спутник адам колу жетпеген көп вулкандар боюнча мониторинг кылууга мүмкүндүк берди.

Мурда анчалык активдүүлүгү катталбаган вулкандар болжолу эки жылда бир жолу атылат. Бул абдан кооптуу, анткени анын жака-белинде жашагандар эч нерсени күтпөй, даярдыксыз болуп калат.

Деген менен вулканды иликтеген обсерваториялар, иликтөөчүлөр жана эл аралык уюмдар тынымсыз иштеп, алдынала болжоп, он миңдеген кишилердин өмүрүн сактап келе жатат.

Албетте, вулкан атылганда кишилей чыгымдар болбогон күндө деле жашоо-турмушка оор кесепетин тийгизет. Жергиликтүүлөр үй-жайын таштап чыгууга аргасыз болот. Мал-мүлкүнөн айрылат, айыл чарбасы жабыркайт. Жыйынтыгында экономикалык жоготуулар оңбогон акча болот.

Ошондуктан дүйнө жүзүндөгү вулкандарга астейдил байкоо салып туруу өтө маанилүү. Мейли вулкан уктап жаткан күндө дагы аны ар дайым байкоого алып туруу зарыл. (AbA)