Рактын алгачкы белгилери: Дартты кантип учурунда аныктаса болот?

4-февралда ракка каршы күрөшүүнүн дүйнөлүк күнү белгиленди Сүрөттүн автордук укугу noipornpan/Getty Images
Image caption 4-февралда ракка каршы күрөшүүнүн дүйнөлүк күнү белгиленди

4-февралда ракка каршы күрөшүүнүн дүйнөлүк күнү белгиленди.

Чынында "рак" деген илдеттин өзү жок. Мындай термин менен клеткалардагы шишикке алып келген дарттын эки жүзгө чукул түрүн атап коюшат. Клеткалар туура эмес өөрчүп, андан шишик пайда болуп, жанындагы органдарды жабырката баштайт.

Чейрек кылымдан бери рактан көз жумгандардын көрсөткүчү төмөндөдү. Бирок онкологиялык оорулар дүйнө жүзүндөгү адам өлүмүнүн негизги себептеринин бири бойдон кала берүүдө.

Сиз ушул текстти окуганга чейин рак бир нече кишинин өмүрүн алганга үлгүрдү.

Сүрөттүн автордук укугу Getty Images

2018-жылы 18 млн киши рак илдетин алып жүргөнү аныкталган. Алардын 5 млн учурун эрте эле аныктап, күчөй элек учурунда дарылап баштоого мүмкүн эле. Анын натыйжасы дагы жакшы болмок.

"Рактын көп түрүн дарылоого болоорун кишилер билишин каалайбыз. Ал үчүн дартты эрте аныктап, дарылоону дароо баштаган оң",-дейт Ракка каршы эл аралык көзөмөл бирикмесинин жетекчиси Кэри Адамс.

Мисалы, жатын моюнчасындагы рак өтүшүп кеткен учурда кайрылса, бейтаптын дагы беш жыл жашоо мүмкүндүгү 15 пайыздан ашпайт. Бирок дартты учурунда аныктаган болсо, бул көрсөткүч 93 пайыздан ашып түшөт.

Айрым мисалдарды келтирсек, шизофрения менен жабыркаган жапондук кишиден рак илдетин аныкташат. Анын жүлүн мээсин алмаштырып, ракты, шизофрения оорусун да айыктырышкан.

Ошондуктан бат-баттан текшерилип туруу маанилүү. Деген менен Британиядагы сурамжылоого таянсак, ар бир төртүнчү бейтап дарыгерге баргысы келбейт. Анткени тыянактар кандай болуп калат деп коркушат.

Оорунун очогу түрдүү формада, кайсыл гана органда болбосун жайгашышы мүмкүн. Бирок айрым симптомдору жана тынчсыздандырган белгилери бар. Андайды байкаганда дароо дарыгерге кайрылуу керек.

Тынчсызданууга себеп болчу белгилер:

  • Теридеги кызарган шишиктин пайда болушу. Эске ала турган жагдай, рак шишиги көп учурда оорутпайт, өзгөчө баштапкы учурларында. Өзгөчө моюнга, эркектердин жумурткасына, аялдардын сүт бездерине, ошондой эле колтук бездерге маани бериш керек.
  • Көпкө созулган жөтөл. Энтигүү же бирдемени жутканда кыйналуу.
  • Ичегилердин иштешиндеги өзгөрүүлөр. Капысынан болгон ич катуу же тескерисинче ичтин өтүшү.
  • Кан агуу. Жөтөлгөндө какырыкка же заарага кан аралашып чыккан болсо.
  • Түшүнүксүз эле арыктоо. Эгерде күтүүсүз жерден эле салмак таштап, арыктап жаткан болсоңуз, (айталы, эки айдын ичинде байкалса) тынчсызданууга негиз бар, дарыгерге кайрылыңыз. Дароо арыктап кетүү - богок же диабеттин өөрчүшүнүн белгиси болушу мүмкүн.
  • Өнөкөткө айланган алсыроо жана уйку жайында болгонуна карабай шалдыроо. Бул учурда дарттын башка белгилери дагы байкала баштайт. Түшүнүксүз эле оорулардын күчөшү. Кандай мүнөздө, кандай учурда болсо дагы зыркыратып орутуу же өнөкөт, кээде эле пайда боло калган ооруксунтуу.
  • Жаңы меңдердин пайда болушу же башка формага, түскө айланып кетиши;
Сүрөттүн автордук укугу kali9/Getty Images
  • Заара кылгандагы көйгөйлөр;
  • Көкүрөктөгү (эмчектеги) өзгөрүүлөр;
  • Табиттин жоголушу;
  • Өнөкөткө айланган зарна;
  • Айыкпаган жана башка жаралар - өзгөчө ооздогу;
  • Көп терлөө, өзгөчө түнкү убакытта.

Рак коркунучун кантип азайтса болот?

Рактан толук сактанууга мүмкүн эмес. Бирок онкологиялык дартка чалдыгып калуу кооптуулугун азайтса болот. Бул үчүн Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму беш кеңеш берет.

  • Чылым чегүүдөн жана чылымдын түтүнөн качыңыз.
  • Жыныстык катнаш учурундагы сактануу жана медициналык процедура. Жыныстык жол менен же кан аркылуу жуккан вирустар рактын айрым түрлөрүн өөрчүтүп жиберет. Көп жолу колдонулган медициналык каражаттардан дагы этияттаныш керек.
  • Тез-тезден текшерүүгө барып турган оң. Жылына эки ирет - ар алты ай сайын дарыгердин толук профилактикалык кароосунан өтүп туруу эң туура жол.
  • Эмдөөдөн өтүп туруңуз.
  • Активдүү сергек жашоо образын күтүп, ден соолукка пайдалуу азыктарды колдонуу. Булар иммунитетти көтөрүп, көп илдеттердин, анын ичинде рактын коркунучун төмөндөтөт. (AbA)

Тектеш темалар