सोशल : #MeToo लैंगिक छळवणुकीबद्दल बोलायला का वाटतोय महिलांना संकोच?

एक चित्र Image copyright सुप्रिया सोनर
प्रतिमा मथळा सुप्रिया सोनार आणि मुमताज शेख यांच्या संस्थेनं राबवलेल्या 'Speak Up' या उपक्रमातील एक चित्र

सोशल मीडियावर अनेक गोष्टी ट्रेंड होत असतात, पण सोमवार सकाळ पासून एक वेगळाच हॅशटॅग ट्रेंड होत होता. जगभरातल्या हजारो महिला एकमेकींना सांगत होत्या, तू एकटीच नाही आहेस, हे माझ्याही बाबतीत झालं आहे. #MeToo.

हॉलिवुड अभिनेत्री अलिसा मिलानो हिनं लैंगिक छळाविरूद्ध आवाज उठवण्याचं महिलांना आवाहन केलं. तिने तिच्या ट्वीटमध्ये लिहीलं की तुम्ही जर कधी लैंगिक छळवणुकीचा सामना केला असेल तर फक्त दोन शब्द लिहा. #MeToo.

Image copyright Getty Images
प्रतिमा मथळा Alyssa Milano

"जर त्या सगळ्या स्त्रियांनी, ज्यांनी त्यांच्या आयुष्यात लैंगिक छळवणूक किंवा लैंगिक अत्याचार सहन केला असेल, हे दोन शब्द त्यांचं स्टेटस म्हणून लिहीले तर कदाचित हा प्रश्न किती गंभीर आहे हे लोकांना लक्षात येईल," असं अलिसानं तिच्या स्टेटसमध्ये लिहीलं.

काही तासांतच हा हॅशटॅग ट्रेंड व्हायला लागला. स्त्रिया फक्त अलिसाचं स्टेटस शेअर करुन थांबल्या नाहीत तर त्यांनी स्वतःचे अनुभवही लिहीले.

आम्ही जेव्हा या अनुभवांचा धांडोळा घेतला तेव्हा आमच्या लक्षात आलं की भारतीय स्त्रिया हा हॅशटॅग तर वापरत आहेत. पण बऱ्याच जणींचे स्टेटस हे कॉपी पेस्ट आहेत. बऱ्याच भारतीय महिला अजूनही सोशल मीडियावर त्यांचे अनुभव शेअर करायला संकोच करत आहेत.

म्हणजे त्या सोशल कॅम्पेनचा हिस्सा तर बनायचं आहे. पण, त्यांना स्वतःविषयी फार काही बोलायचं नाही.

Image copyright Facebook

का होत असेल असं? भारतीय स्त्रियांना सोशल मीडियावर अजूनही असुरक्षित का वाटतं? हा हॅशटॅग वापरून पोस्ट केलेल्या काही स्त्रियांशी आम्ही बोललो.

चंद्रपुरच्या सामाजिक कार्यकर्त्या पारोमिता गोस्वामी सांगतात की, "हे आजचं नाही आहे. माझ्या कॉलेजच्या दिवसात एका रात्री आम्ही होस्टलवर बोलत बसलो होतो. हाच विषय होता, आणि तेव्हा लक्षात आलं की कुठलीच बाई या वाईट अनुभवातून सुटली नाही. प्रत्येकीनं हे कधी ना कधी सहन केलं आहे. हा हॅशटॅग पाहिला तेव्हा ती रात्र आठवली. अजूनही काहीच बदलंल नाही."

आपल्याकडच्या स्त्रिया अधिक मोकळेपणानं या विषयावर बोलत का नाही असं म्हणाल तर दोन बाबी आहेत, त्या पुढे सांगतात. "एकतर सोशल मीडियावर जास्तीत जास्त पुरुषच आहेत. त्यामुळे मनातलं व्यक्त करायला स्त्रिया संकोचतात. तिथे त्यांना सुरक्षित वाटत नाही."

"आणि दुसरं म्हणजे सोशल मिडीयावर सगळेच असतात. नातेवाईक, मित्र-मैत्रिणी, सहकारी. आपल्या आयुष्यातल्या खासगी गोष्टींची चर्चा सोशल मीडियावर करणं नको वाटत स्त्रियांना अशावेळेस. कोण कसं प्रतिसाद देईल सांगता येत नाही. आपली बाजू समजून घेणारं सोशल मीडियावर कुणी असेल याची त्यांना शाश्वती नसते."

Image copyright Facebook

पण याच कारणासाठी सोशल मीडियावर व्यक्त होणं आवश्यक आहे असं दिल्लीच्या मुनमुन चौधरी यांना वाटतं, मुनमुन एका प्रोडक्शन कंपनीत प्रोड्युसर म्हणून काम करतात. त्यांनी नुस्ता हा हॅशटॅग शेअर केला नाही तर त्यांचा एक अनुभवही शेअर केला.

"लैंगिक छळवणुकीबाबातचा मी सगळ्यात पहिला अनुभव शेअर केला. मी नऊ वर्षांची होते तेव्हा. इतकी खासगी गोष्ट शेअर करायची की नाही याबद्दल मी खूप विचार केला. पण मग असं वाटलं की जर मीही फक्त कॉपी-पेस्ट केलं तर काय उपयोग? निदान माझ्या पोस्टकडे बघून कोणाला तरी प्रेरणा मिळाली पाहिजे."

जे मी लिहीलं ते वाचून एखादीला स्वतः विषयी बोलण्याची ताकद मिळेल. नुस्ती पोस्ट कॉपी-पोस्ट करणं नाटकी ठरेल."

अश्या मोहिमांमधून पुरूषांना वगळून चालणार नाही असंही त्यांना वाटतं. "आपण जे सांगतोय ते कोणाला? अर्थातच सोबत असणाऱ्या स्त्रियांना पण त्या बरोबरीन पुरुषांनाही."

Image copyright energyy/Getty Images

"ज्या ज्या बाईनं लैंगिक छळवणूक सहन केली आहे त्या प्रत्येक बाईच्या मागे खंबीरपणे उभं राहायला मी हा हॅशटॅग शेअर केला," मुंबईच्या सामाजिक कार्यकर्त्या मुमताज शेख सांगतात.

"आत्ता तर कुठे बायका या विषयावर बोलायला लागल्या आहेत. मला वाटतं की आपल्या बाबतीत घडलेल्या वाईट गोष्टींविषयी जर बायका मनमोकळेपणानं बोलल्या तर खूप बरं होईल."

पण हे खरं आहे की भारतीय बायका अजूनही सोशल मीडियावर व्यक्त व्हायला संकोच करतात. त्यांना अजूनही तिथं सुरक्षित वाटत नाही.

Image copyright Twitter
प्रतिमा मथळा अलिसा मिलानो यांचे ट्वीट

थिएटर रिसर्चर असणाऱ्या ओजस सुनीती विनय यांना वाटतं की स्त्रियांनी आपल्या खाजगी गोष्टी शेअर करणं किंवा सोशल मीडियावर खुलेपणानं आपली मत मांडण थोडं रिस्की असू शकतं.

"तुम्हाला सतत ऑनलाईन राहावं लागतं. आपल्या पोस्टचा विपर्यास होत नाही ना ते पाहावं लागतं. रिप्लाय करावे लागतात. आपला मुद्दा ठामपणे मांडावा लागतो. एकदा पोस्ट केली आणि गायब झालात, असं चालत नाही."

"दुसरं म्हणजे मला वाटत एक बाई म्हणून आपलंही हे कर्तव्य आहे की दुसरीनं काही पोस्ट केली असेल, स्वतःचा अनुभव शेअर केला असेल तर तिला खंबीरपणे साथ देणं. बोलायला लागा. एवढंच मला सांगायच आहे इतर बायकांना. माझा अनुभव आहे हा. तुम्ही बोलायला लागल्यात की बाकीच्या बायकांना पण बोलण्याचा हुरूप येतो."

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)