लोकसभा निवडणूक 2019 ची तारीख आणि प्रक्रिया, महाराष्ट्र मतदान तारीख

मतदान

वर्तमानपत्रं, सोशल मीडिया आणि टीव्हीवरचे डिबेट पाहिले की वाटतं की लोकसभा निवडणूक 2019ची उत्सुकता वाचकांना आणि प्रेक्षकांना आहे. राजकीय नेते तयारी करताना दिसत आहे. आरोप प्रत्यारोपही सुरू झाले आहेत, पण निवडणूक कधी आहे?

लोकसभेच्या निवडणुकीच्या तारखेची घोषणा केंद्रीय निवडणूक आयोगाकडून शक्यतो मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात होऊ शकते, असा पीटीआय वृत्तसंस्थेचा अंदाज आहे. लोकसभा निवडणुकीची तारीख काय असेल याचा अंदाज वेगवेगळे तज्ज्ञ लावत आहेत. महाराष्ट्रात गेल्या लाकसभेला एकाच टप्प्यात मतदान झालं होतं. यावेळी एकाच टप्प्यात मतदान होण्याची शक्यता आहे, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे.

लोकसभा निवडणुकीबरोबरच आंध्रप्रदेश, ओडिशा, सिक्किम आणि अरुणाचल प्रदेशच्या विधानसभेच्या निवडणुकांची घोषणा होऊ शकते.

जम्मू काश्मिरची विधानसभा गेल्या वर्षी नोव्हेंबरमध्ये बरखास्त झाली आणि नियमांनुसार सहा महिन्यांच्या आत विधानसभेची निवडणूक होणं आवश्यक असतं. म्हणून लोकसभा निवडणुकीच्या आधी जम्मू काश्मिरच्या निवडणुका होतील असा अंदाज आहे.

गेल्या लोकसभा निवडणुकीच्या वेळी म्हणजेच 2014मध्ये 5 मार्च 2014 रेजी लोकसभा निवडणुकीची तारिख जाहीर करण्यात आली होती.

मतदान 16 एप्रिलला सुरू झालं होतं. एकूण 5 टप्प्यात हे मतदान झालं होतं आणि 13 मे रोजी शेवटचा टप्पा होता. 16 मे रोजी निवडणुकांचे निकाल जाहीर करण्यात आले होते. त्यात भारतीय जनता पक्षाने बहुमत मिळवलं होतं. इतर मित्रपक्षांच्या साथीनं भाजपनं केंद्रात सरकार बनवलं.

आपली उमेदवारी परत घेण्याची मुभा देखील निवडणूक आयोगाकडून दिली जाते. उमेदवारी परत घेण्याची तारिख आणि मतदानाच्या तारखेत किमान 14 दिवसांचं अंतर ठेवलं जातं. उमेदवारांना आपला प्रचार करता यावा यासाठी ही वेळ देण्यात येते.

या व्यतिरिक्त निवडणुकीच्या घोषणा आणि अर्ज भरण्याच्या तारखेत सात दिवसांचं अंतर ठेवलं जातं.

लोकसभेत एकूण किती जागा आहेत?

आपल्या राज्यघटनेनुसार लोकसभेच्या कमाल जागांची संख्या 552 इतकी असते. सध्या लोकसभेच्या जागांची संख्या 545 आहे. त्यात सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशाच्या जागांची संख्या 543 इतकी असते.

या व्यतिरिक्त दोन अॅंग्लो इंडियन उमेदवारांना राष्ट्रपती नियुक्त करू शकतात. जर अॅंग्लो इंडियन समुदायाचं पुरेसं प्रतिनिधित्व नसेल तरच त्यांची निवड केली जाते.

सर्व जागांपैकी एकूण 131 सीट रिझर्व्ह म्हणजेच आरक्षित असतात. 84 जागा अनुसूचित जातींसाठी तर 47 जागा अनुसूचित जमातींसाठी आरक्षित असतात.

Image copyright Reuters

कोणत्याही पार्टीला बहुमतासाठी 272 जागा आवश्यक असतात. जर बहुमतासाठी काही जागा कमी पडत असतील तर मित्रपक्षांसोबत सरकार स्थापन करता येऊ शकतं. राजकीय पक्ष निवडणुकांपूर्वी किंवा निवडणुकांनंतर एकत्र येऊ शकतात.

लोकसभेत विरोधी पक्षनेता या पदासाठी लोकसभेच्या एकूण जागेच्या किमान 10 टक्के जागा असणं आवश्यक आहे. म्हणजे किमान 55 जागा असतील तरच विरोधी पक्षाचा नेता बनता येतं. 2014च्या निवडणुकांमध्ये काँग्रेसला फक्त 44 जागा मिळाल्या होत्या. सर्व विरोधी पक्षांमध्ये काँग्रेसला अधिक जागा मिळाल्या होत्या.

भाजपला 2014मध्ये 282 जागा मिळाल्या होत्या. पण सध्या भाजपकडे 268 सदस्य आहेत. काही जागा भाजपनं पोटनिवडणुकांमध्ये गमावल्या.

तसंच पक्षाच्या काही सदस्यांनी जसं की बीएस येडियुरप्पा आणि बी. श्रीरामुल्लू यांनी विधानसभा निवडणुका लढण्यासाठी राजीनामा दिला होता. असं असलं तरी मित्रपक्षांमुळे भाजपचं केंद्रातलं सरकार स्थिर आहे.

भारतीय निवडणूक प्रक्रिया कोणत्या मॉडेलवर आधारित आहे?

भारतीय निवडणूक प्रक्रिया ब्रिटनच्या वेस्टमिन्स्टर मॉडेलवर आधारित आहे. तिथं एकाच दिवसात मतदान होतं.

संध्याकाळी एक्झिट पोल येतात आणि रात्री मतमोजणी होऊन दुसऱ्या दिवशी सकाळी निवडणुकांचे निकाल येतात.

भारतात असं होत नाही. सुरक्षेच्या कारणास्तव भारतात मतदान काही टप्प्यांमध्ये होतं. प्रत्येक टप्प्यात झालेलं मतदान ईलेक्ट्रॉनिक व्होटिंग मशीनमध्ये सुरक्षित असतं आणि मतमोजणीच्या दिवशी सर्व ईव्हीएममधील मतांची मोजणी होते.

निवडणूक आयोगाच्या निर्देशांनुसार शेवटच्या टप्प्यात मतदान झाल्यानंतर एक्झिट पोल प्रसारित करता येऊ शकतात.

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, ट्विटर वर फॉलो करू शकता.)