د مصر پخوانی ولسمشر حسني مبارک ومړ

حسنیي مبارک د انځور حقوق Getty Images
Image caption د مصر پخوانی ولسمشر حسني مبارک د ۹۱ کالو په عمر نن سې شنبه قاهره کې په روغتون کې ومړ.

د مصر پخوانی ولسمشر حسني مبارک د ۹۱ کالو په عمر نن سې شنبه قاهره کې په روغتون کې ومړ. ښاغلی مبارک په ۲۰۱۱ کال کې د مصر په لر او بر کې د څه باندې دوه اونیو لاریونونو په پایله کې له واکه ګوښه شو او د هېواد چارې یې پوځي شورا ته وسپاره. دی نږدې ۳۰ کاله د مصر ولسمشر و.

محمد حسني مبارک په روغتون کې د جراحي عملیاتو نه وروسته خپل ژوند بایللی دی. هغه په دې ورستیو کې په یوه نظامي روغتون کې بستري شوی و.

د نوموړي مړینه نن سهار مهال د مصر دولتي تلویزیون تایید کړه. له هغې وړاندې د "الوطن" ویب پاڼې خبر ورکړی و چې نوموړی په روغتون کې وفات شوی دی.

د روان کال په جنورۍ میاشت په ورستیو کې ښاغلی مبارک د جراحي عملیاتو لپاره په روغتون کې بستري شو.

څلور ورځې وړاندې د نوموړي زوی علاء مبارک ویلي و چې د نوموړي جدي درملنه روانه ده.

د انځور حقوق Getty Images
Image caption کله چې مبارک د هوايي پوهنتون محصل و.

د حسني مبارک ژوند لیک:

د ۱۹۸۱ کال د اوکتوبر ۶ مه نېټه مصر د اسراييلو پر ضد د ۱۹۷۳ کال خپل جنګ بری لمانځه. ولسمشر انور السادات له جګ پوړيو دولتي چارواکيو او بهرنيو مېلمنو سره د يو پوځي پرېډ کتلو مراسمو ته ورغلی و. د پرېډ څو تنه سرتېريو چې له (الجماعة الاسلاميه) ډلې سره يې تړاو درلود، پر ولسمشر انور السادات بريد وکړ، چې ورسره د بري لمانځنې دغه مراسم مصر ته په ماتم واوښتل. د سادات د مرګ اعلان په هماغه ورځ د وخت مرستيال ولسمشر حسني مبارک وکړ.

خو څه د پاسه يوه اوونۍ وروسته د اوکتوبر په ۱۴ مه د مصر پارلمان حسني مبارک چې په ۱۹۷۵ کې سادات خپل مرستیال ټاکلی و، د دغه هېواد ولسمشر وټاکه.

دی د مصر څلورم ولسمشر و. حسني مبارک په ۱۹مه پېړۍ کې د محمد علي له واکمنۍ راهيسې د مصر تر ټولو اوږدمهاله واکمن پاتې شوی دی.

دی چې په يو خورا سخت وخت کې واک ته ورسېد، ډېرو د دې اټکل نه کاوه چې چارې دې کنټرول کړای شي او دومره اوږده موده دې په واک کې پاتې شي.

د مصر په قانون کې بايد حکومت د ازادو ټاکنو له مخې واک ته ورسېږي، خو هغه رايه ورکونه چې د حسني مبارک د واکمنۍ په مهال شوې، استفتاء يا نظرپوښتنه بلل کېده، او تل ښاغلي مبارک په ګټه شوې دي.

ولسمشر مبارک له ۱۹۸۱ کال راهيسې د خپلې واکمنۍ په اړه درې ځله دغه ډول (نظر پوښتنې ) ترسره کړې دي. په ۲۰۰۵ کال کې چې دی د خپل عمر ۷۷ کلنۍ ته رسېدلی و، د مصر په ولسمشرۍ ټاکنو کې پنځم ځل هم پر خپله څوکۍ پاتې شو.

خو دا ځل د يو نوي ټاکنیز سېسټم له مخې لومړۍ ټاکنې وې چې څو کانديدانو په کې سره سيالي کولی شوه. په مخکينيو پړاوونو کې به مصريانو يوازې يوه کانديد ته د (هو) يا (نه) رايه ورکوله، چې د پارلمان له خوا به پېژندل کېده.

د انځور حقوق Getty Images
Image caption د مصر پخوانی ولسمشر انور السادات (چپ) له خپل مرستیال حسني مبارک سره په کال ۱۹۷۷ کې د ولسمشر په ځانګړې څرخي الوتکه کې مجلس کوي.

په مصر کې يوازينی مخالف ګوند چې پراخ ولسي ملاتړ لري، د "اخوان المسلمين" ډله ده.

خو پر دغې ډلې د ولسمشر جمال ناصر له واکمنۍ راهيسې د سياسي فعاليت بنديز لګېدلی دی. د ولسمشر مبارک د واکمنۍ په مهال هم دغه بنديز پاتې و.

د دغې اوږدې مودې واکمنۍ ريښتيی لامل بيړنی حالت بلل کېږي چې د انور السادات د مرګ او هم ورپسې سياسي ناراميو له امله په مصر کې پلی شوی دی.

ولسمشر مبارک له لومړيو هڅه کوله چې د خپل سلف انور سادات پر پل پل کېږدي او د هغه د سياسي ميراث تر ټولو مهم اړخ نه کار واخلي چې له اسراييلو سره د سولې بهير و.

که څه هم د دغې ډول تګلارې خپلولو په نړيوال دريځ کې د څرګندېدو لار ورته پرانيسته خو، په کور دننه د توندلارو اسلامي ډلو له خوا د زورزياتي له ګواښ سره مخامخ و.

په ۲۰۰۵ کال کې چې په افريقايي سرمشريزه کې د ګډون لپاره "اديس بابا" ته تللی و، د وژنې هڅه يې وشوه. له اديس بابا نه په راستنېدو ولسمشر مبارک په قاهره کې خبريالانو ته وويل هغوی چې ترهګرو ته پنا ورکوي، بيه به يې ګرانه ورته پرېوزي.

د انځور حقوق Getty Images

په ۱۹۹۰ کلونوکې په مصر کې د توندلاريو ډلو وسله وال فعاليتونه زيات شول. د پوليسو پر مرکزونو او هم په لرغونيو ځايونو کې پر بهرنيو سيلانيانو مرګوني بريدونه وشول.

تر ټولو خطرناک بريد د ۱۹۹۷ کال په نومبر کې و، چې وسله والو په کې د مصر په جنوب د الاقصر په حتشپسوت معبد کې پر سيلانيانو ډزې وکړې او څه د پاسه شپېته بهرنيان يې ووژل. دا په مصر کې د سيلانۍ غوړېدلې برخې ته يو ستر ګوزار و.

ولسمشر مبارک د ازاد اقتصاد پلوی و، حکومت يې د اقتصادي اصلاحاتو ژمنې کولې. خو مصر بيا هم د بې کارۍ له زياتوالي او هم د ژوند ټيتې کچې له ستونزو سره لاس او ګرېوان دی.

د ولسمشر په توګه په خپله پنځمه دوره کې محمد حسني مبارک په کوردننه د سیاسي او اقتصادي اصلاحاتو لپاره له مخ په زياتېدونکي فشار سره مخامخ شو. دې فشارونو هغه وخت زور واخست چې په ۲۰۱۰ کال کې پارلماني ټاکنې وشوې او په پایله ې یې د ده ګوند ( ملي ګوند) له نوي سلنه زیاتې څوکۍ خپلې کړې.

د انځور حقوق Getty Images
Image caption د محمد حسني مبارک د محاکمې پرمهال

له دې وروسته ډراماتیک بدلونونو رامنځته شول او د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ میاشتې پر ۲۵ مه د مصر په لر او بر کې پراخ لاریونونو پيل شول. درې ورځې وروسته یانې د جنورۍ پر ۲۸ مه لاریونونه خپل اوج ته ورسېدل او دا ورځ چې د جمعې ورځ وه ( د غوسې جمعه ) ونومول شوه. د دې ورځې په پایله کې پر ګرځېدو بندیز ولګول شو او پوځ ته د هېواد امنیت وسپارل شو.

د همدې ورځې په ماښام ولسمشر مبارک تلویزیوني وینا وکړه او حکومت یې منحل کړ. یوه ورځ وروسته یې هغې غوښتنې ته غاړه کېښوده چې د درې لسېزو واکمنۍ پرمهال یې نه منله، دا غوښتنه د مرستیال ولسمشر ټاکل و. مبارک د استخباراتو مشر تورن جنرال عمر سلیمان د خپل مرستیال په توګه وټاکه او نوی حکومت یې رامنځت کړ.

دې هر څه لاریون کوونکي آرام نه کړل، خو ولسمشر یې غوښتنې هم نه منلې. پايله کې د فبرورۍ پر ۱۱ مه مرستیال ولسمشر اعلان وکړ چې حسني مبارک له واکه ګوښه شو او د هېواد چارې یې پوځي شورا ته وسپارلې.

دوه میاشتې وروسته د لاریون کوونکو د وژنې او د ملي شتمنیو پر لوټ تورن شو او د ده د وه زامنو او د کورنیو چارو د وزیر حبیب العادلي د ده د شپږو نږدې کسانو د محاکمې بهیر یې پیل شو.

ورته مطالب