سراج الاخبار سل کاله وروسته په پښتو چاپ شو

سراج الاخبار د انځور حقوق DAUD JUNBISH
Image caption سراج الاخبار خپریدل په افغانستان کې د مډرن یا نوي ژورنالیزم پیل و

د افغانستان یوه تر ټولو معتبره ورځپاڼه سراج الاخبار-چې بنسټ یې څه باندې سل کاله وړاندې کېښودل شو خو وروسته بنده شوه-اوس یوه پېړۍ وروسته په پښتو ژبه له چاپ راووته.

دا ارزښتناک تاریخي اثر د ډاکټر داود جنبش لخوا له دري نه پښتو ته ژباړل شوی، او د اوس لپاره یې د لومړي کال ټولې ګڼې په پښتو ژبه چاپ شوې دي.

د سراج الاخبار خپرېدل په افغانستان کې د معاصر ژورنالیزم پیل و او د دري ژبې د دغې ورځپاڼې لومړنۍ ګڼه په ۱۹۱۱ میلادي کال کې د امیر حبیب الله خان د واک پر مهال چاپ شوه.

د افغانستان په اړه دغه ماخذ، پر خپل ذاتي ارزښت سربېره په پښتو ژبه د هغه مهال دولتي اسناد، د شاهي دربار مراسم او د افغانانو د هغه مهال د ټولنیز، اقتصادي، روغتیایي او سیاسي ژوندانه یو انځور هم وړاندې کوي.

لیکوال او ژورنالست ډاکتر محمد داود جنبش-چې سراج الاخبار یې پښتو ته ژباړلي دی- وايي، هغه مهال چې د ماستړۍ او دوکتورا تیزسونه یې لیکل، د سراج الاخبار په ژباړولو یې هم پیل کړی و، خو وايي په وروستیو پنځلسو کلونو کې یې د ژباړي کار چټک او بشپړ کړ.

د انځور حقوق BAZABID/FB
Image caption ښاغلي جنبش زیاتوي د سراج الاخبار د ټولو کلونو ګڼې یې ژباړلي دي، چې وخت په وخت به چاپ شي.

ښاغلی جنبش زیاتوي، د سراج الاخبار د ټولو کلونو ګڼې یې ژباړلې دي او وخت په وخت به چاپ شي.

'' د سراج الاخبار پر میرزايي متن پوهېدو په برخه کې ستونزې خورا ډېرې وې. دا نه یوازې میرزایي متن و، بلکې د مختلفو، لکه عربي، ترکي، اردو، جرمني او فرانسې ژبو یوه ګوډله وه. نو یو کس چې په دغو ټولو ژبو ونه پوهېږي، بیا په دغه متن پوهېدا ور ته ډېره ګرانه وي. دغه یوه اړتیا وه چې سراج الاخبار باید په پښتو ژبه ترجمه شوی وی او هغه څوک چې مورنۍ ژبه یې دري نه ده، دغه ورځپاڼه مطالعه کړی شي. بله مهمه خبره دا ده چې په سراج الاخبار کې ډېر مهم حکومتي اسناد خپار شوي و. پوهانو او څېړونکو ته په کور دننه او بهر یو پراخ میدان ور کوي چې د افغانستان په سلو کاله مخکني ژوند باندې وپوهېږي نو دا اړتیا وه چې دغه اسناد څېړونکو ته په پراخ ډول چمتو شي'' .

نوموړی وايي، سراج الاخبار په نیمګړې بڼه په ارشیفونو کې ساتل کېده. د هغه په وینا، د دې اثر ژباړه یې ځکه وکړه چې بشپړ کلکیسون یې رامنځته شي او په ورته وخت کې پښتانه لوستونکي هم ور ته لاسرسی ولري.

افغان څېړونکي د سراج الاخبار ورځپاڼې پښتو کېدل او په کتابي بڼه چاپيدل په څو لاملونو د ارزښت وړ ګڼي.

لومړی خو اوس سراج الاخبار نه موندل کېږي، دویم دا چې د افغانستان خپلواکۍ بیا اخیستلو د وخت ټولې تاریخې پېښې پکې خوندي شوې دي او دریم دا چې سراج الاخبار ورځپاڼه په افغانستان کې د منظم یا عصري ژورنالیزم پیل دی.

د افغانستان علومو اکاډمۍ غړی څېړندوی عبدالغفور لېوال وايي، که څوک غواړي چې د ۱۰۰ کالو وړاندې افغانستان په اړه بشپړ مالومات ولري، نو د سراج الاخبار ورځپاڼې دغې پښتو شوې بڼې لوستل ور ته اړین دي:

'' له دوو اړخو نه د سراج الاخبار پښتو ترجمه مهمه ده، یو دا چې سراج الاخبار اوس په خپله نه پیدا کېږي او ځوان نسل نه پوهېږي چې په دې اخبار کې څه راغلي دي. دویم دا چې د سراج الاخبار ژبه د ۱۹ مې پېړۍ اواخرو او د ۲۰ پېړۍ د اوایلو ژبه ده چې هغه په خپله هم په ځینو برخو کې لوړه ده، نو د همدې لپاره د سراج الاخبار د متن ژباړه او چاپ ډېر مهم دی.''

د انځور حقوق Junbish Facebook
Image caption سراج الاخبار لیکوال او خبریال داود جنبش پښتو ته ژباړلی

ښاغلی لېوال وايي، که څه هم اوس د انټرنېټ زمانه ده، د لوستلو لپاره توکي ډېر دي، خو په وینا یې د سراج الاخبار بشپړ پښتو مطالب په لومړي ځل وړاندې شوي، نو ځکه به خپل مینه وال ولري.

د مومند خپریدویه ټولنې مشر نجیب مومند، چې د سراج الاخبار ورځپاڼې د لومړي کال پښتو کلیکسیون یې چاپ کړی وايي، هڅه شوې د چاپ کاغذ هم هغه څه ته چې یوه پېړۍ وړاندې په افغانستان کې دود و نژدې وساتل شي:

''د دې کتاب ځانګړنې دا دي چې کچه یا جوړښت یې له نورو کتابونو سره توپیر لري. دغه کتاب په سایز کې چاپ شوی دی او مجلد دی. څنګه چې سراج الاخبار په دري کې چاپ شوی دی. په پښتو کې هم دا کتاب هغه ډول چاپ شوی دی. مثلاً که په سراج الاخبار کې دري بڼه کې سوال چپه چاپ شوی وي نو جنبش صاحب هم پښتو کې هغه ډول رانقل کړی، خو په لمن لیک کې یې وضاحت کړی دی چې دا په دري کې ناسم لیکل شوی خو ما یې سم شکل لیکلی دی. په پښتو کې سراج الاخبار په هغه کاغذ چاپ شوی دی، لکه څنګ چې په دري کې چاپ شوی و.

سراج الاخبار ورځپاڼه لومړی ځل د امیر حبیب الله خان دواک پرمهال په ۱۲۸۴ هـ ش کې د جدي پر ۲۲ د عبدالروف کندهاري په مدیریت چاپ شوې ده او له یوې ګڼې خپرېدو وروسته د نامالومو دلایلو له مخې بنده شوه، خو شپږ کاله وروسته د محمود طرزي په مسؤل مدیریت سره په ۱۲۹۰ کال د تلې پر ۱۶مه بیا چاپ شوه او پرلپسې اووه کاله او پنځه میاشتې خپره شوه.

وروستۍ ګڼه یې یوه پېړۍ وړاندې همدې شپو ورځو کې د ۱۹۱۸ کال د ډسمبر پر ۱۹ یا د ۱۲۹۷ لمریز د لیندۍ پر ۲۷ راوتلې او د امیر حبیب الله خان تر وژل کېدو دوې میاشتې وړاندې بنده شوې ده.

ورته مطالب