امریکا:‌ افغانستان کې د جنګي جرمونو ارزوونکو ته وېزې نه ورکوو

مایک پومپیو د انځور حقوق Reuters
Image caption مایک پومپیو واشنګټن کې خبریالانو ته وویل: "زه د هغو کسانو پر وړاندې د وېزو د محدودیت سیاست اعلانوم چې د جرمونو نړیواله محکمه کې د امریکايي پوځيانو په تړاو د څېړنې مسؤولیت لري."

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو ویلي، هېواد به یې د جرمونو نړیوالې اړوندې محکمې هغو ارزوونکو ته د امریکا وېزې ور نه کړي، چې افغانستان کې د امریکا د جنګي جرمنو د څېړنو لپاره امریکا ته تلل غواړي. قاضیان دا مهال د افغانستان د جګړې په تړاو د اسنادو پر ارزونې بوخت دي.

د ډونلډ‌ ټرمپ حکومت د تېر کال سپټمبر میاشت کې ویلي وو، که د جرمونو نړیواله محکمه وغواړي په افغانستان کې د جنګي جرمونو تورونه وڅېړي، د دغې محکمې ارزوونکو ته به امریکا ته د ننوتلو اجازه ور نه کړي، په دې هېواد کې به یې مالي سرچینې بندې او ارزوونکي به یې د امریکا تر څار لاندې راشي.

اوس واشنګټن په دې ګام سره د جرمونو نړیوالې محکمې د تحریم لپاره لاس په کار شوی.‌

مایک پومپیو واشنګټن کې خبریالانو ته وویل: "زه د هغو کسانو پر وړاندې د وېزو د محدودیت سیاست اعلانوم چې د جرمونو نړیواله محکمه کې د امریکايي پوځيانو په تړاو د څېړنې مسؤولیت لري."

نوموړی زیاتوي: "دغه محدودیتونه همدارنګه ښايي د اسراییلو په څېر زموږ د ملګرو هېوادونو د وګړ د تعقیب لپاره د یادې محکمې هڅې تر سیوري لاندې راوستلی شي."

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر دا هم ویلي چې د جرمونو نړیوالې محکمې د ارزوونکو د وېزې د محدودولو سیاست عملاً تطبیقېدونکی دی، خو د وېزې د صدور په تړاو یې قوانینو ته کومه اشاره و نه کړه.‌

ده وویل:‌ "د دغې محکمې پر وړاندې د وېزې محدودیت لګول زموږ د هڅو پایله نه ده او که دغه محکمه خپل چلند بدل نه کړي، موږ چمتو یو چې د اقتصادي بندیزونو په ګډون یې پر وړاندې نور ګامونه هم واخلو."

د نړیوالو جرمونو ارزوونکې محکمې د ۲۰۱۷ کال په نومبر میاشت کې له خپلو قاضیانو وغوښتل چې په افغانستان کې د جنګي جرمونو اړوندو ادعاوو د ارزونې رسماً پيلولو لپاره لازم مجوز صادر کړي.

هغه مهال د یادې محکمې یوې قاضۍ او ارزوونکې فاتو بنسوتا ویلي وو، لومړنیو ارزونو په ډاګه کړې چې په افغانستان کې د جنګي او بشریت ضد جرمونو په باره کې د تحقیقاتو لپاره لازم شرایط او معیارونه شته.

د انځور حقوق Getty Images
Image caption د ډونلډ‌ ټرمپ حکومت د تېر کال سپټمبر میاشت کې ویلي وو، که د جرمونو نړیواله محکمه وغواړي په افغانستان کې د جنګي جرمونو تورونه وڅېړي، د دغې محکمې ارزوونکو ته به امریکا ته د ننوتلو اجازه ور نه کړي

‌د دغې محکمې قاضیان اوسمهال د افغانستان د جګړې اړوندو اسنادو پر ارزونې بوخت دي او باید پرېکړه وکړي چې ایا دغه محکمه د افغانستان په اړه خپله رسمي څېړنه پیل کړي او که نه.‌

د اروپايي ټولنې د ټولو هېوادونو په ګډون ۱۲۳ هېوادونو د جرمونو نړیوالې محکمې غړي دي.

د جرمونو نړیوالې محکمې په ۲۰۰۲ کال کې په نړۍ کې له سولې او امنیت ټینګښت سره د همکارۍ په موخه په لاهه کې خپل کار پیل کړ.‌

د لاهه دغې نړیوالې محکمې په ۲۰۰۷ کال د افغانستان د وضعیت په اړه خپله لومړنۍ ارزونه پیل کړه او تر اوسه یې څه باندې ۱۱۲ د احتمالي ترسره شویو درنو جنګي جرمونو قضیې - چې دغې محکمې ته رسېدلې، ارزولې دي.

افغانستان د ۲۰۰۳ کال مې میاشت کې د دغې محکمې غړی شو او دا محکمه له یادې نېټې مخکې د شویو جنګي جرمونو د ارزونې او رسیدګۍ صلاحیت نه لري.

یاده محکمه په څلورو حالتونو کې لاس په کار کېدای شي:

  1. کله چې یو غړی هېواد پخپله خوښه د جنګي جرمونو یا بشرضد جنایتونو اړوند پېښو څېړل محکمې ته وسپاري.
  2. کله چې یو هېواد - د محکمې غړی نه وي - په یوه مشخصه پېښه کې د محکمې صلاحیت په رسمیت وپېژني او د جنګي جرمونو یا بشرضد جنایتونو قضیه ورته وسپاري.
  3. پخپله محکمه هم کار په لاس کېدای شي، په تېره بیا کله چې حقیقي افراد یا نا دولتي بنسټونه شکایتونه وروسپاري.
  4. کله چې امنیت شورا یوه پېښه محکمې ته راجع کړي، لکه د سودان دارفور کې عمر البشیر دوسیه.

د نړیوالې جنايي محکمې څارنواله افغانستان کې د جنګي جرمونو پلټل غواړي

ورته مطالب