پېلوځی: ادب او هنر تر ګواښ لاندې

د خپريدو وخت: 20:30 گرینویچ - شنبه‬ 03 نومبر 2012 - 13 لړم 1391

ميډيا پلير

د دې اوونۍ پېلوځي کې د سوماليا له يو شاعر او ډرامه ليکوال اورو چې نامعلومو وسله والو وواژه، او له همدې سره په تړاو په افغانستان او پښتونخوا کې د ادب او هنر پر حال هم بحث لرو.

اوريدلmp3

تاسو د فلش پروگرام سمه بڼه نه لرئ

په يو بل غږونکي کې يې وغږوئ

د سوماليا يو شاعر او هنرمند مرګ

وارسامې شېر عوالې، چې يو نوموتی شاعر او ډرامه ليکوال و، په موګديشو کې يې له يوې راډيو سره کار کاوه.

دا اوونۍ نا معلومو وسله والو په سوماليا کې د دغه هېواد يو مشهور شاعر، د موسيقۍ او ډرامو هنرمند وارسامې شېر عوالې په ډزو وواژه.

دغه نوموتي شاعر او ډرامه ليکوال د سوماليا پلازمېنه موګديشو کې له يوې راډيو سره کار کاوه.

ښاغلي عوالي د ځوانو سوماليايانو ترمنځ نوم لاره، چې ډېر ځله يې هڅول تاوتريخوالی برېږدي او پر ځای يې کتاب او قلم راواخلي.

څه د پاسه ۲ لسيزې کېږي چې سوماليا له کورنۍ جګړې رنځ ګالي، او ډېری لوستي سوماليايان د خپل ټاټوبي پرېښودو ته اړ شوي دي.

خو ښاغلی عوالي د کورنۍ جګړې پر مهال له خپل هېواد هېڅ نه و وتلی. د بي بي سي سومالي څانګې عبد الرحمن کورونټو وايي ښاغلي عوالي د خپلو ادبي او فرهنګي فعاليتونو له لارې قومپالنې او وطنپالنې ته بلنه ورکوله.

"وارسمې شېر عوالې يو ښه پېژندل شوی سومالی شاعر و، يو ډرامه ليکوال او کومېډين هم و، ډېرو خلکو هغه ډرامې اورېدلې چې دی په کې په يو شمېر راډيوګانو، په ځانګړی ډول موګديشو کې د کولميې ځايي راډيو کې لوبېدلی و.

د ده په ځينو ډرامو کې په سوماليا کې له القاعدې سره پر تړلې الشباب ډلې کلکې نيوکې شوې وې.

ده ځوانان هڅول چې له الشباب ډلې واوړي او له حکومت سره مله شي. ده په سوماليا کې قومپالنې ته مبارزه کوله.

د دې واقعيت له مخې چې له څه د پاسه دوو لسيزو راهيسې سوماليا په ګډوډۍ کې وه، يا له يو مرکزي کارنده حکومت بې برخې وه، ده په عمده ډول خلکو ته ويل چې لا ډېر وطنپال اوسي، قومپال وي او هېواد ته سوله راولي.

ده به دا د شعر په ژبه يا هم د خپلو ډرامو له لارې کول، د ده ځينې ډرامې يو څه سياسي وې، خو په لويه کې ده په سوماليه کې د سولې او روغې جوړې هڅونه کوله."

د وارسامې شېر عوالې ډېری ډرامو کې سياسي پيغام نغښتی و، چې د وروستۍ نوم يې و "له قبيلويت ستړي يوو، ملت غواړو".

خو دی يوازې نه دی چې په سوماليا کې وژل کېږي، د ده ترڅنګ يو شمېر نور چې ځينې يې له بهر خپل ټاټوبي ته ستانه شوي وو، په پلازمېنه موګديشو کې په نښه شوي، او وژل شوي دي.

د بي بي سي سومالي څانګې عبد الرحمن کورونټو وايي دا چې خبريالان د الشباب ډلې د ماتې خبرونو ورکوي، د دغې ډلې په باور دوی يې پر وړاندې له جنګېدونکيو سرتېريو خطرناک دي.

"دا يوازې دی نه و، چې په نښه شوی، په تېرو څو کلونو به ځانګړی ډول سږ کال، د رسنيو لږترلږه ۱۸ کسان او خبريالان ووژل شول.

دی پر سومالي خبريالانو د بريدونو او وژنو دغې لړۍ برخه و. کېدی شي دی ځکه په نښه شوی وي، چې پر يو شمېر ډلو په تېره بيا الشباب يې نيوکې کولې.

که څه هم الشباب تر اوسه نه دي ويلي ګنې دی دوی وژلی، خو ډېر کسان باور کوي کېدی شي هغوی چې پر الشباب نيوکې کوي يا د دوی پر ضد وي، دغه ډله يې د چوپولو تابيا وکړي.

په يو ډول دا د هغوی چوپولو هڅه وه، چې له القاعدې سره تړلې الشباب ډلې نيوکې کوي.

کله کله خلک وايي الشباب ځکه کېدی شي خبريالان په نښه کوي دا واقعيت دی چې خبريالان د الشباب د له منځه تلو راپورونه ورکوي او الشباب نه غواړي د ماتې راپورونه يې دې ورکړل شي.

د الشباب يوې سرچينې له مخې هغوی چې ټوپک لري زموږ پر وړاندې جنګېدونکي سرتېري دي، او هغوی چې له دوی ناوړه دي خبريالان دي، ځکه د دوی د ماتې خبره خپروي، په دې حالت کې دوی غواړي چوپ يې کړي."

نا امني او په افغانستان او پښتونخوا کې د ادب او هنر حال

د ډېر په باور په تېرو دريو لسيزو کې د افغانستان او پښتونخوا قلم او هنر څښتنانو پنځونې له ګواښونو سره مخامخ وې

د څه د پاسه دوو لسيزو جنګ ځپلې سوماليا تر ډېره د دريو لسيزو جنګ ځپلي افغانستان او پښتيني سيمو سره ورته والی لري.

ډېر څېړونکي باور کوي ګنې په تېرو دريو لسيزو کې د افغانستان او پښتونخوا قلم او هنر څښتنانو پنځونې د څټک او سندان ترمنځ وې، له ګواښونو سره مخامخ وې، او که څه شوي نو هنري ادبي ارزښت يې اغېزمن شوی دی.

په تېره بيا وروستی لسيزه کې د اديبانو، هنرمندانو، خبريالانو لنډه دا چې د هر ډل قلم څښتنانو له ډلې يې يو شمېر وژل شوي، نور يا له وېرې د خپل ټاټوبي پرېښودو ته اړ شوي، او يا يې هم له وېرې خولې چوپ او د قلمونو رنګ وچ شوی دی.

د دې اووننۍ پېلوځي کې پر دې خبرې کوو سره له دې چې په ټولنه کې د لوست کچه ټيټه ده، نو ولې وينا او هنر ځپل کېږي، نقد او نيوکه پر ځای نه وي او که يې څوک زغملی نه شي؟

د پېلوځي بنډار کې راسره له لرې پښتونخوا ليکوال او شاعر اباسين يوسفزی او له کابل نه ليکوال او څېړونکی حبيب الله رفيع خبرې کوي.

ملٹی میڈیا

BBC © 2014 .بي بي سي د پرديو ويبپاڼو د مطالبو مسووليت نه اخلي

.دا پاڼه که د سټايل شيټ براوزر لرونکې ويبپاڼې له خوا ( سي ايس ايس ) وليدل شي ښه به ښکاره شي. که څه هم په اوسني بروزر کې هم دا پاڼه تاسو ليدلى شئ خو تاسو به پوره تصوير پکې نه وينئ . لطفآ د خپل براوزر پر نوي کولو فکر وکړئ او يا که يې کولى شئ د سټايل شي برخه له کاره وغورځوئ .