جولان غرونه اسراییل ته ولې مهم دي؟

گولان پہاڑیاں د انځور حقوق AFP

د جمعې په ورځ د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل، جولان غرونه د اسراییل خاوره ده.

هغه دا سیمه د اسراییلي دولت د امنیت او سیمه ییز ټیکاو لپاره ډېره مهمه وبلله.

د سوریې حکومت د ټرمپ دا څرګندونې بې مسوولیته وبللې او وغندلې.

د سوریې د بهرنیو چارو وزارت یوه بیان کې د امریکا دا ګام "په پټو سترګو د اسراییل د تقلید ښه ثبوت" وباله.

د سوریې رسنۍ وایي، د دغه هېواد حکومت به د جولان د بېرته ترلاسولو لپاره خپل ټول وسایل وکاروي.

د اسراییل لومړی وزیر بن یمین نتن یاهو- چې بیا بیا د سوریې جګړه کې د ایران د لاسوهنې خبرداری ور کوي- د ټرمپ د پرېکړې مننه کوي.

"داسې وخت دی چې ایران سوریه کې اډې جوړوي او د اسراییل له منځه وړل غواړي، خو ټرمپ زړورتیا سره پر جولان غرونو د اسراییل ملکیت ومانه".

پر ۲۰۱۷ کال امریکا په حکومتي کچه بیت المقدس د اسراییل پلازمېنه وباله او پر ۲۰۱۸ کال یې له تل ابیب خپل سفارت هلته ولېږداوه.

د امریکا دا پرېکړه د فلسطین او عرب نړۍ له سخت غبرګون سره مخ شوه.

فلسطنیان وايي، ختیځ بیت المقدس د دوی د راتلونکي هېواد پلازمېنه ده او د ۱۹۹۳ کال د فلسطین او اسراییل د تړون له مخې پر دغه سیمه پرېکړه وروسته کېږي.

جولان غرونه

جولان غرونه د سوریې هغه سیمه ده چې پر ۱۹۶۷ کال اسراییل لاندې کړه.

جولان غرونه ۱۲۰۰ کیلومتره مربع پراخوالی لري.

د سوریې له پلازمېنې دمشق نږدې ۶۰ کیلومتره لرې سوېل لوېدیځ کې پراته دي.

دې سیمه کې نږدې ۳۰ سلنه یهود اوسي او د یوې اندازې له مخې دوه لکه خلک ور لېږدول شوي دي.

دې سیمه کې دوه لکه سوریایان هم اوسي، د سوریې او اسراییل ترمنځ پر سرحدي اهمیت سربېره دلته له یوې خوا د اردن او له بلې خوا د لبنان پوله هم ور سره لګېدلې ده..

جولان غرونه ولې جنجالي دي؟

د انځور حقوق Reuters

اسراییل پر ۱۹۶۷ کال د منځني ختیځ د جګړې وروستیو کې پر دغه سیمه ولکه وکړه.

پر ۱۹۷۳ کال د دې سیمې د سوبې لپاره د سوریې هڅه ناکام شوه او پر ۱۹۸۱ کال اسراییل دا سیمه خپله وبلله.

خو په نړیواله کچه د اسراییل دا ګام ونه منل شو او هم له سختو نیوکو سره مخ شو.

د ملګرو ملتونو دریځ

له تېرو ۵۲ کلونو راهیسې په نړیواله کچه دا سیمه جنجالي ده او د ملګرو ملتونو امنیت شورا پر دغه سیمه د اسراییل ولکه بې قانونه بولي.

سوریه کې د ملګرو ملتونو ځانګړي سفیر ګییر پیډرسن تېره میاشت یوه بیان کې وویل:

"امنیت شورا په ښکاره ویلي چې جولان غرونه د سوریې سیمه ده او د ملګرو ملتونو د پرېکړه لیک له مخې دا د سوریې د سرحدي خوندیتوب مسله ده".

د جولان غرونو اهمیت

د انځور حقوق Getty Images

جولان غرونه اسراییل او سوریې دواړو ته ځانګړی اهمیت لري او لویه وجه یې هم جغرافیايي او پوځي اهمیت دی.

د سوریې سوېل لوېدیځ کې د غرونو له دې لړۍ د سوریې پلازمېنه دمشق روښانه مالومېږي.

پر دې سیمه د اسراییل تر ولکې وروسته د دغه هېواد پوځ د سوریې پوځ او وسلوال څارلی شي.

د انځور حقوق Getty Images/AFP

له دې سیمې د اسراییل شمالي سیمې هم څارل کېدی شي او د ۱۹۴۸ کال تر ۱۹۶۷ منځ چې د غرونو دا لړۍ د سوریې واک کې وه، نو پوځ یې له دې ځای پر شمالي اسراییل د توغندیو بریدونه کول.

ځکه دا سیمه که د اسراییل په لاس کې وي، نو د سوریې له لوري له هر ډول پوځي برید یې ساتلی شي.

پر پوځي اهمیت سربېره دې سیمې ته د دې غرونو د باراني اوبو له زېرمې اوبه رسېږي د اسراییل د اوبو دریمه لویه وسیله ده.