کله چې اسلام استرالیا ته ورسېد

د انځور حقوق ALAMY
Image caption د استرالیا اصلي اوسېدونکو کې د مسلمانېدو کچه لوړه شوې.

ډېری استرالیایان پردې ناخبره دي، چې ددغه هېواد اصلي اوسېدونکو هېواد ته د عیسوي ښکېلاک ګرو تر رسېدلو مخکې له بهرنیو مسلمانانو سره پرله پسې اړیکي لرل.

لاهم په استرالیا کې اسلام د پراخېدا په حال کې دی.

د استرالیا د شمالي ارهام پر ډبرین ټاپو کوچنۍ سپینې او ژیړې بېړۍ د استرالیايي تاریخ د هغه پېر کیسې راښيي، چې زیاتره استرالیايي وګړې یې په اړه بل څه وايي.

دا د اندونیزیا دودیزې بېړۍ دي، چې دوی براوس ورته وايي، هلته به مسلمان ښکاریان د کبانو د ښکار لپاره ماکاسار ښار ته پکې تلل.

خو لا تر اوسه نه ده کره شوې، چې ایا دغه ښکاریان د لومړي ځل لپاره ماکاسار ښار ته کله ورسېدل.

ځینې مؤرخین پردې اند دي، چې دوی په ۱۷۵۰ کال استرالیا ته ورسېدل، خو د غارونو پر څورګو د مچیو او شمونو اثار ښيي، چې دوی تر دې ډېر مخکې هلته رسېدلي دي.

د انځور حقوق ALAMY
Image caption د استرالیا وګړو به اندونیزیايي ښکاریانو ته د خدای پامانۍ لپاره ډالۍ ورکولې.

ښکاري چې پر غارونو کښل شوي رسمونه ۱۶۶۴ کاله وړاندې وو، چې شاید اټکلي ښه نېټه یې۱۵۰۰ کال وي.

تر ډېره دقیقه دا ده چې دوی هلته د قیمتي کبانو د ښکار لپاره هر کال تلل، ځکه چې دغه کبان په درملو او چینايي خوړو کې کارول کېدل.

بریالۍ هڅه

د میلبورن پوهنتتون لرغونپېژندونکی جان براډلي راته وايي، له بهرنۍ نړۍ سره په لومړي ځل استرالیایانو د ماکاسار ښار له اوسېدونکو سره اړیکي ونیول.

د نوموړي په اند، دا هڅه بریالۍ وه؛ ځکه چې له بهر سره یې د برابرښت پربنسټ له هېڅ قومي او توکمیزې ستونزې پرته سوداګریز اړیکي او معاملې پیل کړې.

خو برتانیا په ضدي ډول معامله وکړه. برتانویانو استرالیا له اوسېدونکو خالي ځمکه وبلله، همدا وو چې له پرېکړې پرته یې هلته واړول، او د دې سیمې د اصلي اوسېدونکو له منلو یې هم انکار وکړ.

د ماکاسار ځینو ښکاریانو په استرالیا کې ژوند غوره کړ، له استرالیايۍ مېرمنو سره یې ودونه وکړل، هلته یې مذهبي، او کلتوري میراث پرېښود.

په دې وسیله کې د غږ اوريدل او ویډیو لیدنه شونې نه ده.

د اصلي اوسېدونکو د سمڅو ‎ پر رسمونو او نورو هنري ډولونو سربېره، د استرالیا مذهبي فضا هم اسلامیت ته ډېره جذب شوه.

براډلي وايي: "کله چې د ارهام جنوب ختیځ ته ولاړ شئ، په سندرو، رسمونو او ان په دودونو د جنازو په رواجونو کې هم د اسلام اثر مومئ".

"ښکاره ده چې دا له بهره راوړل شوي دودونه او مراسم دي، ځینې توري هم ورسره دود شوي، لکه د خدای نامه ته درناوی، یا درود".

عبادت

له دغو دودونو یو هم د ارهام شمالي ساحل د یونګلو ډلې لمونځ او عبادت دی، چې تل د والیوا والیفا توری تکراروي، دا توری د "الله تعالی" له لوري اخیستل شوی، چې معمولاً په جنازو کې تکرارېږي.

دوی په لمنځونو کې لوېدیځې خوا ته مخ کوي، یانې د قبلې طرف ته، د مسلمانانو په څېر په لمنځونو کې سجدې کوي.

د استرالیا د پوهنتون لرغونپوه هوارډ مورفي وايي "دا باور کېدای شي چې یونګلو ډله د یوازېني ریښتیني خدای عبادت کوي".

د انځور حقوق ALAMY
Image caption کب نیوونکی د سمندري بادرنګ (یو ډول کب) دوه ډولونه ښيي.

د سمندري کبانو- چې د (سمندر بادرنګ) په نامه یې بلل - سوداګري له ماکاسار وګړو سره په ۱۹۰۶ کال کې د مالیو د ډېروالي او حکومت د هغه سیاست له کبله ودرول شوه، چې له سپین پوستو وګړو پرته د نورو وګړو پر سوداګرۍ یې کړۍ راتنګه کړه.

تر څه باندې یوې پېړۍ وروسته، لاهم د استرالیا د شمالي برخې اصلي اوسېدونکي له ماکاسار وګړو سره خپل مشترک تاریخي دودونه لمانځي، او دا د دواړو ترمنځ د متبادل باور او درناوي یو تړون ګڼي.

د بریزبن پوهنتون ریجینا ګانټر وايي: "زه یوه تاریخ لیکونکې یم او پوهېږم چې ماکاسار چې کله دلته راتلل، نو توپونه هم ورسره وو، په وسلو سمبال وو، د تاوتریخوالي پېښې شوې، خو زیاتره یونګلو وګړو د سمندري بادرنګو سوداګري د خپل ژوند د اړتیاوو پوره کولو لپاره تر ټولو غوره لاره ګڼله، او د ماکاسار وګړي یې خپلوان ګڼل".

خو کله چې د فندها قبیلې د یوه مشر مخې ته د ماکاسار قبیلې مخې ته د توپونو په اړه خبره یاده شوه، غوښتل یې د یوه مثبت کلتوري جوړښت کیسه راته وکړي: "د داسې کسانو کیسه چې ستاسې ځمکې ته راځي، له تاسو خاوره نیسي، ښځې مو بیايي، او خپل ځانونه تر تاسو بر ګڼي".

دا د مسلمانانو او د استرالیا د اصلي اوسېدونکو ترمنځ یوازېنۍ اړیکه نه وه، د ۱۹ پېړۍ پای او د۲۰ په لومړیو کې، د استرالیا جنوب ختيځ ملایو د مرجان ښکار ډېر عام شو، او دا لړۍ د هېواد شمال لوېدیځ بروم ساحل ته وغځېده.

ډېرې مېرمنې

د انځور حقوق Getty
Image caption د اصلي اوسېدونکو یو انځور، چې د استرالیا بېدیا کې روان دي.

ملایو د ماکاسار په څېر، له استرالیايي مېرمنو سره ودونه وکړل او استرالیا ته یې خپله اسلامي عقیده او کلتور راوړ.

نن د استرالیا شمال کې د زیاترو کورنیو نومونه په میراثي ډول دي، لکه دولا، حسن، خان.

په الیس سپرینګ ښار کې ۲۶ زره وګړي اوسېږي، داسې ودانۍ یې جوړې کړې، چې خلکو یې تمه نه کوله، د جومات مناره یې د مکډونال سرو تیږو په منځ کې له لیرې ښکاري.

"افغاني جومات"

جومات ته یې "افغاني جومات" نوم ورکړی، چې دا نوم یوه کیسه هم لري. د ۱۸۶۰ او ۱۹۳۰ کلونو ترمنځ، استرالیا ته له اوښانو سره د ۴ زره کسانو یو کاروان راغی، چې زیاتره یې د افغانستان وو، ځینې یې د هند او اوسني پاکستان وګړي وو.

دوی د بېدیا په پرانیستلو کې مهم رول درلود، او هلته یې د کارګرو ډلو لپاره د ژوند ډېرې اسانتیاوې برابرې کړې، تر ځمکې لاندې د ودانیو او تاکاویو جوړولو لپاره یې خلکو ته چلونه وروښودل، د ټیلیګراف اوورلانډ، او د ګان د اورګاډي پټلۍ یې یوه ښکاره بېلګه ده، چې لاهم ګټه ترې اخیستل کېږي.

د استرالیا "ګان" د اورګاډي پټلۍ شمالي استرالیا له جنوب سره نښلوي، چې دا نوم له "افغان" نه اخیستل شوی، همدې تورو ته د اورګاډي په پیغام کې هم اشاره کېږي.

۶۲ کلن ریمونډ ساتور وايي: "زما د پلار نیکه ۴۰ اوښان لرل. دغه کاروان د اصلي اوسېدونکو په پېژندلو او له هغوی سره د راکړې ورکړې په برخه کې مرسته وکړه، همدا له اصلي استرالیایانو سره زموږ د اړیکو یوه ښکاره بېلګه ده".

د حیواناتو پر ځای د لېږد رالېږد لپاره د موټرو په راوتلو سره په ۱۹۳۰ کال د افغاني اوښانو کارول بند شول.

تاریخي اړیکي

په الیس کې اوسنی افغاني جومات له افغانستان، هند او پاکستان نه د ورغلو لومړنیو کډوالو له خوا اباد شوی. ریمونډ ساتور وايي: "وروڼه به راتلل، لمنځونه او وعظونه به یې کول، موږ به له دوی له لومړنیو افغانانو اسلام او نور لیک لوست زده کاوه".

د انځور حقوق
Image caption ۶۲ کلن ریمونډ ساتور وايي: "زما د پلار نیکه ۴۰ اوښان لرل.

ددغو تاریخي اړیکو اثر نن هم پاتې دی، هلته ګڼ اصلي وګړي مسلمانان دي.

د انځور حقوق ALAMY
Image caption د ریمونډ ساتور د پلار نیکه او نیا.

په استرالیا کې د ۲۰۱۱ کال د وګړو د سرشمېرنې له مخې، ۱۱۴۰ اصلي وګړو ځانونه مسلمانان معرفي کړي، چې دا په استرالیا کې د ټول ټال اصلي اوسېدونکو تر ۱ کمه سلنه ښيي.

په اصلي اوسېدونکو کې عیسویان هم شته، خو د مسلمانانو شمېر د ۲۰۰۱ کال کال د یوې احصائيې له مخې ډېرېدونکی دی.

نړیوال غېږ نیوونکی انتوني موندین د هغو اصلي استرالیایانو له ډلې دی، چې اسلام یې منلی. د تورپوستو له حرکت متأثره شوی، په تېره بیا د مدني حقونو د مبارز مالکوم ایکس له کړنو، چې یو وخت د اسلامي امت د ټولنې مشر و.

جاسټن اګال، چې له ۱۵ کلونو راهیسې مسلمان شوی، او د استرالیا له اصلي اوسېدونکو دی، وايي: "د مالکوم ایکس ژوندلیک ډېر خوندور دی، هغه د ټولنیز عدالت او د ولسي قضیو د دفاع کولو یو مبارز و. خو پخپلو فعالیتونو کې د حقیقت موندلو د روحي اړخ ډېر پلوی و".

اګال - په حق یا په باطل – په استرالیا کې د مسیحیت او ښکېلاک د توکم پالنې ترمنځ تړاو ته اشاره کوي.

دی وايي، په استرالیا کې د ښکېلاک د کامیابېدو یو لامل د دې خبرې عامېدل هم وو چې ګني "الله له موږ کرکه لري، موږ ته یې سزا راکړه او وحشي یې کړو".

خو نوموړی د اصلي اوسېدونکو په کلتوري دودونو او عقیدو کې د اسلام غوړېدل د ارامۍ بښلو یو الهام ګڼي.

مشترک مراسم

د انځور حقوق
Image caption په الیس سپرینګز کې د مسلمانانو هدیره.

د ویکتوریا پوهنتون د ټولنیپوهنې یوه کارپوهه بیټا سټیفنسن وايي، د اصلي اوسېدونکو د عقیدې او اسلام ترمنځ په معنا کې یووالی یو ناشنا کار نه دی. دوی د نارینه وو د سنتولو، د ډېرو ښځو لرلو، د ځینو ځمکو د درناوي او د مشرانو د درناوي په څېر دودونو کې سره شریک دي.

ځینې اصلي اوسېدونکي پر دې اند دي، چې اسلام د دوی د ژوند بڼه بدله کړه. د محمد په نامه یو کس (چې دا یې اصلي نوم نه دی) وايي مخکې یو لا ابالي سړی و، شرابي و، خو اسلامي لارښوونو او لمانځه دې ته اړباسه، چې نشه، شراب او قمار پرېږدي، همدا ده چې له تېرو شپږو کلونو راهیسې هېڅ ناوړه کار نه کوي.

محمد وايي: "کله چې مسلمان شوم د لومړي ځل لپاره مې احساس کړه چې انسان یم، وړاندې تیت پرک وم، پر هېڅ مې عقیده نه لرله او نه مې قناعت کاوه، هېڅ بشپړ انسان نه وم".

محمد د ځینو اصلي اوسېدونکو هغه نیوکې بابیزه بولي، چې ګني دی د دودیز ژوند له طریقې اوښتی، خو پر دې باور دی، چې ښکېلاک ګرو د اصلي اوسېدونکو کلتور له منځه وړی دی.

د انځور حقوق
Image caption نړیوال غېږ نیوونکی انتوني موندین د هغو اصلي استرالیایانو له ډلې دی، چې اسلام یې منلی.

ورته مطالب