د ترکیې کړکېچ؛ تر ۲۸۰۰ پوځيان او جګپوړي افسران نیول شوي

لومړی وزیر بن علي یلدیریم وايي، د ترکیې وضعیت تر کنټرول  لاندې دی د انځور حقوق Reuters
Image caption لومړی وزیر بن علي یلدیریم وايي، د ترکیې وضعیت تر کنټرول لاندې دی

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوګان د کودتا د هڅې پیلېدو سره له رخصتیو استانبول ته ستون شوی او د کودتا هڅه یې غندلې ده.

نوموړی د استانبول اتاترک پر هوايي ډګر د خپلو ملاتړو منځ کې راڅرګند شو او دا صحنه پر تلوېزیون په ژوندۍ بڼه خپرېده.

تېره شپه د ترکیې د پوځ یوې ډلې د پوځي کودتا هڅه وکړه او واټونو ته له ټانکونو سره راووتل، خو اردوګان پخپله لنډه وېډيويي وینا کې د کودتا دا هڅه یو ''خاینانه عمل'' وباله او د پوځ د پاکولو ژمنه یې وکړه.

چارواکي وايي، د تېرې شپې کودتا هڅو کې ۱۹۲ کسان ووژل شول چې ډېری یې ولسي وګړي دي، د کودتا په تور ۷۵۴ پوځيان ونیول شول.

د ترکیې لومړي وزیر بن علي یلدیریم ویلي، حالات تر ډېره تر کنټرول لاندې راغلي دي.

د انځور حقوق Getty
د انځور حقوق Getty

نوموړي پوځ ته د هغو چورلکو د ویشتلو امر کړی، چې کودتاچیان ترې ګټه اخلي.

وړاندې، یوه چورلکه، چې کودتاچیانو پوځیانو ترې ګټه اخیسته، د انقرې پر اسمان د چورلېدو پرمهال د اردوګان د ملاتړو ځواکونو له خوا راوغورځول شوه.

د انځور حقوق Reuters
Image caption اردوګان د استانبول اتاترک پر هوايي ډګر د خپلو ملاتړو منځ کې راڅرګند
د انځور حقوق Getty
Image caption اردوګان ترکیه کې د سي اېن اېن اژانس ته پر فېسټایم وغږېد

پر همدې مهال، د پوځ د لوی درستیز جنرال هلوسي اکار او د ځمکنیو او هوايي ځواکونو د قومندانانو برخلیک ناڅرګند دی.

ویل کېږي چې جنرال هلوسي د یاغي پوځيانو له خوا یرغمل نیول شوی.

د پوځ د لومړي کنډک قومندان جنرال امیت دندار د چارسمبالي لوی درستیز په توګه ګومارل شوی.

د ترکیې ډېری ښارونو کې لاهم د ډزو د غږونو اورېدو خبرونه ورکړل شوي.

د انځور حقوق Reuters
Image caption ښاغلي اردوګان له خلکو غوښتي چې د کودتا د هڅې پوره ناکامېدو پورې له واټونو نه خپلو کورونو ته ستانه نه شي
د انځور حقوق AFP

رپوټونه وايي، یاغي پوځیانو په ځینو سیمو کې خپلې وسلې د اردوګان ملاتړو پولیسو ته سپارلې دي.

د ۶۰ ځواکونو یو تسلیم شوی قومندان، چې د استانبول د بوسفورس پله پر سر یې ځان ټینګ کړی و، د شنبې په ګهیځ پر تلوېزیون په ژوندۍ بڼه وښودل شو.

د استانبول اتاترک هوايي ډګر دا مهال د پوځ په واک کې دی او له څو ساعتونو وروسته بېرته الوتنې پیل شوې دي.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، د کودتا هڅه "د ترکي خلکو په یووالي او ثبات ناکامه شوه. زموږ ولسمشر او حکومت مسؤول دي".

"د ترکیې پوځي ځواکونه په هېڅ ډول د کودتا په دې هڅه کې ښکېل نه وو. د کودتا هڅه د پوځ د یوې ډلې له خوا وشوه، چې د خلکو له خوا زړور ځواب ورکړل شو".

لا تر اوسه څرګنده نه ده چې د کودتا مخکښي چا کوله او څومره ملاتړي یې لرل.

پوځيان د استانبول په ستراتیژیکو سیمو کې لیدل شوي، او د انقرې پر ښار ټیټې جیټ الوتکې چورلېدې.

د استانبول تقسیم میدان ته څېرمه د دوو لویو چاودنو غږونه هم اورېدل شوي.

انقره کې د پارلمان ودانۍ کې هم د چاودنو رپوټونه ورکړل شوي. ویل کېږي چې وکیلان په الماریو کې پټ شوي وو.

د سي اېن اېن ترکی خبریال پوځيانو د ژوندي پوښښ پرمهال نیولی او خپرونه یې غوڅه شوې ده.

په واشنګټن کې د امریکا ولسمشر بارک اوباما ترکیه کې له ټولو ډلو غوښتي چې په "دیموکراټیک ډول د ټاکل شوي حکومت" ملا وتړي.

د انځور حقوق Getty
د انځور حقوق Reuters

ناټو هم له ترکي دیموکراټیکو بنسټونو د "پوره زغم" غوښتنه کړې.

د اروپايي شورا مشر ډونالډ ټسک ویلي، ترکیه د (اروپايي ټولنې مهم غړی دی): "موږ ترکیه کې د اساسي قانون مطابق د واک ټینګېدو غوښتنه کوو".

'موازي جوړښت'

د شنبې په ګهیځ وختي ولسمشر اردوګان استانبول کې ژمنه وکړه چې پوځ به چاڼ کړي:

''هغه کسان چې په ټانکونو سپاره بهر ته راوتلي بېرته دې خپلو ځایونو ته ولاړ شي''.

نوموړي د کودتا مخکښانو ته د "ترهګرو" له توري کارولو ډډه وکړه.

وړاندې، اردوګان سي اېن اېن ته پر موبایل تیلیفون ویلي وو، چې دا کار د داسې یوه "موازي جوړښت" هڅه ده، چې ځوابول یې مهم دي.

وړاندې نوموړي ویلي وو، چې امریکا کې مېشت او تبعید شوی ترکی فتح الله ګولن د اړدوړ جوړولو مسؤول دی.

خو ښاغلي ګولن په یوه ویناپاڼه کې دا رد کړې چې ګني د ترکیې له نویو پېښو سره دې کوم تړاو ولري:

Image caption خلکو د استانبول اتاترک هوايي ډګر لاره د ټانکونو پرمخ وتړله
د انځور حقوق AFP

"زه دا غندم، په ډېرو ټینګو ټکو ترکیه کې د پوځي کودتا هڅه غندم".

ښاغلي اردوګان له خلکو غوښتي چې د کودتا د هڅې پوره ناکامېدو پورې له واټونو نه خپلو کورونو ته ستانه نه شي:

د انځور حقوق Getty
Image caption ښاغلي اردوګان له خلکو غوښتي چې د کودتا د هڅې پوره ناکامېدو پورې له واټونو نه خپلو کورونو ته ستانه نه شي

"زه له ترکي خلکو غواړم چې په عامه واټونو او هوايي ډګرونو کې ځانونه ټینګ کړي. زه هېڅکله د خلکو د پیاوړتیا په شان بل بل قوت نه وینم".

د ترکیې پوځي کودتاوې

  • ۱۹۹۳– د "پټې کودتا" په نامه هڅې وشوې، چې د کردي کارګرو له ګوند (پ ک ک) سره د سولې هڅې ناکامې کړي
  • ۱۹۸۰- د ښي اړخو او کیڼ اړخو ډلو ترمنځ له نښتو وروسته پوځي کودتا وشوه
  • ۱۹۷۱- پوځي کودتا وشوه، چې واټونو ته پکې ټانکونه هم راوایستل شول
  • ۱۹۶۰- ځوانو پوځيانو د قوماندې له مرکز بهر په دیموکرات ډول د ټاکل شوي دیموکرات ګوند ضد کودتا وکړه

ورته مطالب