ترامپ و نگاه متفاوتش به جنگ افغانستان

ترامپ افغانستان حق نشر عکس Getty Images

طولانی‌ترین جنگ آمریکا هم مالیات‌دهندگان آمریکایی و هم مردم افغانستان را به ستوه آورده است. حتی تب و تلاش باراک اوباما، رئیس جمهوری سابق آمریکا، برای شکستن بن‌بست جنگ افغانستان به جای نرسید.

اظهارات آقای ترامپ پیش از شروع مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا در مورد بی‌حاصل بودن این جنگ، آب سردی بود که روی امید نیم‌بند افغان‌ها برای پایان این جنگ ریخته می‌شد. غیبت مسئله افغانستان از برنامه‌های مبارزات انتخاباتی نامزدان، این سرخوردگی را بیشتر کرد.

با ورود آقای ترامپ، یکی از جنجالی‌ترین رئیس‌جمهورهای آمریکا به کاخ سفید، نگاه‌ها به او توام با امید و یاس بود. امید از سیاست عملگرای حزب جمهوریخوان مایه می‌گرفت و ناامیدی از اظهارات آقای ترامپ درباره جنگ افغانستان. جمع شدن کارکشته‌های نظامی جنگ افغانستان در کابینه آقای ترامپ، نوید رویکرد جدی در این جنگ را می‌داد. کابل بارها پذیرای ژنرال‌های آمریکایی بود. آقای ترامپ به اطلاعات جامع از وضعیت جنگ در افغانستان نیاز داشت.

در ماه اوت ۲۰۱۷ ماحصل این اطلاعات در چارچوب استراتژی جدید آمریکا برای جنگ افغانستان اعلام شد. این استراتژی به نوعی بازتاب خواست رهبران دولت افغانستان بود. حضور بدون تعیین جدول زمانی نیروهای آمریکایی در افغانستان و اعمال فشار بر پاکستان برای دست کشیدن از حمایت گروه‌های افراطی، دو بخش مهم این استراتژی است.

حق نشر عکس Arg
Image caption نیکی هیلی، نماینده آمریکا در سازمان ملل در ۲ ژانویه گفت: "آمریکا ۲۵۵ میلیون دلار کمک به پاکستان را پرداخت نمی‌کند."

آقای ترامپ گفت: "خروج عجولانه (از افغانستان) یک فضای خالی ایجاد خواهد کرد که تروریست‌ها از جمله داعش و القاعده فورا آن را پر خواهند کرد - همانطوری که قبل از ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ اتفاق افتاد. همانطوری که می‌دانید، آمریکا در سال ۲۰۱۱ عجولانه و به اشتباه از عراق خارج شد. در نتیجه دستاوردهایی که به سختی به دست آورده بودیم به راحتی به دست دشمنان تروریست ما افتاد."

آقای ترامپ در مورد پاکستان گفت آمریکا دیگر نمی‌تواند در قبال حضور گروه‌هایی مانند طالبان در پاکستان ساکت بماند.

ترامپ گفت: "پاکستان به سازمان‌هایی پناه داده که هر روز تلاش می‌کنند مردم ما را بکشند. ما به پاکستان میلیاردها دلار پرداخته‌ایم ولی آنها به تروریستهایی پناه داده‌اند که ما با آن‌ها می‌جنگیم. این وضع باید تغییر کند و این تغییر فورا انجام خواهد شد."

این تهدید به شکل قطع کمک‌های امنیتی و نظامی به پاکستان عمل شد. نیکی هیلی، نماینده آمریکا در سازمان ملل در ۲ ژانویه گفت: "آمریکا ۲۵۵ میلیون دلار کمک به پاکستان را پرداخت نمی‌کند. برای این تصمیم دلایل روشنی وجود دارد. پاکستان سال‌ها است که بازی دوگانه می‌کند؛ به تروریست‌ها پناه می‌دهد. گاهی با ما همکاری می‌کند؛ در عین حال، به تروریست‌هایی پناه می‌هد که در افغانستان به ما حمله می‌کنند. این بازی برای دولت آمریکا قابل قبول نیست.

واکنش پاکستانی‌ها به این تهدیدها و اقدامات، تند و در مواردی با اعتراضات خیابانی همراه بود. ملیحه لودهی، نماینده پاکستان در سازمان ملل متحد اظهارات مقام‌های آمریکایی علیه پاکستان را به شدت رد کرده و گفته است در صورتی که "[آمریکا] از همکاری‌ها با [کشورش] استقبال نکند، این همکاری‌ها را مورد تجدید نظر قرار می‌د‌هد". او گفته است که پاکستان "در مبارزه با تروریسم بیشترین مشارکت و قربانی را داده است".

در بخش نظامی، با حضور آقای ترامپ در کاخ سفید دیدگاه واقعگرایانه جمهوری‌خواهان در مورد جنگ افغانستان تا حدی بازتاب پیدا کرد. جان مک‌کین، سناتور جمهوری‌خواه در ۱۲ حوت/اسفند گفته بود که رئیس جمهور ترامپ باید با همان قاطعیت که با داعش درعراق و سوریه مبارزه می‌کند، با وضعیت امنیتی افغانستان نیز برخورد کند. در غیر آن، وضعیت کنونی افغانستان "منجر به شکست استراتیژیک می‌شود".

حق نشر عکس Getty Images
Image caption جان مک‌کین، سناتور جمهوری‌خواه: وضعیت امنیتی افغانستان به رسیدگی فوری نیاز دارد

آقای مک‌کین در سفر هیاتی از سناتوران آمریکایی به کابل در آخر ماه می ۲۰۱۷ گفت: "تاریخ نشان داده که طرف جنگ زمانی پای میز مذاکره حاضر می‌شود که متوجه باخت خود شود. برای کشاندن پای طالبان و شبکه حقانی به میز مذاکره، باید توان حملاتی این گروه‌ها بر شهرها از آنها گرفته شود و در عین زمان، موضع و پایگاه‌های آنها مورد حمله قرار گیرد."

در یک سال حضور آقای ترامپ در کاخ سفید جبهه‌های جنگ در افغانستان هم شاهد تحرکات نظامی زیادی بود. حملات هوایی نیروهای آمریکایی دو برابر شد، حملات شبانه سربازان افغان با پشتیبانی فنی نیروهای آمریکایی افزایش یافت و هواپیماهای بیشتری در اختیار ارتش افغانستان قرار گرفت.

وزارت دفاع افغانستان می‌گوید با حمایت نیروهای آمریکایی برنامه طالبان و داعش برای تسخیر مرکز برخی از ولایت‌ها و ولسوالی‌ها (شهرستان‌ها) مختل شد. محمد رادمنش، معاون سخنگوی وزارت دفاع افغانستان به بی‌بی‎سی گفت: " در مبارزه با داعش به دست‌آوردهای خوبی نایل شدهایم. ولسوالی‌های پچیراگام، اچین، چپرهار و خوگیانی را، که دشمن [با تصرف آنها] قصد تسخیر ننگرهار را داشت، مصون ساختیم."

او می‌افزاید: "در ولسوالی چوکی ولایت کنر گروه‌های داعش از بین رفت. در ولسوالی درزاب فاریاب گروه‌هایی که تحت نام داعش فعالیت می‌کردند، تارومار شدند. در عملیات موسیقلعه و نوزاد ولایت هلمند بیش از ۲۰ کارخانه مین‌سازی و کارخانه‌های تولید مواد مخدر طالبان از بین رفت. ولسوالی ناوه هلمند و جانی‌خیل پکتیا را از دست دشمن خارج کردیم."

به گفته آقای رادمنش، در یک سال گذشته نزدیک به دو هزار جنگجوی داعش به شمول بیش از دوصد فرمانده و سه رهبر این گروه در جنگ کشته شده‌اند. در جنگ با گروه طالبان هم هزاران جنگجو و بیش از ۵۰۰ فرمانده این گروه کشته شده‌اند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption ارتش ملی افغانستان

چشم‌انداز جنگ در سال پیش‌رو هم برای نیروهای امنیتی افغانستان و همکاران بین المللی آنها روشن است. قرار است جنگنده‌های اف-۲۲ و ب-۵۲ و ‌هزار سرباز آمریکایی با هدف کوچک کردن مناطق تحت کنترل طالبان و داعش در دو سال آینده وارد عمل شوند.

اما پیروزی که در عرصه سیاسی نصیب رهبران افغان شده به مراتب بیشتر از دست‌آوردهای نظامی است. رهبران افغانستان سرمست از همسویی آمریکا، در هفته‌ای که گذشت میزبان نماینده ۱۵ عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد بود.

حدود شش دهه گذشته پاکستان متحد استراتژیک آمریکا بوده است و تلاش رهبران افغانستان برای جلب نظر آمریکا در قضیه اختلافات مرزی با پاکستان و مسئله پشتونستان همیشه به شکست انجامیده بود. در سیاست خارجی آمریکا همیشه اولویت با پاکستان بوده است تا افغانستان.

در شانزده سال گذشته هرچند مسئله تروریسم جایگاه افغانستان را در سیاست خارجی آمریکا ارتقا داد و این کشور را به کانون مبارزه با آن قرار داد، پاکستان همچنان راهرو اصلی برای ارسال کاروان‌های نظامی آمریکا بود و بازوی استراتژیک واشنگتن در این مبارزه قلمداد شده است.

حق نشر عکس Arg
Image caption محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان

در بیش از یک دهه گذشته بارها رهبران افغان اعلام کردند که پایگاه‌های گروه‌های افراطی مثل طالبان و شبکه حقانی در خاک پاکستان است و اسلام آباد بازی دوگانه‌ای در مبارزه با تروریسم در پیش گرفته است، اما یا شنیده نشد و اگر شنیده شد، به آنها بها داده نشد.

بی‌جا نخواهد بود که گفته شود اولین بار در تاریخ معاصر افغانستان است که کابل توانسته در برخوردش با اسلام آباد، واشنگتن را با خود همراه بسازد و پاکستان را به عنوان "کشور حامی تروریسم" تا آستانه شورای امنیت سازمان ملل بکشاند.

فرامرز تمنا، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک وزارت خارجه افغانستان چرخش در سیاست خارجی آمریکا در قبال پاکستان را معلول بازگشت جمهوریخواهان به قدرت و روابط خوب کابل و واشنگتن و لابی حکومت افغانستان می‌داند.

آقای تمنا گفت: " فضای بین‌المللی فعلی دگرگون شده است. مجموعه کشورهای ناتو که راس آن ایالات متحده آمریکاست، جایگاه استراتژیکی را که پاکستان در گذشته داشت، به این کشور نمی‌دهند. این فرصتی است فراروی سیاست خارجی و دستگاه‌های امنیتی افغانستان. شورای امنیت و ایالات متحده آمریکا فارغ از مؤلفه‌ای به نام افغانستان تعاملاتی که در نظر است، در قبال پاکستان انجام خواهند داد."

اما این هم واضح است که رهبران و سیاستمداران افغان در هفده سال گذشته هیچ‌گاه تا این اندازه از هم دور نبوده‌اند. ژنرال عبدالرشید دوستم، معاون اول ریاست جمهوری که از قوم ازبک در افغانستان نمایندگی می‌کند در تبعید به سر می‌برد. عطامحمد نور، والی مخلوع بلخ عملا رو در روی ارگ ریاست جمهوری ایستاده است. ژنرال رازق، فرمانده پرنفوذ پلیس قندهار دل خوشی از دولت مرکزی ندارد و عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی دولت و محمد محقق، معاونش بارها اشرف غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان را به مصادره کردن صلاحیت ریاست اجرایی، وزرا و والی‌ها متهم کرده‌اند.

از سوی دیگر، گسترش دامنه فعالیت گروه‌های شورشی، تلفات بالای غیرنظامیان و سربازان افغان و فساد سرسامآور در ادارات دولتی، محبوبیت حکومت وحدت ملی را تا حدی زیادی کاهش داده است.

حضور آقای ترامپ در کاخ سفید، افق‌های روشنی پیش‌روی رهبران افغانستان گشوده است. اما فضای سیاسی موجود در این کشور شاید فرصتی برای درک شرایط بوجود آمده در فضای بین‌المللی را ندهد و افغانستان ممکن است از چشم آمریکا بیافتد.