اعلام آتش‌بس طالبان، دریچه امید در دل تاریکی؟

طالبان در سنگین
Image caption گروه طالبان برای نخستین بار از سال ۲۰۰۱ آتش بس اعلام کرده‌اند

اعلام آتش بس سه روزه از سوی طالبان به مناسبت عید فطر، اقدام بی‌سابقه از سوی این گروه در جنگ هفده ساله افغانستان توصیف شده است.

طالبان تا حال به هیچ یک از درخواست‌های آشتی دولت افغانستان جواب مثبت نداده بود. واکنش طالبان همواره این بوده که کابل صلاحیت لازم را برای تصمیم‌گیری‌ ندارد و این آمریکایی‌ها هستند که باید طرف گفت‌وگو قرار بگیرند.

اما اعلام آتش بس از سوی طالبان بسیاری را غافلگیر کرد. اقدامی که بسیاری آنرا چرخشی در سیاست طالبان توصیف کرده است.

لحن پیام طالبان با حال و هوای روزهای عید و سنت عفو و بخشش در این روزها هم‌خوان است.

این گروه گفته زندانیانی که در زندان گروه طالبان هستند و دیگر تهدیدی برای این گروه نیستند با گرفتن تضمین آزاد می‌شوند و به زندانیانی که در بند نیروهای طالبان هستند هم فرصت فراهم می‌شود تا بتوانند با خانواده و نزدیکانشان دیدار کنند.

جرقه‌ای صلح؟

ژنرال جان نیکولسن، فرمانده نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان اوایل این ماه اعلام کرد ‌که گروه طالبان و مقام‌های افغان در حال گفت‌وگوی سری برای برقراری آتش‌بس احتمالی هستند.

او گفته بود که مقام‌های ارشد و رده میانی طالبان دراین گفت‌وگوها شرکت دارند. طالبان این گفت‌وگوها را رد کردند.

اما در یکی از بزرگترین گردهم‌آیی‌های عالمان دین در کابل چند روز پیش، شرکت کنندگان یک‌‍‌صدا بر حرمت و ناروا بودن جنگ جاری در این کشور تاکید کرده و خواستار آتش‌بس فوری دو طرف درگیر شدند.

یک ساعت بعد این نشست هدف حمله انتحاری قرار گرفت. طالبان به سرعت اعلام کردند که کار این گروه نیست. گروه موسوم به دولت اسلامی، داعش مسوولیت آن‌را به عهده گرفت.

حق نشر عکس ARG
Image caption رئیس جمهوری افغانستان دو روز پیش در یک اقدام بی‌سابقه از 27 رمضان تا پنجم عید را آتش‌بس اعلام کرده است

تا اینجا چشم انداز آتش بس تیره و تار است. اشرف غنی، رییس جمهوری افغانستان به حمایت از فتوای عالمان دین، در اقدام بی‌سابقه و بدون قید و شرط به مدت هشت روز -از بیست و هفتم رمضان تا پنجم عید- آتش بس یکجانبه اعلام کرد. پس از آن فرماندهان ارشد نظامی دولت هم اعلام کردند که اگر طالبان مایل به حفظ آتش‌بس باشند، این مدت تمدید خواهد شد.

اما اعلام آتش‌بس از سوی طالبان باریکه‌ای امیدی در دل تاریکی توصیف شده است. شورای عالی صلح، بزرگترین نهاد که با هدف پایان دادن به جنگ جاری در افغانستان ایجاد شده، حرکت طالبان را نوع چراغ سبز برای صلح خوانده است.

طالبان آتش‌بس سه روزه اعلام کردند، دولت افغانستان استقبال کرد

در آستانه آتش‌بس سه روزه طالبان '۱۹ پلیس' را در قندوز کشتند

دولت افغانستان با طالبان آتش بس موقت اعلام کرد

ناتو از اعلام آتش بس دولت افغانستان با طالبان حمایت کرد

اکرم اخپلواک، رئیس دبیرخانه این شورا ابراز امیدواری کرده است که به زودی محل و تاریخ مذاکرات رو در رو بین دولت و طالبان مشخص می‌شود.

عبدالسلام راکتی، از فرماندهان ارشد طالبان هم اعلام آتش بس موقت را فرصت طلایی توصیف کرده که پس از چشیدن مزه‌ای آن دو طرف علاقمند آتش بس دوامدار خواهند شد و این روند به انعقاد پیمان صلح بین طالبان و دولت خواهد انجامید.

وحید مژده کارشناس سیاسی و آگاه به مسایل داخلی طالبان می‌گوید اقدام طالبان بیانگر این است که این گروه تنها به جنگ نمی‌اندیشد، بلکه به صلح هم می‌اندیشد. دوم اینکه طالبان به طور کامل به خواست دولت لبیک نگفته است.

حق نشر عکس NAJIB NANGYAL
Image caption صدها نفر از علمای دینی از سراسر افغانستان چند روز پیش در کابل جمع شدند و خواهان آتش‌بس شدند

این گروه به جای هشت روز، فقط سه روز را آتش بس اعلام کرده است. سوم اینکه حرکت طالبان ارسال نوع پیام حسن نیت به آمریکاست که این گروه در صورت عزم نیروهای آمریکایی به خروج از افغانستان، حاضر است با دولت افغانستان مذاکره کند.

نقش آمریکا و پاکستان در آتش‌بس

منابع پاکستانی گفته‌اند اعلام آتش بس غیر منتظره از سوی طالبان حاصل تلاش مشترک آمریکا و پاکستان است.

مقام‌ها و منابع دیپلوماتیک به روزنامه دان پاکستان گفته‌اند که واشنگتن و اسلام‌آباد در زمینه‌سازی آتش‌بس فعلی مشترکا کار کرده و امیدوارند که آغازی برای صلح دایمی باشد.

لیزا کورتیس، مشاور ارشد رئیس جمهوری آمریکا گفته که این کشور کانال‌های چندگانه را برای آوردن صلح در افغانستان دنبال می‌کند و یکی از کانال‌های مهم پاکستان است.

"ما از پاکستان خواسته‌ایم در تسهیل این روند کمک کند. ما نگرانی امنیتی پاکستان را درک می‌کنیم و اطمینان می‌دهیم که در هر روند صلح منافع این کشور را مد نظر بگیریم."

مایک پامپئو، وزیر خارجه آمریکا هم گفته که نیروهای آمریکایی و ناتو آتش‌بس در افغانستان را رعایت خواهند کرد و اگر شورشیان به آنها حمله نکنند، حمله‌ای از سوی نیروهای بین المللی در کار نخواهد بود.

نشست‌های سری، واقعیت یا توهم؟

افراد آگاه به مسایل داخلی طالبان مذاکره بین دولت و عناصری از طالبان را تایید می‌کنند. اما به گفته این افراد این عناصر افرادی نیستند که تصمیم جنگ و صلح را بگیرند.

وحید مژده، از مقام‌های پیشین طالبان می‌گوید دولت با افرادی وارد مذاکره می‌شود که در گذشته در رژیم طالبان وزیر یا دارای مقام عالی دیگری بوده و امروز کاملا از دایره رهبری و تصمیم‌گیری طالبان بیرون انداخته شده‌اند.

Image caption طالبان گفته‌ که در سه روز آتش‌بس کارمندان نظامی و غیرنظامی دولت می توانند آزادانه در مناطق تحت کنترل آنها رفت و آمد کنند

اما ژنرال نیکولسن، فرمانده نیروهای آمریکایی و ناتو گفته است پاسخ مثبت برخی اعضای سابق طالبان به فراخوان صلح دولت او را وادار کرده تا درباره امکان پیشرفت روند صلح فکر کند.

دولت افغانستان پیشگام صلح

ریاست جمهوری افغانستان حدود چهارماه پیش از روی وسوسه برانگیزترین طرح صلح دولت با طالبان پرده برداشت. بر مبنای این طرح، مذاکرات بدون قید و شرط خواهد بود، طالبان به عنوان یک گروه سیاسی به رسمیت شناخته خواهند شد، زندانیان این گروه آزاد و رهبران طالبان از فهرست سیاه سازمان ملل خارج خواهند شد.

پاسخ طالبان این بود که کابل "به بهانه صلح" در حقیقت تلاش دارد طالبان تسلیم شود. اما محمد کریم خلیلی، رئیس شورای عالی صلح افغانستان در نخستین روزهای بدست گرفتن رهبری این شورا اعلام کرد که صلح به معنای تسلیم شدن طالبان نیست.

آتش‌بس رعایت خواهد شد؟

پس از مرگ ملا محمد عمر، رهبر پیشین طالبان در سال ۲۰۱۵ این گروه به چند شاخه تقسیم شده است. برخی از جمله گروه تحت رهبری ملا محمد رسول، در برخورد با جنگ جاری معتدل‌تر حرکت کرده‌اند.

نگرانی که در مورد تطبیق آتش بس اعلام شده از سوی طالبان وجود دارد به چند دستگی در میان طالبان بر می‌گردد.

رعایت آتش بس از سوی جنگجویانی که تحت فرماندهی فرماندهانی از شاخه‌های گوناگونی طالبان می‌جنگند، جای شک و تردید زیادی دارد. اگر آتش‌بس در سه روز اعلام شده رعایت شود، یکدستگی طالبان را نشان می‌دهد. اما اگر رعایت نشود، بازهم به حساب چند دستگی در این گروه گذاشته خواهد شد.

صلح با طالبان و چشم‌انداز امنیت افغانستان

بیش از ۲۰ گروه تندرو در افغانستان درگیر جنگ با نیروهای دولت و متحدان بین‌المللی آن هستند. بزرگترین این‌ها گروه طالبان، شبکه حقانی و گروه داعش است.

حق نشر عکس EPA
Image caption چند روز پیش از آغاز آتش بس دولت، تدابیر امنیتی در شهرهای مختلف افغانستان از جمله قندهار تشدید شده

برخی شبکه حقانی را بازوی نظامی طالبان می‌خوانند که با دست برداشتن طالبان از جنگ، به طور خودکار شبکه حقانی هم از گردونه جنگ‌ خارج خواهد شد.

اما جنگ با نزدیک به ۲۰ گروه کوچک و بزرگ دیگر از جمله شبکه القاعده و داعش ادامه خواهد یافت. بیشتر این گروه‌ها با اهداف بلندپروازانه در افغانستان می‌جنگند و از بیرون افغانستان سربازگیری می‌کنند.

دولت افغانستان گفته است که با این گروه‌ها آتش بس نمی‌کند. نیروهای بین‌المللی هم گفته که دست کشیدن طالبان از جنگ، موضع نیروهای دولتی و متحدین آنها را تقویت و نیروی قابل ملاحظه‌ای در جنگ با داعش و سایر گروه‌های جنگجو بسیج خواهد کرد.