خروج شوروی از افغانستان؛‌ چهره‌های تاثیرگذار

شوروی حق نشر عکس Getty Images
Image caption چهره‌های تاثیرگذار درگیر در تحولات منتهی به خروج شوروی در افغانستان

روز جمعه ۲۶ دلو/بهمن‌ سی‌امین سالگرد خروج نیروهای شوروی از افغانستان است؛‌ روزی که در افغانستان سالگرد‌ "پیروزی جهاد" خوانده می‌شود و تعطیل عمومی است.

در این مطلب، چهره‌های تاثیرگذار درگیر در تحولات منتهی به خروج شوروی در افغانستان معرفی شده‌‍‌‌‌اند.

میخائیل گورباچف

او در سال ۱۹۸۵ قدرت را به دست گرفت و تا زمان فروپاشی شوروی، رهبر این کشور بود. آقای گورباچف از همان آغاز ورود به کاخ کرملین، بر پایان جنگ افغانستان و خروج نیروهایش از این کشور تاکید داشت. او بحران افغانستان را "زخم تازه" لقب داده بود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption میخائیل گورباچف

نجیب‌الله

دکتر نجیب‌الله،‌ رئیس پیشین خدمات امنیت دولتی افغانستان (خاد)، در سپتامبر ۱۹۸۵،‌ یک سال پس از به قدرت رسیدن گورباچف،‌ رئیس شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق و جانشین ببرک کارمل شد.

گزینش او، خواست مسکو و در راستای سیاست‌های جدید کرملین درباره افغانستان بود. خروج نیروهای شوروی از افغنستان در زمان حکومت نجیب‌الله انجام شد و او بارها در سخنرانی‌هایش تاکید کرد که در راستای "مشی مصالحه ملی قوای شوروی را از افغانستان کشیدیم".

عمر دولت نجیب‌الله سه سال و سه ماه پس از خروج شوروی ادامه داشت و زمانی سقوط کرد که شوروی هم فروپاشیده بود.

نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داد و در تمام مدتی که گروه‌های مجاهدین سرگرم جنگ با همدیگر بودند، ‌او در دفتر سازمان ملل متحد در کابل به سر می برد. طالبان در نخستین ساعت ورود به کابل در ۲۸ سپتامبر ۱۹۹۶ او را کشتند و پیکرش را به نمایش گذاشتند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption نجیب الله، آخرین رئیس‌جمهور دولت به حمایت شوروی در افغانستان بود

رونالد ریگان

چهلمین رئیس‌جمهوری آمریکا زمانی وارد کاخ سفید شد که یک سال از حضور شوروی در افغانستان می‌گذشت. در زمان او دولت آمریکا میلیاردها دلار به گروه های مجاهدین افغان که در پاکستان مستقر بودند کمک نظامی و مالی کرد. او همزمان با کمک به گروه‌های مجاهدین،‌ به تلاش‌های دیپلماتیک برای وادار کردن شوروی به خروج از افغانستان هم ادامه داد.

رونالد ریگان در ۵ ژوئن ۲۰۰۴ درگذشت.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption در زمان دولت رونالد ریگان، آمریکا میلیاردها دلار به گروه های مجاهدین افغان که در پاکستان مستقر بودند کمک نظامی و مالی کرد

مجاهدین افغان

گروه‌هایی از پیکارجویان اسلام‌گرای مخالف شوروی که از نخستین ماه‌های پس از کودتای مارکسیستی در افغانستان به مبارزه برخواستند و به مرور زمان بر شمارشان اضافه شد. این پیکارجویان از حمایت تسلیحاتی و مالی گسترده‌ ایالات متحده آمریکا و دیگر بازیگران بین‌المللی مخالف اشغال افغانستان برخوردار بودند.

تصور می‌شود در اوج قدرت مجاهدین،‌ شمار آنها به ۲۰۰ هزار نفر می‌رسیده که در قالب دو ائتلاف هفتگانه (مستقر در پاکستان) و هشتگانه (مستقر در ایران)‌ فعالیت می‌کردند.

حق نشر عکس Getty Images

محمد ضیاءالحق

حاکم نظامی پاکستان که در ژوئیه ۱۹۷۷ با کودتای نظامی علیه ذوالفقار علی بوتو قدرت را به دست گرفت و در اندیشه اتمی کردن پاکستان و و برقراری نظام اسلامی بود. بخش اعظم زمان زمامداری او بر پاکستان همزمان با جنگ در افغانستان بود.

ژنرال ضیاء‌الحق نقش برجسته‌ای در جلب کمک برای گروه‌های مجاهدین و تجهیز آنها علیه شوروی داشت. او در اوت ۱۹۸۸ در سانحه هوایی کشته شد و رهبران مجاهدین افغان از او به عنوان "شهید جهاد افغانستان" تقدیر کردند. بسیاری در افغانستان معتقدند پاکستان تحت حاکمیت ژنرال ضیا، بیشترین استفاده اقتصادی و سیاسی را از جنگ افغانستان برد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption ژنرال ضیاء‌الحق نقش برجسته‌ای در جلب کمک برای گروه‌های مجاهدین و تجهیز آنها علیه شوروی داشت

بنن سوان

دیپلمات قبرسی و مشاور ارشد نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور افغانستان. نام او در افغانستان بیش از دیگر بازیگران بین‌المللی دخیل در موافقتنامه جنوا (ژنو) بر سر زبان‌ها بود.

در زمان ماموریت آقای سوان، موافقتنامه‌هایی میان افغانستان و پاکستان با نظارت شوروی و آمریکا،‌ برای پایان جنگ در افغانستان امضاء شد.

آقای سوان در سال ۱۹۹۲،‌ زمانی که محمد نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داده بود، به کابل رفت تا زمینه خروج او از افغانستان را فراهم کند؛‌ اما بر اساس گزارش‌ها، شبه‌نظامیان وابسته به عبدالرشید دوستم مانع حرکت خودرو حامل دکتر نجیب الله به سوی فرودگاه کابل شدند و او به دفتر سازمان ملل متحد بازگشت و چهار سال بعد به دست طالبان در آن دفتر کشته شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption در زمان ماموریت آقای سوان، موافقتنامه‌هایی میان افغانستان و پاکستان با نظارت شوروی و آمریکا،‌ برای پایان جنگ در افغانستان امضاء شد

ژنرال والنتین وارنیکوف

او از طراحان اصلی اشغال افغانستان بود و همچنین مسئول عملیات خروج ارتش سرخ از این کشور. ژنرال وارنیکوف همچنین در کودتای ناکام علیه میخائیل گورباچف در سال ۱۹۹۱ دست داشت. او در ۶ مه ۲۰۰۹ در مسکو درگذشت.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption ژنرال والنتین وارنیکوف

ژنرال بوریس گروموف

او فرمانده وقت لشکر ۴۰ ارتش سرخ بود و پنج سال در افغانستان خدمت کرد. در زمان او نیروهای شوروی از افغانستان خارج شدند. ژنرال گروموف همچنین آخرین نیروی شوروی بود که افغانستان را با پای پیاده ترک کرد.

او اخیراً‌ در مصاحبه‌ای از حضور شوروی در افغانستان دفاع کرد و گفت ارتش سرخ شکست نخورد، بلکه به خواست خود و در توافق و با سربلندی افغانستان را ترک کرد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption ژنرال بوریس گروموف

چارلی ویلسن

عضو مجلس نمایندگان آمریکا و از بازیگران اصلی عملیات تندباد (Operation Cyclone) که در آن دهها میلیارد دلار کمک مالی و تسلیحاتی به گروه های مجاهدین در جنگ علیه شوروی انجام شد. بر اساس زندگی آقای ویلسن و نقشش در تجهیز مجاهدین افغان،‌ یک کتاب نوشته شده و یک فیلم ساخته شده است. آقای ویلسن در فوریه ۲۰۱۰ درگذشت.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption چارلی ویلسن