بانکداری در افغانستان؛ ده درصد مردم حساب بانکی دارند

افغانستان حق نشر عکس Getty Images
Image caption استقبال مردم از بانکها در افغانستان خوب نبوده است

در دوازده بانک خصوصی و دولتی افغانستان اکنون فقط ده درصد جمعیت تخمینی ۳۲ میلیونی این کشور حساب بانکی دارند. با توجه به اینکه فعالیت بانک‌ها در دوران جنگ‌های داخلی این کشور نیز متوقف نشده، اما بازهم دسترسی به خدمات بانکی در این کشور به پائین‌ترین سطح در مقایسه به کشورهای منطقه قرار دارد.

۴۸ درصد از جمعیت این کشور کمتر از ۱۵ سال سن دارند، براساس قانون بانکداری افغانستان، افراد زیر ۱۸ سال نمی‌توانند به صورت مستقل حساب بانکی داشته باشند.

اولین بانک دولتی در افغانستان در سال ۱۳۱۲ ایجاد شد و نخستین بانک خصوصی نیز در سال ۲۰۰۳ میلادی شروع به کار کرد.

اطلاعات بانک مرکزی نشان می‌دهد هم اکنون حدود ۳.۸ میلیون نفر حساب بانکی دارند که حدود ده درصد کل جمعیت کشور است.

بیشتر حساب‌های بانکی نیز بخاطر دریافت معاش/حقوق باز شده‌اند. براساس آمار بیشتر از ۴۰۰ هزار کارمند دولتی و ۳۵۰ هزار نیروهای امنیتی حقوق شان از طریق بانکها پرداخت می‌شود.

احمدظاهر ناصرزی، از مسئولان بانک مرکزی افغانستان می‌گوید برای افزایش دسترسی بیشتر مردم به خدمات و توسعه بانک‌های موجود، صدور مجوز برای بانک‌های جدید را متوقف کرده است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption کارمندان دولت و نیروهای امنیتی بخشی از مشتریان بانک‌ها در افغانستان هستند

آقای ناصرزی گفت: "برای توسعه خدمات بانک‌های موجود، باید تلاش صورت گیرد تا نمایندگی‌های شان بیشتر و دسترسی مردم به بانک‌ها نیز تسهیل شود، شورای عالی اقتصادی تصمیم گرفته به خاطر ایجاد بانک‌های جدید مجوز صادر نشود."

چهار سال قبل شمار بانک‌های فعال در افغانستان، ۱۸ بانک اعلام شد و به دنبال بحران کابل بانک، که بزرگترین فساد مالی در این کشور قلمداد می‌شود، شش بانک فعالیتش متوقف شدند.

در میان بانک‌های بسته شده، نمایندگی بانک‌های متعلق به کشورهای ایران، پاکستان و هند و سه بانک غیر دولتی داخلی نیز مشمول است.

بانک ملی، پشتنی بانک و کابل بانک نو متعلق به دولت است و هفت بانک خصوصی است و دو نمایندگی بانک‌ها مربوط به کشور پاکستان نیز در افغانستان فعالند.

ادریس علمی از مسئولان اتحادیه بانک‌های افغانستان می‌گوید:"براساس آمار چهار ماهه سال ۲۰۱۹ مجموع سرمایه و دارایی ۱۲ بانک حدود ۲۹۸ میلیارد افغانی( ۳.۸ میلیارد دلار) است.

به گفته او" سپرده‌های مردم در این بانکها به ۲۵۴ میلیارد افغانی (حدود ۳.۳ میلیارد دلار) و سرمایه اصلی خود بانک‌ها ۳۴.۷ میلیارد افغانی(معادل حدود ۵۰۰ میلیون دلار) است".

محمد یوسف سلیم، مسئول بخش بانکداری بانک مرکزی افغانستان درباره نحوه فعالیت این بانک‌ها گفت که آنان خدمات بانکداری اسلامی و بانکداری عادی را اراییه می‌کنند.

Image caption روسای بانک ملی افغانستان

آقای سلیم، درباره عدم استقبال مردم افغانستان از باز کردن حساب در بانکها گفت که آمار بانک جهانی نشان می‌دهد که ۳۶ درصد مردم افغانستان بخاطر ملاحظاتی که درباره مفاد پرداختی بانک‌ها دارند، در این بانک‌ها حساب باز نکرده که این خلاء را می‌توان با توسعه بانکداری اسلامی پرکرد.

او افزود که به همین خاطر برنامه آگاهی دهی و معرفی بانکداری اسلامی باید بیشتر شود تا مردم در بانکها حساب باز کنند.

عمر زاخیلوال، وزیر پیشین مالیه/دارایی افغانستان می‌گوید که بانک‌ها در توسعه و تحرک اقتصادی در افغانستان نقش نداشته‌اند.

او افزود که در آغاز بانکداری، به ویژه بانکداری خصوصی خیلی خوب بود ولی تعداد بانک‌ها به تناسب ضرورت و توانمندی نظارت بر آنان به مراتب بیشتر بودند.

آقای زاخیلوال می‌گوید که بانکداری فقط به این مفهوم نیست که جای سپرده‌های پول مردم باشد، بلکه بانکداری باید سهولت‌ها را برای سرمایه‌گذاری و تجارت، خصوصا برای صادرات آماده سازد.

وزیر پشین مالیه افغانستان می‌گوید که پس از سقوط کابل بانک در سال ۲۰۱۰ میلادی، بانک‌ها با بحران اعتماد رو برو شدند.

بانک‌های فعال اکنون در سراسر افغانستان ۴۱۰ نمایندگی دارند که بانک مرکزی ناظر بر فعالیت آنها است.

Image caption بانک مرکزی و بانک ملی دو بانک دولتی افغانستان است

علاوه بر بانک مرکزی که نظارت بر تمام فعالیت سایر بانک‌ها دارند، تحادیه بانک ها نیز در این کشور فعال است که مسئولیت هماهنگی میان آنها را به عهده دارد.

ادریس علمی، از مسئولان اتحادیه بانکداران افغانستان می‌گوید که این بانک‌ها با توجه به چالش‌های امنیتی و اقتصادی، تلاش دارند تا فعالیت‌های خود را توسعه دهند.

او می‌گوید که فعالیت بانک‌ها متنوع بوده و عمده ترین کار بانک‌ها پرداخت قرضه (وام)، باز کردن حساب جاری، حساب پس‌انداز، انتقال پول به خارج و داخل افغانستان است.

در بانک‌های دولتی و غیردولتی افغانستان حدود ۱۰ هزار نفر کار می‌کنند.

با توجه با تمام تلاش‌هایی که در عرصه بانکداری در این کشور شده ولی بسیاری از صاحب نظران انتقاد دارند که این بانک‌ها نتوانسته مانند دیگر کشورها در راستای کار آفرینی خارج از محدوده بانکی نقش اساسی داشته باشند.