حمایت از گروه دولت اسلامی، پايان فصل گمنامی حكمتيار؟

حق نشر عکس AFP
Image caption حکمتیار بعد از حمله آمریکا به افغانستان برای سرنگونی گروه طالبان از محل اقامتش در تهران به مکان نامعلومی کوچ کرد

حزب اسلامی شاخه گلبدین حکمتیار در یک موضع‌گیری تازه از جنگجویانش خواسته در صورت بروز جنگ طالبان و اعضای گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) در افغانستان، از گروه دولت اسلامی حمایت کنند.

پیکارجویان حزب اسلامی بیش از یک دهه است علیه دولت افغانستان و نیروهای ائتلاف بین‌المللی می‌جنگند.

بیانیه کوتاه حزب اسلامی در سایت شهادت وابسته به این گروه آورده: "در صورتی که میان طالبان و جنگجویان طالبانی که به دولت اسلامی پیوسته جنگ شود، باید از این جنگجویان حمایت کرد".

با وجود آن، در گزینش واژه‌ها در بیانیه دقت شده و چیزی درباره "بیعت" حزب اسلامی با داعش گفته نشده است.

در این اعلامیه گفته شده برای حزب اسلامی "طالبان، شورای نظار و کمونیست‌ها" دشمن سوگند خورده‌اند. هدف از شورای نظار شاید حزب جمعیت اسلامی افغانستان باشد که بخش عمده‌ای از دولت است و منظور از کمونیست‌ها، افراد باقی مانده از حکومت‌های تحت حمایت شوروی که در بدنه دولت مدغم شده‌اند. اما دولت مرکزی افغانستان از تیر انتقاد حزب اسلامی در این بیانیه در امان است.

پیشینه فعالیت سیاسی و نظامی آقای حکمتیار تقریبا به چهل سال پیش برمی‌گردد. حزب او در این چهارده سال اخیر دچار چند انشعاب شده، اما هسته اصلی آن به‌عنوان جریان شورشی ضددولت همچنان باقی مانده‌است. گرچه حتی جهت‌گیری سیاسی همین جریان هم در نوسان بوده‌است.

پارسال برای مثال این حزب از اعضا و هوادارانش خواست در انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای ولایتی۱۳۹۳ شرکت کنند. برای حزبی که انتخابات را نمایشی می‌دانست و دولت افغانستان را دست‌نشانده، این یک تغییر بنیادی بود.

Image caption قطب‌الدین هلال، معاون پیشین آقای حکمتیار برای ریاست جمهوری نامزد شد

گلبدین حکمتیار گفته بود: "کارت رای بگیرید و در انتخابات شوراهای ولایتی شرکت کنید. نامزدهایی را انتخاب کنید که یا منسوب به حزب اسلامی باشند یا در مورد حزب نظر مثبت داشته باشند و از پیروزی نامزدهای بد جلوگیری کنید."

قطب‌الدین هلال، معاون پیشین آقای حکمتیار برای انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته نامزد شد؛ هرچند نامزدی او رسما به نمایندگی از آقای حکمتیار نبود و شکست خورد.

به‌رغم آن، تمایل آقای حکمتیار به دست کشیدن از شورش و پیوستن به جریان اصلی سیاسی، این گمانه را تقویت کرد که حزب اسلامی به پایان خشونت می‌اندیشد.

در پی انتخابات و روی کار آمدن دولت وحدت ملی هم رفت و آمدهای نمایندگان آقای حکمتیار به کابل و طرح آشتی این گروه با دولت به رهبری اشرف غنی بالا گرفت. این روزها هم فعالیت سیاسی پسرانش که در پاکستان حضور دارند، رونق گرفته‌است.

سمیع یوسف‌زی، خبرنگار مجله نیوزویک که افغانستان و پاکستان را پوشش می‌دهد می‌گوید که تصمیم تازه حزب ناشی از سرخوردگی آن از تلاش برای پیوستن به دولت افغانستان است.

او می‌گوید: "حزب اسلامی را می‌توان شاخه افغانی اخوان المسلمین دانست که در دنیای عرب هم به داعش نزدیک نیست. اعلامیه تازه آنها برای اعمال فشار است. به دولت افغانستان پیام می‌دهد که اگر با آقای حکمتیار توافق نکند راه دیگر وجود دارد. شرایط حزب اسلامی برای اینکه آقای حکمتیار از جنگ دست بکشد و به کابل بیاید، آسان است. از جمله خروج حکمتیار از فهرست سیاه و آزادی زندانیان حزبی."

اما آقای یوسف‌زی می‌گوید که دولت افغانستان به آوردن حزب اسلامی چندان اشتیاق ندارد، چون آنرا تهدید بزرگ برای خود نمی‌بیند.

تهدید اصلی برای افغانستان همواره فعالیت‌های طالبان و شبکه حقانی بوده است و حزب اسلامی در درجه سوم دردسرساز است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حکمتیار در جهاد با ارتش شوروی سابق و در جنگ‌های داخلی نقش بارز داشت

دولت افغانستان در این خصوص واکنشی نداشته‌است.

گلبدین حکمتیار میان چهره‌های سیاسی افغانستان موقعیت ویژه خود را دارد. او به دلیل اتخاذ سیاست‌های خود در دوران مبارزه افغان‌ها با نیروهای شوروی، از تندروترین رهبران جهادی افغانستان به شمار می‌آید.

حکمتیار برای بسیاری در دوران جهاد علیه شوروی یک قهرمان بود که در خروج ارتش سرخ از افغانستان نقش عمده‌ای داشت، اما پس از پیروزی مجاهدین و آغاز درگیری‌های خونین داخلی، از او که یکی از طرف‌های اصلی این جنگ خونین قدرت بود، یک جنگسالار ساخت.

شاه‌حسین مرتضوی، سردبیر روزنامه هشت صبح می‌گوید: " حكمتيار بدشانس‌ترين رهبر سياسی و جهادی است. وی شانس خود را برای دست يافتن به قدرت با شهنواز تنی، طالبان و حالا با داعش به امتحان گرفته است. تمام عمر سياسی او در جنك و نارضايتی سياسی سپری می شود. اعضای درجه يك حزبش همه به او پشت كرده، حتا داماد او اكنون در حال رفت و آمد به كابل است. به نظرم آقای حكمتيار با رفتن كنار داعش می خواهد به انزوای سياسی خود پايان دهد و از گم نامی بيرون شود."

آقای حکمتیار طی شش سال امارت اسلامی طالبان هرگز با ملا عمر، رهبر این گروه بیعت نکرد و نه پیرو اسامه بن‌لادن و ایمن‌الظواهری، رهبران القاعده شد. بنابرین، دشوار است تصور شود که او حاصل تمام سال‌ها نبردش را پای گروه دولت اسلامی بریزد.

گروه دولت اسلامی هم هیچ واکنشی به اعلام تازه حزب اسلامی نداشته‌ است.

سمیع یوسف‌زی می‌گوید اگر گلبدین حکمتیار تا آنجا پیش برود که رسما زیر چتر داعش قرار گیرد، این به معنای "آخرین انتحار سیاسی حکمتیار خواهد بود."