بازار کم رونق سینماهای افغانستان

Image caption سالن‌های سینما در افغانستان خالی از تماشاگر است

قبل از شروع جنگ‌های داخلی، سه دهه قبل، در سراسر افغانستان ۴۵ سینما فعال بودند که از این جمله ۲۳ سینما در کابل برای مردم فیلم نمایش می‌دادند. در طول ۲۵ سال گذشته تنها پنج سینما باقی مانده‌اند. بیشتر ساختمان‌های این سینماها تخریب و یا هم به مراکز بازرگانی، انبار و یا محل برگزاری کنفرانس‌ تبدیل شده‌اند.

آنچه که بر سر سینمای افغانستان آمده تاسف آور است و اکنون این سوال مطرح می‌شود که چرا این وضعیت پیش آمده‌است؟ مردم علاقمند سینما نیستند و یا مشکل در جای دیگری است؟

شواهد نشان می‌دهد که افغان‌ها دیگر مثل گذشته علاقمند سینما رفتن نیستند. نمی‌توان به آسانی کسی را یافت که عطش رفتن به سینما را مثل گذشته داشته باشد. بیشتر کسانی را که در شهر کابل مقابل درهای سینما می‌توان دید، مشغولیت چندانی ندارند و بیکار هستند. افراد تحصیل کرده و یا فرهنگی سینمارو کمتر در کابل دیده می‌شوند.

Image caption سینما آریانا یکی از معروف‌ترین سینماهای کابل است

در شهر کابل از ۲۳ سینما، فقط پنج سینمای آریانا، پامیر، پارک، خیرخانه و تیمورشاهی فعالند که شمار مشتریان‌شان نیز اندک هستند.

وقتی از سینما آریانا در مرکز شهر و در چند قدمی ارگ ریاست جمهوری افغانستان دیدار کردم، تعداد انگشت‌شماری جوان به تماشای یک فیلم آمریکایی نشسته بودند. با دیدن دوربین، من و همکارانم، شماری از تماشاچیان سالن نمایش را ترک کردند و شماری هم صورت شان را با دستمال پنهان کردند.

این سوال در ذهنم خلق شد، افرادی که به سینما می‌روند از روبرو شدن با دوربین ترس دارند و یا اینکه رفتن به سینما یک رفتار اجتماعی نادرست تلقی می‌شود؟

فاروق عیبت، مدیر سینمای آریانا که از ۳۰ سال تاکنون در بخش سینما کار کرده، می‌گوید امروزه حتی نگاه مردم به سینما و سینما رفتن تغییر کرده است. از دید این سینماگر، مردم به جوانانی که به سینما می‌روند به دید منفی نگاه می‌کنند.

Image caption بیشتر فیلم‌های قدیمی در سینماهای کابل به نمایش درمی‌آید

در سینماهای کابل بیشتر فیلم‌های قدیمی هندی به نمایش گذاشته می‌شوند. گاهی هم فیلم‌های آمریکایی. روزهای چهارشنبه هر هفته نیز اختصاص به نمایش فیلم‎های افغانی دارد.

سالن‌ سینماهای کابل به کرایه داده شده‌اند. هزینه سنگین ساخت فیلم‌های جدید باعث شده که کرایه‌کننده‌ها نتوانند از پس هزینه آنها بر آیند و به همین دلیل توان خرید تولیدات جدید سینمایی را ندارند. این مالکان موقت درهای ۵ سینمای کابل را با نمایش همین فیلم‌های قدیمی برای مردم بازنگهداشته‌اند.

سیر نزولی سینماهای افغانستان دلایلی دیگری هم دارد. بازار پررونق سی‌دی‌ها، دی‌وی‌دی‌ها و تلویزیون‌های مدرن نیز صنعت سینما را در افغانستان کم‌رونق کرده‌اند. شمار زیادی از فیلم‌های جدید تا به بازار افغانستان می‌رسند به دلیل اعمال نشدن قانون کپی رایت، به سرعت تکثیر می‌شوند و در دسترس مشتریان قرار می‌گیرند که این امر مردم را از رفتن به سینما بی‌نیاز می سازد.

به بازار فروش تلویزیون‌های کابل رفتم. در آنجا با خانواده‌ای روبرو شدم که در حال خرید تلویزیون بودند. آنها می‌گفتند که ناامنی در کشور باعث شده که نتوانند با فرزندان خود به سینما بروند و سعی می‌کنند که جای خالی سینما را در خانه پر کنند.

جنگ‌های داخلی کابل که در سال ۱۳۷۱ میان گروه‌های رقیب مجاهدین درگرفت، بیشتر سالن‌های سینما را به ویرانه تبدیل کرد. ساختمان تعدادی از این سینماها هنوز بازسازی نشده و آنهایی هم که بازسازی شده‌اند، به مرکز بازرگانی، سالن کنفرانس و حتی مسجد تبدیل شده‌اند.

به عنوان نمونه سینما بهارستان کابل که از شهرت زیادی در این شهر برخوردار بود در حال حاضر ویران است و قرار است به یک مرکز بازرگانی تبدیل شود و سینما زینب هم به سالن کنفرانس وزارت امور زنان تبدیل شده است.

Image caption لطیف احمدی می‌گوید که دولت عامل رکود سینما در افغانستان است

لطیف احمدی، فیلم‎ساز افغان، از اعضای اتحادیه سینماگران افغانستان انتقاد می‌کند و معتقد است که وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان زمینه ویرانی سینماهای این کشور را مهیا ساخته است.

افغانستان در ۱۴ سال گذشته توانسته است که رشد لازم در بخش‌های دیگر داشته باشد اما بر خلاف انتظار، صنعت سینما در این کشور روز به روز با رکود بیشتری مواجه می‎شود.

این سیر نزولی، علاوه بر سالن‌های سینما، بر تولید فیلم در افغانستان هم تاثیر گذاشته است. در سال گذشته سینماگران افغان دست کم ۱۵ فیلم سینمایی تولید کردند ولی در سال جاری تنها سه فیلم در این کشور ساخته شده است.

اولین فیلم پرژکتور در سال ۱۹۲۰ میلادی، توسط خاندان سلطنتی وقت به افغانستان وارد شد. از این پرژکتور فقط در مراسم‌های رسمی استفاده می‌شد. سینما بهزاد اولین سینمای افغانستان بود و رشید لطیف، اولین فیلم افغانی به نام عشق و دوستی (۱۹۴۶) را ساخت.

Image caption بیشتر سینمای کابل به کرایه داده شده‌اند