جان کری و جان تازه به حکومت وحدت ملی افغانستان؟

جان کری، وزیر خارجه آمریکا در اولین سفرش بعد از ایجاد حکومت وحدت ملی به افغانستان، بر سر مخالفانی که برای پایان عمر این حکومت لحظه‌شماری می‌کنند، آب سرد ریخت. او گفت که حکومت وحدت ملی تاریخ انقضا ندارد.

چند جریان تاثیرگذار اپوزیسیونی در افغانستان با اشاره به بخش اول موافقت‌نامه سیاسی که بنیاد حکومت وحدت ملی را شکل داده، اعتبار و توانایی این حکومت را بعد از دومین سال کاری آن زیر سوال می‌برند.

در این بخش آورده شده‌است که "رئیس جمهوری متعهد است تا لویه جرگه را به منظور بحث روی تعدیل قانون اساسی و ایجاد پست صدراعظم اجرایی دایر نماید"، آنهم در دو سال نخست کار.

فشار جنگ خونین طالبان برای سرنگون کردن این حکومت سر جای خودش، شورای حراست و ثبات، جبهه ملی نوین افغانستان، بسیاری از وزیران دولت حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین و حتی مشاوران برحال رئیس جمهور غنی مانند ضیاء مسعود و حسین انوری نسبت به کارآیی دولت وحدت ملی به‌رهبری اشرف غنی و عبدالله عبدالله تردید دارند.

از طرف دیگر، تفاوت نظر بین دو رهبر حکومت وحدت ملی بر سر مسائل مهمی مانند اصلاحات در کمیسیون‌های انتخاباتی، تغییر نظام حکومتی، عزل و نصب‌ها در دولت و گفت‌وگوهای صلح با طالبان، خیلی‌ها را نسبت به موفقیت و حتی پایداری این حکومت بدبین کرده است. برخی هم از "اصلاحات و نجات نظام افغانستان" سخن می‌گویند.

جان کری، که طرح دولت وحدت ملی را ریخت، در شرایطی به افغانستان سفر می‌کند که مخالفان سیاسی حکومت برای رسیدن ماه سنبله (شهریور) لحظه‌شماری می‎کنند، ماهی که موافقت‌نامه سیاسی دو ساله می‌شود، اما گام بزرگی برای تغییر ساختار حکومت از طریق لویه جرگه قانون اساسی برداشته نشده‌ است.

حالا که دولت آمادگی برگزاری لویه جرگه را ندارد تا پست ریاست اجرایی را به نخست‌وزیری اجرایی ارتقا دهد، فشارهای گروه‌های اپوزیسیون بیشتر هم شده‌است. این گروه‌ها پافشاری دارند که رهبران حکومت وحدت ملی به مواد موافقت‌نامه سیاسی که تعهد کرده‌اند، عمل کنند.

اما پیام وزیر خارجه آمریکا روشن است. آقای کری در نشست مشترک خبری با اشرف غنی گفت: "بگذارید واضح بسازم. من موافقت‌نامه را زمینه‌سازی کردم. این موافقت‌نامه در پایان دو سال یعنی شش ماه دیگر پایان نمی‌یابد. این موافقت‌نامه حکومت وحدت ملی است که مدتش پنج سال است."

جان سخنان جان کری این است: "این موافقت‌نامه به هیچ صورت زمان انقضا ندارد. قانون اساسی یک رئیس جمهوری برگزیده و رئیس جمهوری هم با تشکیل حکومت وحدت ملی موافقت کرده است."

در افغانستان که آمریکا برایش بزرگ‌ترین حامی مالی و سیاسی است، این شاید فصل خطاب قلمداد شود. هر دو دفتر رئیس جمهوری و رئیس اجرایی حکومت وحدت ملی افغانستان از این سخنان استقبال کرده‌اند. این جملات آقای کری بیش از همه اما مواضع سیاسی آقای غنی را می‌تواند تقویت کند.

آقای غنی که از تقسیم ۵۰-۵۰ قدرت با آقای عبدالله از همان روز اول ناراضی بود، از دو دستگی راس قدرت رنج می‌برد و میلی چندانی به دادن مشروعیت به چنین ساختاری هم ندارد.

شاه‌حسین مرتضوی، معاون سخنگوی آقای غنی می‌گوید: "با ختم توافق‌نامه سیاسی عمر حکومت وحدت ملی خاتمه نمی‌یابد. این از صلاحیت‌های رئیس جمهوری و حکومت وحدت ملی است که با چه مکانیسمی به کار خود ادامه می‌دهند."

سخنگوی رئیس جمهوری از نقش رئیس اجرایی در ادامه کار حکومت بعد از دو سال، به صراحت سخن نمی‌گوید و توضیح نمی‌دهد که آیا رئیس جمهوری در مکانیسمی که مورد نظر است، پست رئیس اجرایی را به نخست‌وزیری ارتقا خواهد داد یا نه.

اما مجیب رحیمی، سخنگوی رئیس اجرایی می‌گوید: "خواست‌های بنیادی و اساسی ما تغییر نظام بوده است. ما عملا نظام را تغییر داده‌ایم، از ریاستی به یک ساختار صدارتی. اما حالا این باید وارد قانون اساسی شود. اصلاحات انتخاباتی بیاید، لویه جرگه برگزار شود و ریاست اجرایی به صدارت اجرایی ارتقا یابد."

تداوم حداقلی وضعیت کنونی افغانستان و جلوگیری از هرج و مرج بیشتر در این کشور، در شرایطی که آمریکا به سوی انتخابات ریاست جمهوری می رود، برای این کشور اهمیت دوچندان پیدا کرده است.

عتیق‌الله بریالی، کارشناس مسائل استراتژیک می‌گوید: "برای آمریکا انتخابات آن کشور و عبور موفقانه دموکرات‌ها مهم است. برای آقای عبدالله حفظ لقب رئیس اجرایی و برای اشرف غنی هم به تعویق افتادن لویه جرگه و کسب فرصت برای مدیریت جرگه."

او می‌افزاید: "برای آمریکا ـ که تشویش دارد فیصله و مدیریت لویه جرگه اوضاع را از کنترلش در این مدت ده ماه باقی مانده از دوره ریاست اوباما خارج نماید ـ حفظ وضعیت فعلی اهمیت دارد. برای اشرف غنی ـ که در گذشته تدویر لویه جرگه را در سال چهارم ریاست جمهوری خود وعده داده است ـ این توافق فرصت می‌دهد تا آقای عبدالله را بیشتر در دولت و در میان حامیانش ضعیف بگرداند و بتواند اوضاع را مطابق میل خود تا آن زمان مدیریت نماید و چه بسا که امیدوار است تا با پیوستن احتمالی جناح‌هایی از طالبان و آقای حکمتیار بتواند آن‌ها را در مدیریت لویه جرگه در همراهی با خود داشته باشد."

آقای بریالی می‌گوید: "عبدالله عبدالله ـ که تشویش از حمایت مردمی خود دارد ـ این فیصله آمریکا را فرصتی می‌داند تا لقب ریاست را برای خود حفظ کند و از خود به آمریکا یک چهره انعطاف‌پذیرتر و قابل تعامل ارائه دهد."

سفر وزیر خارجه آمریکا که در افغانستان به "حلّال مشکلات" شهرت یافته، شاید رمق تازه‌ای به جان حکومت وحدت ملی بدمد و جایگاهش را بار دیگر تقویت کند، اما این حکومت را از فشار افکار عمومی برای اجرایی کردن تعهدات اساسی‌اش مبنی بر اصلاحات سیاسی و حکومت‌داری خوب در امان نخواهد گذاشت.