انجمنی برای ایران‌پژوهی، ایران‌پژوهی برای چه؟

همرسانی در Email همرسانی در فیسبوک همرسانی در توییتر همرسانی در واتس‌اپ

دوازدهمین همایش ایران‌پژوهی از ۲۴ تا ۲۶ مرداد ماه در دانشگاه کالیفرنیا در شهر ارواین برگزار شد. این همایش هر دو سال یک بار است و محل آن در یکی از شهرهای اروپایی یا آمریکای شمالی است.

پژوهشگرانی که عمدتا در دانشگاه‌ها مشغول تحصیل یا تدریس هستند، نتایج تحقیق‌های خود را در این همایش‌ها ارائه می‌دهند. پژوهش‌ها همان‌طور که از اسم انجمن بر می‌آید به نوعی به فرهنگ، تاریخ، جامعه، سیاست و ادب و هنر ایران مربوط است.

اعضای قدیمی انجمن می‌گویند که در این سال‌ها شاهد تغییرات زیادی در موضوع‌ پژوهش‌ها بوده‌اند.

بیش از نیم قرن سابقه

Image copyright AIS
Image caption انجمن ایران‌پژوهی پنجاه و یک سال پیش پایه گذاشته شد

علی بنوعزیزی، رئیس بخش مطالعات اسلامی در دانشگاه بوستون کالج است. او و گروهی از هم‌فکرانش در سال ۱۹۶۷تصمیم به تاسیس این انجمن ایران‌پژوهی می‌گیرند.

آقای بنوعزیزی می‌گوید که پنجاه و یک سال پیش که انجمن پایه گذاشته شد "هنوز رشته‌ای به نام ایران‌شناسی وجود نداشت". اما کسانی بودند که در این زمینه تحقیق می‌کردند.

هدف از تاسیس انجمن هم این بوده که "امکان عرضه نتایج تحقیقات و مقالات" برای کسانی فراهم شود که در دانشگاه‌های آمریکا درباره ایران کار می‌کنند.

دوازدهمین کنفرانس ایران‌پژوهی؛ مشکلاتی که کلمه ایران درست می‌کند

در ۱۹۷۵ یعنی چهار سال پیش از انقلاب ایران، انجمن را به صورت رسمی ثبت می‌کنند. در آن سال‌ها دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا سیاسی بودند و گرایش‌های مختلفی داشتند. اما این انجمن موفق می‌شود که افرادی با آرای مختلف را در کنار هم جمع کند. علی بنوعزیزی می‌‌گوید که از همان شروع کار تاکید داشته تا نهادی ایجاد شود که "ورای اختلافات و اختلاف نظرهای سیاسی" فقط تمرکزش بر ایران‌شناسی باشد. برای اینکه به گمان او وجود چنین نهادی "برای ادامه تحقیقات ایران شناسی حیاتیه."

در کنفرانس امسال هم می‌شد پژوهشگرانی را دید که نظرات مخالف هم داشتند و هر کدام در میزگردی نتایج تحقیقاتشان را ارائه کردند.

نخستین همایش انجمن در سال ۱۹۹۳ برگزار می‌شود و به جز همایش دوم که با تاخیری پنج ساله برگزار شد، از ۱۹۹۸ همایش‌ها هر دو سال یک‌بار در شهری در آمریکا، کانادا و اروپا برگزار شده و نزدیک‌ترین نقطه به ایران برای این انجمن کنفرانسی بود که در استانبول برگزار کردند که ایران با ارعاب پژوهشگرانی که از داخل کشور می‌خواستند به همایش بروند، به جز تعدادی معدود، بقیه را از رفتن پشیمان کرد.

زنان در انجمن

آقای بنوعزیزی می‌گوید که هنگام تاسیس انجمن هیچ زنی در جمع هیئت موسس نبوده است اما بعدا زنانی به انجمن پیوستند و حتی به ریاست انجمن هم رسیدند.

یکی از روسای پیشین انجمن، نسرین رحیمیه است که از استادان همان دانشگاه میزبان در شهر ارواین است. خانم رحیمیه به جز بیشتر شدن تعداد زنان و نسل جوان‌تر پژوهشگران تغییر دیگری هم در انجمن دیده است: "الان جوانان ما در هر زمینه تحقیقی که ما نگاه کنیم مشغول کار هستند."

پرسیس کریم، مدیر مرکز مطالعات ایرانیان مهاجر در دانشگاه سان‌فرانسیسکو، از دهه نود میلادی مطالعات مربوط به ایران را دنبال کرده و حالا شهادت می‌دهد که هم تعداد زنان در این حوزه‌ها بیشتر شده و هم سوژه‌ها متنوع‌تر شده‌اند: "بیست - بیست و پنج سال پیش محققان تمرکزشان روی ایران باستان بود یا درباره انقلاب و نه هیچ‌چیز دیگری."

خانم کریم می‌گوید که پژوهشگران ایرانی حالا با استفاده از چارچوب‌های نظری روز دنیا، مسائل ایران را می‌سنجند.

با این حال او فکر می‌کند که هنوز رسانه‌های آمریکایی و حتی محیط‌های آکادمیک این کشور پر از سوژه‌های تکراری هستند و همچنان مردان در این حوزه حرف آخر را می زنند: "تا کی می‌خواهند درباره زنانی که چادر به سر دارند گزارش بسازند؟"

فواید ایران‌پژوهی

تنوع در پژوهش‌هایی که خارج از کشور درباره ایران انجام می‌شود در نهایت کمک می‌کند تصویری که از ایران در خارج از این کشور ساخته می‌شود تصویری باشد که به پیچیدگی‌های جامعه امروز ایران نزدیک‌تر باشد.

و البته برای خود ایرانی‌ها هم بی‌فایده نیست.

داریوش محمدپور، مدرس فلسفه از موسسه مطالعات اسماعیلی، برای توضیح فایده این تحقیقات آلبوم عکس خانوادگی را مثال می‌زند که کمک می‌کند ما با گذشته خود و خانواده‌مان آشنا شویم. اما این آلبوم نمی‌تواند خیلی قدیمی باشد. برای اینکه از نخستین عکس‌هایی که گرفته شده نهایتا دویست سال می‌گذرد: "فرض کن به جای دویست سال شما هزار سال داری. دوهزار سال داری. یک آلبوم بزرگ داری که بهت نشون می‌ده که از کجا به کجا آمدی."

حالا شاید کسی بپرسد اصلا دانستن اینکه از کجا به کجا رسیده‌ایم چه اهمیتی دارد؟ پاسخ حورا یاوری، از سرویراستاران دانشنامه ایرانیکا، را بخوانید: "فرهنگ یک بخش خاص، یا یک دوران یا حتی مسائل یک دوره خاص نیست. فرهنگ یک پدیده استمرار پیدا کرده‌ای هست که تمام هویت یک سرزمین و یک مردمش را در طول قرون می‌پوشاند."

یعنی آشنایی با این مسیر است که کمک می‌کند ما خودمان و فرهنگمان را بهتر بشناسیم.

آنچه خواهید خواند :

در روزهای آینده گزارش‌هایی در وبسایت فارسی بی‌بی‌سی منتشر می‌کنم که درباره موضوع‌میزگرد‌هایی است که در این همایش پوشش داده شده است. نسخه رادیویی این گزارش‌ها هم هر روز از رادیوی فارسی بی‌بی‌سی پخش می‌شود و در وبسایت و ساوندکلاود بی‌بی‌سی هم در دسترس خواهد بود.

Image copyright AIS
Image caption مراسم افتتاحیه دوازدهمین همایش ایران‌پژوهی در دانشگاه شهر ارواین در ایالت کالیفرنیای آمریکا