یادی از اِولین باغچه‌بان؛ بنیانگذار اپرای ایران

حق نشر عکس no credit

یازدهم آبان ماه امسال، نخستین سالروز درگذشت "اولین باغچه بان" یکی از بنیانگذاران و مروجان اپرا در ایران بود.

او و همسر آهنگسازش ثمین باغچه بان از چهره های برجسته موسیقی پیشرو به شمار می آیند. اِولین در سال ۱۳۰۷ در شهر مرسین، در ترکیه زاده شد و هنگام تحصیل پیانو و آواز در کنسرواتوار آنکارا با ثمین باغچه بان آشنا گردید که در رشته آهنگسازی درس می خواند.

این آشنائی به زودی به عشق و ازدواج انجامید و اِولین در پایان تحصیل، با همسرش به تهران آمد و فعالیت های هنری خود را در هنرستان عالی موسیقی آغاز کرد و پس از آن در دفتر اپرای تهران در تالار رودکی ادامه داد.

اِولین در هنرستان علاوه بر تدریس آواز، به بنیاد یک گروه آواز جمعی همت گماشت که آن را در واقع دومین گروه آوازی می توان به شمار آورد.

نخستین گروه در سال ۱۳۲۸ از سوی "روبیک گرگوریان" رئیس وقت هنرستان بنیاد شده بود که با مهاجرت او به آمریکا از هم گسیخت. اِولین پیش از بر پائی تالار رودکی، رسیتال های آوازی خود یا کنسرت های آواز جمعی هنرستان را در تالار فرهنگ و دیگر تالارهای موجود در تهران عرضه می کرد که محتوای آن بیشتر موسیقی بومی و نیز آفریده های آهنگسازان پیشرو ایران بود.

با گشایش تالار رودکی، که امکانات فنی لازم برای کارهای صحنه ای را داشت، بر میزان فعالیت های هنری اولین نیز افزوده شد.

دفتر اپرای تهران، که اینک به سازمانی بزرگ تر تبدیل شده بود، به تهیه و تولید اپرا می پرداخت ودر این کار و در آغاز، از هنر سه خواننده زن بهره می گرفت: فاخره صبا، قدیمی ترین آموزگار آواز در هنرستان عالی موسیقی، اِولین باغچه بان و کمی دیرتر منیر وکیلی که او نیز به تازگی از پاریس بازگشته بود.

حق نشر عکس MEHR
Image caption مهرماه امسال "شب ثمین و اِولین باغچه بان" در تالار وحدت برگزار شد

اپرای تهران حدود ده اپرا را در سال به روی صحنه می آورد که بیشتر آن ها از رپرتوار بین المللی تغذیه می کرد و در کنار آن به صحنه ای کردن اپراهای ایرانی نیز می پرداخت که تازه داشت بارآور می شد.

اِولین باغچه بان در اپراهائی چون "نی سحرآمیز"، "کوزی فان توته" از موتسارت، "ایل تروواتوره" از وردی، "کارمن" از بیزهو، "آرایشگر شهر سویل" از روسینی، در نقش های اصلی ظاهر می شد.

صدای "متسو سوپرانو" ی گرم و بازی نرم و دلنشینی داشت. شماری از شاگردان او نیز بعدها، به اپرا پیوستند که در میانشان نام هائی برجسته شده است:

"پری ثمر، حسین سرشار، آلنوش ملکنیان، و پری زنگنه"

آهنگسازان پیشرو ایران نیز از صدای گرم و نرم اولین بهره می گرفتند. همیشه قطعاتی از آن ها را در برنامه رسیتال های آوازی خود جای می داد، البته آثار ثمین، همسرش بیشترین جای را در رپرتوار آوازی او داشت.

"رقص در دربار شاه سمنگان" از حسین ناصحی و "درخت سرو" از ثمین باغچه بان از زمره زیباترین بازمانده های اجرائی اوست.

اِولین گروه آواز جمعی تازه ای برای اپرای تهران به وجود آورد که در اپراهائی که دارای آوازهای گروهی بود، شرکت می جست. با این گروه ویژه، یکی از کمبودهای اپرای تهران از میان رفت.

اِولین، سومین گروه آواز جمعی را نیز با گردآوری کودکان و نوجوانان یتیم در محدوده بنیاد فرح پهلوی که در سال های دهه پنجاه بر پا شده بود، به وجود آورد و کارهای تازه ای از "ثمین" را با این گروه اجرا کرد. آلبوم "رنگین کمون"، برای کودکان از دستاوردهای این گروه است.

گروه های سه گانه آواز جمعی که به تناوب از سوی اولین به وجود آمد، نه تنها در اجرای اپراها و قطعات موسیقی پیشرو به کار آمد، که تنظیم شده شمار چشمگیری از ترانه های روسائی را نیز وارد رپرتوار خود کرد. حتی یکی دو بار به ترانه های شهری روز- ترانه های ماندگار- روی آورد و با تنظیم چند صدائی ملال و یکنواختی را از بدنه آن ها دور ساخت.

اِولین و ثمین، به سبب محدودیت ها و دشواری های پیش آمده در ایران پس از انقلاب، در سال ۱۳۶۳ برای همیشه رهسپار ترکیه شدند و در استانبول اقامت گزیدند.

اِولین در این مرحله از زندگی نیز توانست تا به بازنشستگی برسد به تدریس آواز ادامه دهد و به پرورش فرزندان خود بپردازد و زندگی تنگ و دشوار را به شکلی بگذراند.

درگذشت ثمین در پایان سال ۱۳۸۶ ضربه بزرگی برای اولین بود که از بیماری قلبی رنج می برد. سه سال بعد نوبت به خود او رسید که دست در دست مرگ بگذارد.

مطالب مرتبط