جشنواره کاریکاتور 'من شارلی هستم' در محاصره پلیس نروژ

حق نشر عکس na
Image caption هئیت داوران جشنواره "من شارلی هستم" اثری از آویتال آلتر هنرمند اسراییلی را به عنوان بهترین کاریکاتور برگزید

در روزهای ۲۷ و ۲۸ فوریه، شهر دِرامن در نروژ قرار بود میزبان جشنواره‌ای دو روزه باشد؛ یک جشنواره‌ از آثار کاریکاتوریست‌های کشورهای گوناگون در واکنش به کشتار همکارانشان در مجله فکاهی شارلی ابدو. اما این برنامه‌ی دو روزه سرانجام به شش ساعت کاهش یافت.

تئاتر شهر درامن که فضایی تاریخی و فرهنگی دارد شنبه‌ی گذشته به یک پادگان نظامی شباهت یافته بود. میدان منتهی به ساختمان با حصارهای فلزی بسته شده بود؛ نیروهای مسلح پیرامون محل نگهبانی می‌دادند و یک دروازه امنیتی برای ورود بازدیدکنندگان به تالار ایجاد شده بود. بسیاری از ساکنان درامن می‌گویند هیچگاه شاهد چنین فضایی در شهرشان نبوده‌اند.

در نروژ برنامه‌ریزی برای برگزاری جشنواره کاریکاتور "من شارلی هستم" تنها چند هفته پس از حمله به دفتر مجله "شارلی ابدو" در پاریس صورت گرفت. مجری طرح، نهادی غیردولتی است با نام "مدارای جهانی" که از سال ۲۰۱۲ به کوشش محمد مصطفایی، فعال حقوق بشر، با پشتیبانی سازمان‌های نروژی شکل گرفته است. فراخوان اینترنتی برای جشنواره به سرعت با استقبال هنرمندان روبه رو شد و طی مدتی کوتاه بیش از سیزده هزار نفر به صفحه فیس‌بوک آن پیوستند. از میان ۲۶۴ کاریکاتور ارسالی، صد کار برای نمایشگاه در نظر گرفته شد تا در نهایت سه اثر از میان آنها برگزیده شود.

ویدئو: گوشه‌هایی از " نمایشگاه کاریکاتور من شارلی هستم"

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh

هئیت داوران جشنواره "من شارلی هستم" اثری از آویتال آلتر، هنرمند اسراییلی را به عنوان بهترین کاریکاتور برگزید. گیلمار از پرتغال و ویتولد باربارا از سوئد نیز به ترتیب در جایگاه دوم و سوم قرار گرفتند.

ویلیام نیگورد؛ میهمان نامحسوس جشنواره

یکی از بازدیدکنندگان از نمایشگاه، ویلیام نیگورد، ناشر برگردان نروژی کتاب "آیات شیطانی" نوشته سلمان رشدی بود. نیگورد در سال ۱۹۸۹ با شلیک سه گلوله مورد سوءقصد قرار گرفت ولی پس از ماه‌ها بستری بودن در بیمارستان زنده ماند. او شدیدا از کاهش زمان نمایشگاه از دو روز به شش ساعت انتقاد کرد و در گفتگویی با روزنامه نروژی Drammens Tidende این حرکت را "نوعی خودسانسوری" در نروژ نامید.

ویلیام نیگورد که از سال ۲۰۱۰ به ریاست رادیو تلویزیون نروژ برگزیده شده، خود به گونه‌ای کاملا نامحسوس از این نمایشگاه بازدید کرد.

یک بانوی محجبه در میان سخنرانان

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh
Image caption سارا قائد کاریکاتوریست بحرینی می‌گوید همیشه راهی صلح‌آمیز برای ابراز مخالفت وجود دارد

گروهی از کاریکاتوریست‌ها و روزنامه‌نگاران از کشورهای گوناگون برای سخنرانی در همایش جنبی نمایشگاه به نروژ دعوت شده بودند. سارا قائد تنها بانویی بود که با حجاب کامل اسلامی در این برنامه شرکت داشت. او به بخش فارسی بی.بی.سی گفت: "در کشورم بحرین، کشیدن کاریکاتور از پیامبر اسلام کاری توهین‌‌آمیز تلقی می‌شود ولی تا جایی که من دیده‌ام کسی کشتار کاریکاتوریست‌های شارلی ابدو را تایید نکرده است. فکر می‌کنم در سراسر خاورمیانه این موضوعی نیست که به آسانی پذیرفته شود."

قائد افزود: "حتا اگر با این کار شدیدا مخالف باشیم همیشه راهی صلح‌آمیز برای ابراز مخالفت وجود دارد. اگر آنها کاریکاتوری می‌کشند که به نظر ما توهین‌آمیز است ما هم می‌توانیم یک کاریکاتور در پاسخ به آن بکشیم. به همین سادگی! من یک کاریکاتوریست هستم و موضوع را اینگونه می‌بینم."

'مسئولیت ویژه نروژ در زمینه آزادی بیان'

یکی دیگر از سخنرانان در برنامه جنبی نمایشگاه، وبیون سلبک، سردبیر روزنامه نروژی "مگزینت" بود. این روزنامه یکی از نخستین نشریات نروژ بود که به تجدید چاپ کاریکاتور‌های دانمارکی پیامبر اسلام در سال ۲۰۰۶ دست زد. سلبک در سخنرانی خود به شدت از فضای پدید آمده در اروپا در زمینه آزادی بیان ابراز نگرانی کرد.

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh
Image caption وبیون سلبک سردبیر روزنامه نروژی "مگزینت" می‌گوید کشورش مسئولیتی ویژه در زمینه آزادی بیان دارد

او همچنین به صدور فتوای قتل سلمان رشدی از سوی آیت الله خمینی – همزمان با فرو ریختن دیوار برلین – اشاره کرد و گفت: "نروژ برای برخورد با چنین حرکت‌هایی مسئولیتی ویژه دارد زیرا از انگشت شمار کشورهای غربی است که شاهد حرکات تروریستی تندروها در خاک خود بوده است". اشاره‌ی وبیون سلبک، سوءقصد به ناشر برگردان نروژی کتاب "آیات شیطانی" بود.

سلبک افزود: "شرایط از آن زمان بهتر نشده و هر روزنامه نگار یا کاریکاتوریستی که می‌خواهد در زمینه‌های مرتبط با اسلام کار کند، پیش از انتشار اثر باید نگران پیامدهای آن باشد."

این روزنامه‌نگار نروژی تاکید کرد: "جوامع ما در غرب با تکمیل بودن فاصله زیادی دارند و هنوز موارد زیادی برای شرمگین بودن به چشم می‌خورند ولی یک حقیقت وجود دارد: ما دموکراسی را در کشورهایمان بدین شکل پایه نهادیم که همه حق داشتن افکار، ایده‌ها و باورهای خود را داشته باشند. این یک ارزش فراگیر است که هر کس در هر گوشه از دنیا باید امکان تجربه کردن آنرا داشته باشد."

کیانوش رمضانی: شارلی نمرده!

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh
Image caption به گفته کیانوش رمضانی، آزادی بیان برای مردم فرانسه مفهومی مقدس دارد

کیانوش رمضانی، کاریکاتوریست ایرانی که از سال ۲۰۰۹ در پاریس زندگی می‌کند نیز از دیگر سخنرانان این برنامه بود. او به بخش فارسی بی‌بی‌سی گفت پس از کشتار کاریکاتوریست‌های شارلی ابدو، تعدادی از کاریکاتوریست‌ها به شکل خودجوش به کشیدن کارهایی درباره این موضوع و ارسال آن به یکدیگر پرداختند. رمضانی می‌گوید: "زمانی که تروریست‌ها به حمله خود پایان دادند در خیابان فریاد کشیدند که «ما شارلی را کشتیم»، اما واکنش کاریکاتوریست‌ها در واقع نفی این شعار بود."

کیانوش رمضانی که خود به دلیل فعالیت‌های حرفه‌ای در زمینه کاریکاتور ایران را ترک کرده، روز هفتم ژانویه را "روزی سیاه" برای خود توصیف می‌کند ولی در عین حال می‌گوید راهپیمایی عظیم مردم فرانسه در پی این حملات و برای پشتیبانی از آزادی بیان، احساس امنیت را به او بازگردانده است.

رمضانی ‌افزود: "هر کشوری ارزش‌های فرهنگی خود را دارد. برای نمونه در ایران، «خاک» یک مفهوم مقدس است و کوچکترین چشمداشتی به آن واکنش همه ما را برمی‌انگیزد. در فرانسه «آزادی بیان» یک مفهوم مقدس است که نمی‌توان با آن شوخی کرد. به همین خاطر پس از حمله به مجله، میلیون‌ها نفر که خیلی از آنها مجله شارلی ابدو را دوست نداشتند به خیابان‌ها آمدند."

دستگیری روحانی تندرو پیش از نمایشگاه

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh
Image caption از راست: شاهرخ حیدری، پِر الوستون، وبیون سلبک از اعضای هیئت داوران جشنواره

کمی پیش از آغاز نمایشگاه کاریکاتور "من شارلی هستم" نجم‌الدین فرج احمد، روحانی مقیم اسلو بازداشت شد. او که معمولا با نام "مولا کریکار" شناخته می‌شود اهل کردستان عراق است ولی سالهاست که در نروژ زندگی می‌کند. مولا کریکار از کشتار کاریکاتوریست‌های شارلی ابدو پشتیبانی و جوانان نروژی را تشویق کرده بود تا برای پیوستن به داعش به سوریه بروند.

حق نشر عکس Pejman Akbarzadeh
Image caption همایش آزادی بیان در جشنواره "من شارلی هستم"

همزمان با برگزاری همایش آزادی بیان در نمایشگاه "من شارلی هستم"، شاهرخ حیدری، هنرمند ایرانی، کاریکاتور مولا کریکار را ترسیم می‌کرد و تصویر آن بر روی پرده‌ای بزرگ برای شرکت‌کنندگان در جلسه نمایش داده می‌شد.