نمایشگاه 'ایرانیان؛ جنگجو و شاعر' در هلند

حق نشر عکس
Image caption بازسازی نیروهای سواره نظام و پیاده ارتش ایران در ورودی نمایشگاه

در نمایشگاه‌هایی که در پیوند با تاریخ و فرهنگ ایران برگزار می‌شود معمولا فرش، مینیاتور، خوشنویسی و معماری مورد توجه است.

"موزه دنیا" در روتردام این روال را کنار گذاشته و نمایشگاهی با عنوان "ایرانیان: جنگجو و شاعر" از سلاح‌های ساخت دوران صفویه و قاجاریه برگزار کرده است. این شهر، بزرگترین بندر اروپاست.

بخشی از آثار به نمایش درآمده در نمایشگاه، از موزه استیبرت در فلورانس به روتردام آورده شده و بخشی نیز متعلق به خود موزه است. پیش از این نمایشگاه، "موزه دنیا" با همکاری این موزه ایتالیایی، میزبان نمایشگاهی از سلاح‌های سامورایی بود که با استقبال مواجه شد.

در پی آن و با توجه به وجود تعداد زیادی سلاح‌های ایرانی در گنجینه هر دو موزه، ایده‌ برگزاری نمایشگاهی از ادوات نظامی ایران شکل گرفت.

صفویه؛ دوران ثبات سیاسی و شکوفایی هنر

حق نشر عکس
Image caption سلاح‌های ایرانی از گنجینه موزه دنیا در روتردام و موزه ستیبرت در فلورانس به نمایش درآمده‌اند

شمشیر، کلاهخود، سپر، تیر و کمان و دیگر ادوات نظامی صفویان، مهم‌ترین بخش نمایشگاه را تشکیل می‌دهند.

دوره‌ای که از یک سو با ثبات سیاسی و یکپارچگی ایران، به دوره‌‌ای شکوفا برای هنر ایران بدل شد و از سویی به دلیل جنگ‌های پی در پی با عثمانیان، دوره‌ای پُر جنب و جوش برای اسلحه‌سازان بود.

برگزارکنندگان نمایشگاه در تلاش بوده‌اند تا بازتاب فرهنگ و هنر ایران بر صنعت اسلحه‌سازی را در این دوران نشان دهند.

مارک هوس، سرپرست هنری نمایشگاه در گفتگو با بخش فارسی بی بی سی، ضمن اشاره به دگرگونی‌های فراوان مرزی در طول تاریخ ایران گفت:

"بسیار دشوار است که بتوانیم مفهوم فرهنگ ایران را به شکل دقیق توضیح دهیم. زمانی بابِل در عراقِ امروزی، از مراکز قدرتِ ایران بوده است؛ زمانی ایرانیان در آسیای میانه و آناتولی، حضور پُر رنگی داشته‌اند و زمانی زبان پارسی در هند رواج گسترده‌ای داشته است.

"به همین دلیل، تاثیر فرهنگ و هنر ایران را در آثار آن مناطق می‌بینیم و همچنین تاثیراتی از آنها را در آثار ایرانی. در نتیجه ما جالب دیدیم در کنار آثاری که از ایران به نمایش می‌گذاریم، نمونه‌هایی از عثمانی و هند را هم از همان دوران به بازدیدکنندگان نشان دهیم."

حضور کم‌رنگ ایرانیان در مراسم گشایش نمایشگاه

حق نشر عکس
Image caption مارک هوس، در مراسم گشایش نمایشگاه گفت: " در تاریخ ایران گویی هرکس با اندیشیدن و نوشتن سر و کار داشته با شعر هم آشنایی داشته است."

مراسم گشایش این نمایشگاه با سخنرانی کوتاه یان ویلم سیبورخ، مدیر موزه، برای صدها تن از دوستداران هنر ایران در هلند آغاز شد.

تعدادی انگشت شمار از ایرانیان مقیم هلند در برنامه حضور داشتند. در ادامه، مارک هوس، سرپرست هنری نمایشگاه، در سخنرانی خود گفت: "عالی‌ترین هنر در ایران، شعر است. در تاریخ این کشور، گویی هرکس با اندیشیدن و نوشتن سر و کار داشته با شعر هم آشنایی داشته است."

حق نشر عکس
Image caption کلاه‌خود ارتش ایران با نشان خورشید، از سال ۱۸۰۰ میلادی

مارک هوس افزود:

"با آگاهی از این موضوع، شگفت انگیز نیست که روی بسیاری از سلاح‌های ساخته شده در ایران در روزگار صفویان، علاوه بر نوشته‌های مذهبی از قرآن، خوشنویسی و شعر پارسی نیز دیده می‌شود؛ مانند اشعاری از شاهنامه فردوسی و گلستان سعدی. در این دوران گرچه گرایش به ارزش‌های تشیع بسیار دیده می‌شود اما همچنان نشانه‌هایی از فرهنگ ایران باستان و غیر اسلامی نیز در سلاح‌ها به چشم می‌خورد؛ مانند نشان خورشید روی کلاهخودهای ارتش."

آقای هوس سخنان خود را با شعری از سعدی به پایان برد.

طنین آواز شجریان در تالار قالی‌های ایرانی

حق نشر عکس
Image caption نمایش فرش‌های ایرانی در موزه دنیا با پخش تصاویر مسجد شیخ لطف‌الله و آوازهای شجریان همراه است

علاوه بر نمایش ابزار نظامی، طبقه دوم نمایشگاه دربرگیرنده ده‌ها نمونه از آثار نگارگری، لباس‌های زربافت، معماری و سفال، فرش، قلمدان، قرآن‌های خطی و ... است.

برگزارکنندگانِ نمایشگاه کوشیده‌اند در این بخش، نمونه‌های اصلی هنری در دوران صفویه و قاجار را که الهام‌بخش طراحان و سازندگان اسلحه برای تزیین ابزار نظامی بوده‌اند را به نمایش بگذارند.

یکی از تالارهای این طبقه ویژه فرش‌های ایرانی و فرش‌هایی است که با الهام از طرح‌های ایرانی در مناطق پیرامون ایران بافته شده‌اند.

یکی از این فرش‌ها، فرشی است از حدود سال ۱۸۵۰ میلادی با طرح "باغی"، طرحی که در دوران صفویان رواج زیادی پیدا کرده بود.

حق نشر عکس
Image caption گُرز دیو به سر، از جمله آثار منحصربفرد نمایشگاه، ساخته شده در حدود سال ۱۷۹۰ میلادی

در این تالار آوازهای محمدرضا شجریان دائما روی تصاویری از مسجد شیخ لطف‌الله در اصفهان برای بازدیدکنندگان پخش می‌شود و همزمان با پخش آواز، برگردان هلندی اشعار نیز روی تصاویر نوشته می‌شوند.

چاپ کتاب "ایرانیان؛ جنگجو و شاعر"

"موزه دنیا" در روتردام همزمان با نمایشگاه "ایرانیان؛ جنگجو و شاعر" کتابی نیز با همین عنوان به دو زبان هلندی و انگلیسی به چاپ رسانده است. این کتابِ سیصد و بیست صفحه‌ای دربرگیرنده تصاویر آثار به نمایش درآمده در نمایشگاه و نوشته‌هایی درباره تاریخ، فرهنگ و هنر ایران - با تمرکز روی دوران صفویان - است.

نمایشگاه "ایرانیان؛ جنگجو و شاعر" تا پایان مارس ۲۰۱۶ در روتردام برپا خواهد بود.

در همین زمینه: مجموعه‌ای بزرگ از هنر ایران در موزه آقاخان در کانادا

و نیز: ردپای فرهنگ ایران در موزه‌های استانبول