BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 13:34 گرينويچ - سه شنبه 19 اوت 2008 - 29 مرداد 1387
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
سالگرد کودتای بیست و هشت مرداد؛ هنرمندان و مصدق
 

 
 
مصدق بيرون مجلس شورای ملی در ميان مردم
مصدق بيرون مجلس شورای ملی در ميان مردم
امسال پنجاه و پنجمین سالگرد کودتای بیست و هشتم مرداد ماه سال ۱۳۳۲ است که منجر به سقوط دولت دکتر محمد مصدق شد.

بعد از گذشت این سال ها با نگاهی به پشت سر متوجه می شویم که نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران که مهم ترین دستاورد دولت آقای مصدق بود و همچنین کودتایی که او را از نخست وزیری برانداخت، کمتر به آثار هنری و ادبی راه یافته و اکنون این سئوال مطرح می شود که آیا این رویداد آنقدر که باید رویدادی اثرگذار نبوده که توجه هنرمندان را به خود جلب کند؟

برخی از صاحب نظران معتقدند که این رویداد نه تنها اثرگذار بوده، بلکه به دلیل بزرگ شدن ابعاد شخصیتی دکتر مصدق نزد مردم و همچنین ایجاد شخصیتی اسطوره ای از او، بسیاری از هنرمندان جرات نمی کنند دیگر به سراغ دکتر مصدق و رویدادها و حوادثی بروند که در حول و حوش زندگی او روی داده است و البته دولت هایی که چندان با دکتر مصدق موافق نبودند نیز در این میان نقش به سزایی را ایفا کرده اند که آثار هنری درباره مصدق ساخته نشود.

هنرهای دراماتیک

بعد از سقوط دولت مصدق در بیست و هشتم مرداد سال ۳۲ و سپس تبعید او به روستای احمدآباد، حکومت پهلوی اجازه ساخت فیلم و اجرای نمایش هایی با موضوع کودتا را به هنرمندان نمی داد.

بعد از انقلاب هم با اینکه تا زمان روی کار بودن دولت موقت و گروه هایی که امروز به نام "ملی- مذهبی" می شناسیم، نام بردن از مصدق کار ناشایستی در جامعه نبود و حتی خیابان پهلوی آن زمان (ولیعصر کنونی) را به نام دکتر مصدق نامگذاری کرده بودند، اما با کناره گیری مهندس مهدی بازرگان از دولت، بار دیگر نام بردن از مصدق در فیلم ها و نمایش ها با محدودیت هایی روبه رو شد.

رضا علامه زاده، کارگردان و مدرس سینما، می گوید که محدودیت ها برای نام بردن از مصدق، پس از انقلاب در زمانی بیشتر شد که آیت الله خمینی گفت که مصدق "مسلم" نبوده است: "بعد از آن هرچند که نوشتن و حرف زدن از مصدق ممنوع نشد، اما زمینه هم آن طور که باید برای هنرمندان فراهم نشد که آن طور که می خواهند به مصدق بپردازند."

به گفته او حکومت های سابق و کنونی ایران هر دو به دلیل مشابهی از ساخته شدن فیلم و تئاتر درباره کودتا و مصدق جلوگیری می کردند: "پیش از انقلاب نام بردن از مصدق و کودتا ممنوع بود، مگر اینکه هنرمندان برداشت حکومت را می خواستند نشان بدهند. بعد از انقلاب هم بیشتر می خواستند که نقش آیت الله کاشانی را در نهضت ملی شدن صنعت نفت پررنگ کنند."

آقای علامه زاده همچنین می گوید که هیچ هنرمندی چه در آن زمان و چه اکنون، "حاضر نمی شود که برداشتی به غیر از برداشت خود را به اجرا در آورد." به همین دلیل او می گوید که از ماجرای کودتا تا به حال فیلم سینمایی ساخته نشده است.

رضا علامه زاده به خاطرات خود که رجوع می کند، تنها به یاد نمایشی به نام "ملاقات در سلطنت آباد" می افتد که درباره ماجرای کودتا بوده است و گویا در سال های اول انقلاب اجرا شده است.

شاید تنها کاری که بعد از آن اجرا شده، فیلم – نمایشی از خود او باشد که سه سال پیش در شهر کلن آلمان و به مناسبت سالروز تولد محمد مصدق به روی صحنه رفت.

این اثر ابتدا قرار بوده که فیلم سینمایی شود اما "مشکلات مالی" علامه زاده را از این کار منصرف می کند و زمانی که برگزار کنندگان مراسم تولد مصدق از او می خواهند که کاری برای این مراسم انجام دهد، او هم چهل و پنج دقیقه از فیلم نامه اش را برای اجرای صحنه ای بازنویسی می کند و در آن مراسم اجرا می کند: "توفیق آن نمایش در آن شب باعث شد که من آن نمایش را به صورت کامل با هنرپیشه های بیشتری تمرین کنم و چند ماه بعد بیست اجرا از آن نمایش در شهرهای مختلف گذاشتم و از آن تصویربردار کردم."

نمایش آقای علامه زاده در شهرهایی مانند، لندن، آمستردام، پاریس، کپنهاک، لس آنجلس، واشنگتن و تورنتو به روی صحنه رفته است.

موسیقی

کلنل علی نقی وزیری در آن سال هایی که صنعت نفت ایران ملی شد، به پاسداشت این واقعه سمفونی نفت را برای تار و ارکستر می نویسد که این اثر هیچ وقت اجرا نمی شود و هیچ دست نوشته ای هم از نت های آن به دست نیامده است.

اما تنها یک بار آقای وزیری با تک نوازی تار خودش، این اثر را در رادیو اجرا می کند و با استفاده از نواری که از آن به دست آمده، ارکستر ملل در ایران توانست در سال 2006 اثری بر مبنای آن تنظیم کند.

تظاهرات مردم و درگيری در مقابل عمارت مجلس در 28 مرداد

اگر این اثر را که نه برای مصدق و کودتا که تنها برای ملی شدن صنعت نفت ساخته شده، به کنار بگذاریم، برای کودتا و شخص دکتر مصدق، کار زیادی در عرصه موسیقی انجام نشده است.

منصورتهرانی یکی از معدود آهنگسازانی است که برای مصدق کار ساخته است. او چند سال پیش، با همکاری ایرج پارسی فر، آلبومی به نام "مصدق- شهابی در شب میهن" ساخت و خودش هم در این اثر آوازها را خوانده است.

تهرانی که ترانه "یار دبستانی من" از ساخته های اوست، در اثری که برای مصدق ساخته سعی کرده که در کنار شعرهای مرتبط با مصدق از متن هایی استفاده کند که به گفته خودش تاریخ ایران در آن زمان را به اختصار توضیح می دهد: "من فکر می کنم که باید به زبان ساده این ماجراها را به نسل جوان توضیح داد."

اثری که تهرانی و همکارانش ساخته اند، بیشتر با سازهای الکترونیکی ساخته شده و از سازهای زنده در این اثر خبری نیست. تهرانی در توضیح این قضیه می گوید که تولید موسیقی در اروپا گران تمام می شود و همین اثر هزینه ای داشته که هنوز نیمی از آن هم به دست نیامده است.

او به یاد می آورد که در سال های اولیه انقلاب ترانه ای برای مصدق ساخته شده اما به درستی به یاد ندارد که چه کسی این ترانه را ساخته است.

اما جالب ترین اثر موسیقایی که درباره کودتای بیست و هشتم مرداد ماه و محمد مصدق ساخته شده، اثری است از یک هنرمند راک آمریکایی که اثری به نام "اپرای راک" برای مصدق ساخته است.

مایکل مین درباره این اثر می گوید که آن را در اعتراض به سیاست های دولت امریکا در قبال دولت دکتر مصدق ساخته است. اپرای راک آقای مین دوازده قطعه دارد. او خود در این اثر ماجراهای مربوط به کودتا را به صورت متنی منظوم می خواند.

ادبیات

کتاب های تاریخی احساسی بسیار و گاه منطقی درباره دکتر مصدق و زندگی سیاسی او نوشته شده است اما تا به حال کمتر اتفاق افتاده که مصدق یا ماجراهای دور و اطراف کودتای او دستمایه داستان و رمان شوند.

عباس میلانی، کارشناس مسائل ایران، معتقد است که مصدق امروز به اسطوره ای تبدیل شده که نمی توان از او در رمان استفاده کرد: "در رمان شرط اصلی، پیچیدگی شخصیت و اجازه به رشد و نمو شخصیت است. برای همین جایی برای اسطوره، آنچنان که امروز دکتر مصدق شده است، نیست."

در عوض او جای چنین اسطوره ای را در شعر می داند و از نمونه های شعری موفقی همچون شعر اخوان ثالث درباره مصدق یاد می کند.

ایرج جنتی عطایی، شاعر، معتقد است که یکی از دلایل حضور پررنگ مصدق در شعر ایران "حس شهیدپرستی یا مظلوم پرستی" است و می گوید: "آنچه که درباره مصدق از شعرای یکی دو نسل پیش از من باقی مانده، تعزیه ای است درباره از دست دادن یک آرمان یا رهبر یا رخدادی قلع و قمع شده."

با این همه هنوز رخدادی مانند کودتای بیست و هشتم مرداد نتوانسته که مستقیم وارد دنیای ترانه سرایی ایران شود. هرچند که فضای یاس و ناامیدی پس از کودتا در آثار ترانه سرایان شنیده می شود. ایرج جنتی عطایی می گوید: "در فضای ترانه سرایی ما هنوز کارهایی که بر مبنای تحقیق باشد انجام نشده است."

 
 
محمد مصدق نفت و خون
چهل سال از مرگ محمد مصدق گذشت
 
 
علی پورتاش در نقش دکتر مصدق تئاتر
مصدق به روايت علامه زاده
 
 
. سالگرد کودتای 28 مرداد
52 سالگی قيام 'شاهدوستان' و 'کمونيسم ستيزان'
 
 
مصدق بررسی کتاب
تجربه مصدق در چشم انداز آينده ايران
 
 
مصدق مصدق و نفت
تصوير دکتر مصدق در 'خواب آشفته نفت'
 
 
مطالب مرتبط
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران