محصولات تراریخته؛ راه حل یا بحرانی جدید؟

"ما آینده مهاجرت را تغییر میدهیم، با سرمایه گزاری در توسعه روستایی و امنیت غذایی". انتخاب این شعار توسط فائو برای روز جهانی تغذیه در سال ۲۰۱۷ پیام کلیدی است که چطور در جهان امروز ارتباط تنگاتنگ میان تغییر اقلیم و مهاجرت و کشاورزی وجود دارد.

حق نشر عکس fars
Image caption توسعه روستایی در یک بستر پایدار علاوه بر اینکه جوانان را به اشتغال و توانایی در معیشت میرساند میتواند روستاییان را که بزرگترین بخش مهاجران داخلی کشورها هستند به خانه هایشان برگرداند و راه حل مناسبی باشد برای یکی از بزرگترین آسیبهای تغییر اقلیم، که در خطر قرار گرفتن ایمنی غذاست

توسعه روستایی در یک بستر پایدار علاوه بر اینکه جوانان را به اشتغال و توانایی در معیشت میرساند میتواند روستاییان را که بزرگترین بخش مهاجران داخلی کشورها هستند به خانه هایشان برگرداند و راه حل مناسبی باشد برای یکی از بزرگترین آسیبهای تغییر اقلیم، که در خطر قرار گرفتن ایمنی غذاست. انتظار میرود جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۹.۶ میلیارد نفر برسد و به این ترتیب نیاز است که کشاورزی و سیستمهای تولید و نگهداری مواد غذایی نیز منطبق با این شرایط نامطلوب اقلیم، به شکل منعطف و پایدار توسعه یابند تا اکوسیستم شهری و روستایی به ثبات برسند.

کشت و زرع به شیوه پایدار بدین معنی است که با استفاده کمتر از منابع طبیعی بتوان به روندی منطقی در تولید رسید. همینطور تلفات مواد غذایی قبل از رسیدن به محصول نهایی را با مدیریت و نظارت بر بخشهای مختلف تا حد ممکن کاهش داد. از مرحله خرده فروشها، ذخیره سازی، بسته بندی، حمل و نقل، زیرساخت ها گرفته، تا مکانیسم های بازار، و توجه به منظر نهادی و قانونی این بخش. در کنفرانس تغییر اقلیم مراکش نیز توجه به کشاورزی پایدار و توسعه روستایی در قالب تقویت توانایی کشاورزان کوچک و کمک به توسعه روستایی پایدار در اولویت قرار گرفت تا هم امنیت غذایی تامین شود و هم روند رو به انحصار در تولید و فن آوری غذا در جهان متوقف شود. تلاشی برای مبارزه با افزایش گرسنگی و کاهش گازهای گلخانه ای.

مهاجرت پدیده ای نیست منحصر به خارج مرزهای ایران و میتواند مهاجرت داخلی هم باشد. به گفته عیسی کلانتری، مسئول سازمان حفظ محیط زیست، بحران خشکسالی به ما بسیار نزدیکتر از آنچیزی است که فکر میکنیم و حدود ۵۰ میلیون ایرانی مجبور به مهاجرت خواهند بود.

بیشتر بخوانید:

اطلاعات مرکز آمار کشور نشان میدهد در فاصله زمانی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ استانهایی با پتانسیل بالای کشاورزی چون خوزستان و لرستان با مهاجرتی بیش از ۷۵ هزار نفر جزء استانهای به شدت مهاجر فرست بوده اند و بیش از دو سوم استانهای کشور حداقل سالانه بیست هزار نفر مهاجر داشته اند و ناگفته پیداست اغلب این جمعیت روستاییان و کشاورزان و زمینداران سابق محلی هستند. نتیجه ای از تغییر اقلیم و سیاستهای اعمال شده در حوزه آب و کشاورزی در طول سالها. به نقل از فاطمه ظفرنژاد، متخصص در حوزه آب و توسعه، مدیریت ناصحیح و ناسازگار با روش‌های مهندسی تهاجمی و سد‌سازی و بی‌توجهی به توسعه پایداراست که باعث بروز معضلاتی همچون خشکی رودها و دریاچه‌ها و تالاب‌ها شده است. آنچه امروز خود را در شکل مهاجرتهای گسترده و افزایش حاشیه نشینی و به دنبال آن معضلات اجتماعی و رشد فقر و آسیبهای اقتصادی و اجتماعی دیگر نشان میدهد.

درست به همین دلایل کلیدی، بحران کم آبی و فرسایش زمین ، افزایش نرخ مهاجرت و روستاهای خالی از سکنه، حفظ امنیت و خودکفایی در مواد غذایی با مشکل آب و کشاورزی و تولید محصولات غذایی در ایران در هم تنیده و داشتن استراتژی برای حل آن ضروری به نظر میرسد.

امنیت و ایمنی روند تولید و کشت و کار در حوزه صنایع غذایی و فرآورده های کشاورزی تا آنجا در برنامه ششم توسعه جا گرفت که در سال ۱۳۹۵ کمسیون امنیت زیستی تشکیل شد والبته قانون ایمنی زیستی نیز برای اجرای دقیقتر مورد توجه قرار گرفت. قانونی با یازده ماده که البته مجموعه آن چندان بومی شده نیست و بیشتر ترجمه و خوانشی است از قوانین سایر کشورها. این قانون در مورد کارگروههای تخصصی هم چندان شفاف نیست و فارغ از آن از حضور کارشناسان مرتبط با حوزه کشاورزی و صنایع غذایی نیز در آن خبری نیست. در یکی از نخستین گامها این کمسیون باید در مورد تایید و تصویب تولید و واردات محصولات تراریخته به سیستم کشاورزی و دامپروری کشور تصمیم بگیرد.

حق نشر عکس OSTAN-AS.GOV.IR
Image caption عیسی کلانتری در یک نشست خبری اعلام کرد که تحقیق پیرامون تولید محصول برنج تراریخته داخلی چهارسال است که به مرکز تحقیقات تغذیه و ایمنی غذایی دانشگاه علوم پزشکی یزد محول شده است و البته درسایت رسمی این مرکز در این مورد هیچ گزارشی منتشر نشده است و حتی در لیست تحقیقات این مرکز نیز قرار ندارد

در حالیکه مشکلات ابتدایی مدیریت آبیاری و توسعه صنایع مربوط به آبگردانی و انطباق محصول با اقلیم، استفاده از سموم و فرآوری مواد غذایی و پخش آن در بازار مجمل مانده است، ساختار جدید سازمان محیط زیست، و انجمن ایمنی زیست ایران با دو دلیل صرفه جویی در آب و افزایش محصول، به شدت بر طبل ترویج کشاورزی با بذرهای تراریخته میکوبند. این در حالیست که تنها در ۱۰ کشور جهان این گونه محصولات برداشت میشود که بیش از ۸۵ درصد آن برای استفاده دام و طیور و صادرات در نظر گرفته شده است.

اتحادیه اروپا دامنه تحقیق روی موضوع را به دلیل حساسیت بالای آن نامحدود گذاشته است و در یکی از آخرین پروژه ها که بر روی گونه ای ذرت در حال انجام است گزارشی به پارلمان اروپا ارائه شد مبنی بر اینکه ۱۵ درصد سم در این نوع محصول به شکل ثابت وجود دارد و استفاده از آن در دراز مدت حتی از طریق محصولات لبنی و گوشتی تولیدی از دامهایی که از این ذرت استفاده کرده اند میتواند ریسک ابتلا به بیماریهای لنفی و غددی و سلامت شیردهی و آلرژیهای تنفسی را بالا ببرد و البته این پروژه هنوز درفاز آزمایش بر روی گاوهاست.

موردی که آزاد عمرانی، عضو هیئت رئیسه انجمن ارگانیک ایران نیز در یک مصاحبه تلویزیونی به آن اشاره کرد : "۸۰ درصد محصولات تراریخته موجب افزایش مصرف سموم علف کش می شود که این وارد چرخه اکوسیستم می شود. سم با تراریخته وارد بدن می شود نکته این است که ما باید به اسناد متقن آن توجه کنیم. در دنیا تراریخته ها مستقیم وارد مواد غذایی مردم نمی شود. بنابراین مصرف محصولات تراریخته جای مناقشه است. چطور آلمان که یکی از مطرحترین کشورهای جهان در این موضوع است حتی یک وجب از خاکش را هم زیر کشت این محصولات نبرده است؟" همینطور پروفسور داریوش فرهود معروف به پدر علم ژنتیک ایران در مورد سلامت این محصولات ابراز نگرانی کرده است.

بسیاری از کشورهای جهان وجود برچسب بر روی محصولات تراریخته و انتشارعمومی نتایج آزمایشهای دولتی و خصوصی بر روی این محصولات را الزامی کرده اند مانند فرانسه، ایتالیا، آلمان؛ در حالیکه نتایج تحقیقات بومی احتمالی انجام شده در ایران حتی در طی سمینارهای برگزارشده مرتبط با این حوزه هم منتشر نمیشود.

آقای کلانتری در یک نشست خبری اعلام کرد که تحقیق پیرامون تولید محصول برنج تراریخته داخلی چهارسال است که به مرکز تحقیقات تغذیه و ایمنی غذایی دانشگاه علوم پزشکی یزد محول شده است و البته درسایت رسمی این مرکز در این مورد هیچ گزارشی منتشر نشده است و حتی در لیست تحقیقات این مرکز نیز قرار ندارد. محمد رضا میر جلیلی رییس دانشگاه یزد اعلام داشت که این پروژه در فاز اول یعنی جمع آوری تحقیقات مروری و استنادی منتشر شده مرتبط در دیگر کشورهاست،

در این میان رییس سازمان محیط زیست، نیره اعظم خوش خلق از مدافعان سرسخت کشت محصولات تراریخته را به سمت دبیر کمیته ایمنی زیستی منصوب کرده است و همینطور مشاور فن آوری و بیو تکنولوژی اش. این کمیته در حقیقت قرار است با بی طرفی در مورد ایمنی این محصول و امکان کشت و استفاده آن کار تحقیقاتی و آزمایشی لازم را انجام دهد، در حالیکه به نظر می سد از پیش حکم اجرای آن صادر شده است.

به این ترتیب احتمال دارد ایران اولین کشور تجربه کننده در مورد کشت و مصرف برنج تراریخته خواهد بود. موردی که با سرمایه گزاری شرکتهای بزرگ آمریکایی و فیلیپینی نزدیک به بیست سال است که هنوز در فاز تحقیقات است.