کلید صلح افغانستان در پاکستان است؟

  • امین الله حبیبی
  • کارشناس امور نظامی
ناظران

تصمیم ایالات متحده مبنی بر ختم جنگ و پایان صلح آمیز بحران افغانستان موجی از امیدها و نگرانی ها را در میان مردم ایجاد نموده است. امیدواری ها در میان عالمی از ناباوری ها که چگونه چهل سال جنگ و خونریزی در این کشور پایان خواهد یافت.

این در حالی است که این کشور هیچگاهی به اندازه امروز پراکنده نبوده است و بعد از دو دهه نظام سازی به کمک جامعه جهانی، هیچ نهاد یا فردی نیست که جامعه بر سر آن برای نمایندگی از این مملکت توافق داشته باشد.

با وجود خوشبینی ها سوال های فراوانی برای مردم وجود دارند که پاسخ به آنها معلوم نیست. اینکه کشور همسایه ما پاکستان در بدل خاموش کردن آتش جنگ از افغانستان چه میخواهد؟ روسیه از تلاش های صلحش به دنبال چه است و سیاسیون افغان شرکت کننده در کنفرانس پاسخشان به این سوال چه بود که در این کنفرانس شرکت کردند؟ این صلح منافع و تداوم حظور آمریکا را چگونه تامین خواهد کرد در حالیکه یکی از شروط مخالفین خروج کامل نیروهای ایالات متحده از افغانستان است؟

مشکل اصلی افغانستان اما با پاکستان است. هیچ کس نمیداند پاکستان از افغانستان چه میخواهد. این خواست میتواند، حداکثر، یک دولت ضعیف باشد که تهدیدی برای امنیت ملی پاکستان نباشد.

منبع تصویر، MOFA.AF

چه تضمینی آمریکایی ها باید به پاکستان داده باشند که این کشور راضی به آمدن صلح در افغانستان شده باشد. این دو کشور هیچگاهی وارد یک مذاکره استراتژیک با همدیگر نشده اند تا معلوم شود آیا تضمین های افغانستان با ضمانت بین المللی مبنی بر رفع نگرانی های مشروع پاکستان میتواند پاکستان را راضی کند موجودیت افغانستان را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت بشناسد، یا بدنبال فروپاشی نظام و ملت در این کشور است.

پاکستان دچار یک تناقض عمیق هستی شناختی به عنوان یک کشور است. تضاد میان توسعه گرایی و تلاش برای یک کشور توسعه یافته از یک سوی و نظامی گری و امنیتی ساختن موجودیت پاکستان و امنیتی رفتار کردن با سایر کشورها از سوی دیگر.

روزی زبگنیو برژینسکی، مشاور امنیت ملی جیمی کارتر گفته بود که شوروی مانند گاوی میماند که شاخ دارد ولی شیر نمیدهد. پاکستان نیز بمب اتمی دارد ولی برای اقتصاد ورشکسته اش چشمش به کشورهای مختلف جهان است. این وضع نمیتواند برای طولانی مدت قابل دوام باشد. هند، کشوری که پاکستان در مقابل آن نظامی گری و حیات امنیتی اختیار کرده است تا سال ۲۰۵۰ به یک ابر قدرت تبدیل خواهد شد. پاکستان با نظامی گری اش در مقابل هند تنها توانسته این کشور را در کشمیر درگیر نماید. چشم انداز یک پاکستان امنیتی محور با حدود سیصد ملیون جمعیت در سال ۲۰۵۰ چه میتواند باشد؟

گذار پاکستان از امنیتی محوری به توسعه محوری گذار سخت و خطرناکی است. وجود یک افغانستان امن و با ثبات که با پاکستان دشمنی نداشته باشد و از حرکت های تجزیه طلبانه حمایت نکند، و نیز سکویی برای دخالت دیگر کشور ها در امور پاکستان نباشد، میتواند این گذار را تسهیل نماید. تا این گذار در پاکستان اتفاق نیفتد، یا حداقل روند این گذار آغاز نشود، نه پاکستان روی خوشبختی را خواهد دید و نه افغانستان را خواهد گذاشت در صلح و امنیت زندگی کند.

موسمی بودن سیاست در افغانستان و ضدیت و دشمنی با پاکستان به عنوان یک ابزار سیاسی در رقابت های داخلی و نیز ملی گرایی و آرمان گرایی های نسنجیده کمکی به اوضاع و این گذار نخواهد کرد.

بیشتر بخوانید:

از پادکست رد شوید و به خواندن ادامه دهید
پادکست
رادیو فارسی بی‌بی‌سی

پادکست چشم‌انداز بامدادی رادیو بی‌بی‌سی – دوشنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱

پادکست

پایان پادکست

بنا بر این، میتوان گفت که کلید صلح در دست پاکستان است. اگرچه که بعضی از حلقات در داخل ارتش پاکستان صلح و آرامش در افغانستان را یک تهدید هستی شناختی برای پاکستان میدانند ولی در صورتی که ایالات متحده اراده ای برای وادار کردن این کشور به پذیرش صلح با رفع نگرانی های پاکستان داشته باشد، این پروسه به نتیجه خواهد رسید.

به نظر می رسد زلمای خلیلزاد این پیچیدگی ها را میفهمد و اگر توافقات اولیه صورت نگرفته باشد این پروسه آغاز نمیشد. نکته مهم این است که الویت های ایالات متحده الزاما با الویت های افغانستان منطبق نیست و افغانها باید هرچه سریعتر در این باره متحد شوند.

سرگردانی و بدنبال کلید گشتن دوستان در گفتگو های بین الافغانی در این یا آن کنفرانس نتنها کمکی به پروسه صلح نخواهد کرد بلکه موقف افغانستان را در مذاکراتی که از سوی ایالات متحده آغاز شده است تضعیف خواهد کرد.

مشارکت افغان ها در کنفرانس های تحت عنوان مذاکرات بین الافغانی تنها اهداف تشکیل دهندگان کنفرانس را برآورده میکند. اولویت حکومت و سیاسیون افغانستان باید یک گفتگوی بین الافغانی در داخل کشور برای تعیین هیات رسمی که از منافع کشور نمایندگی نماید باشد و حکومت هم مسئول است به کسانی که تخصص و درک درستی از منافع افغانستان و پیچیدگی های مذاکرات و سیاست در منطقه دارند دعوت نماید تا در مذاکرات شرکت کنند.