روسیه 'دوست دوران سخت' ایران است؟

خامنه ای حق نشر عکس KHAMENEI.IR
Image caption روابط ایران و روسیه در سالهای اخیر با چالشهای خاص خود همراه بوده است. با وجود اینکه دو کشور در برخی مسایل منطقه ای مانند بحران سوریه سیاست های یکسانی دنبال می کنند اما در برخی مسایل منطقه ای و بین المللی هم دیدگاه مشابهی ندارند و حتی در برخی موراد منافع متفاوتی دنبال می کنند. دو کشور با دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز در بازار جهانی انرژی رقیب هم هستند.

با وجود اینکه مقامات ایرانی بارها از ناموفق بودن تحریمهای آمریکا علیه صادرات نفت ایران سخن گفته اند اما آمار بازار جهانی نفت حاکی از تاثیر گذار بودن تحریم آمریکا عیله صادرات نفت ایران بوده است. ایران در شرایط حاضر بدنبال استفاده از ظرفیتها و پتانسیلهای کشورهای همسایه برای کاهش اثرات تحریم و در صورت امکان دور زدن تحریمهاست.

روابط ایران و روسیه در سالهای اخیر با چالشهای خاص خود همراه بوده است. با وجود اینکه دو کشور در برخی مسایل منطقه ای مانند بحران سوریه سیاست های یکسانی دنبال می کنند اما در برخی مسایل منطقه ای و بین المللی هم دیدگاه مشابهی ندارند و حتی در برخی موراد منافع متفاوتی دنبال می کنند. دو کشور با دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز در بازار جهانی انرژی رقیب هم هستند.

روسیه با دیپلماسی فعال انرژی و بهره گیری از سلاح صادرات انرژی در امنیت انرژی اتحادیه اروپا نقش فعالی ایفا می کند و این در حالیست که ایران با دارا بودن دومین ذخایر گاز طبیعی جهان تا کنون نتوانسته است به تامین کننده گاز طبیعی اروپا تبدیل شود.

روسیه دوست دوران سخت ایران؟

طی ماههای اخیر ظریف و برخی مقامات ایرانی سفرهای متعددی به کشورهای همسایه و برخی کشورهای شرق آسیا و اروپا داشتند. دستگاه دیپلماسی ایران ماههای پرکاری را سپری کرد. مسئله اصلی مورد بحث در این سفرها کاهش تاثیر تحریمها و یافتن راهکاری برای تداوم صادرات نفت ایران بود. ظریف پیش از سفر به مسکو در حاشیه اجلاس سران گروه هفت با مقامات اروپایی گفتگو کرد و پس از آن برای رایزنی با مقامات چینی راهی پکن شده بود.

گسترش روابط بین ایران و کشورهای همسایه همواره مورد تاکید دولتمردان ایرانی بوده است. اوائل این هفته ظریف سفری به مسکو داشت و با مقامات روس دیدار و گفتگو کرد. ظریف به هنگام ورود به فرودگاه مسکو در گفتگو با خبرنگاران روس از روسیه بعنوان " دوست دوران سخت" ایران نام برد. ظریف در ادامه گفت: "دولت روسیه در دوران‌های سخت کنار جمهوری اسلامی بوده و ما با دوستان دوران سخت‌مان حتما معامله دیگری می‌کنیم."

سفر ظریف در آستانه پایان مهلت ۶۰ روزه ایران به اتحادیه اروپا برای تامین خواسته های ایران بود. ایران بارها تهدید کرده بود که اگر اروپا در این مدت نتواند خواسته های ایران از جمله امکان فروش نفت و نقل و انتقال مالی، را عملیاتی کند تهران سومین گام را برای کاهش تعهدات برجامی، اجرا خواهد کرد. ظریف در جریان این سفر تصمیم ایران مبنی بر اجرای سومین گام برای کاهش تعهدات برجامی به اطلاع مقامات روس رساند.

سفر سال قبل ولایتی به مسکو

در سال قبل و یک ماه پس از خروج آمریکا از برجام علی اکبر ولایتی، مشاور رهبر ایران در امور بین الملل سفری به مسکو داشت و در جریان این سفر با ولادیمیر پوتین دیدار و گفتگو کرد. ولایتی پس از دیدار خویش با پوتین در گفتگو با خبرنگاران از تمایل روسیه برای سرمایه گذاری ۵۰ میلیارد دلاری در بخش نفت و گاز ایران خبر داده بود. با وجود گذشت بیش از یکسال از سفر ولایتی تاکنون خبری مبنی بر سرمایه گذاری روسها در میادین نفت و گاز ایران منتشر نشده است و حتی پس از بازگشت ولایتی از مسکو خبر وی مبنی بر تمایل روسها برای سرمایه گذاری در میادین نفت و گاز ایران توسط کرملین تایید نشد. باید در نظر داشت با خروج آمریکا از برجام شرکتهای روس هم مانند بقیه شرکتهای اروپایی و چینی میادین نفت و گاز ایران را ترک کردند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption گسترش روابط بین ایران و کشورهای همسایه همواره مورد تاکید دولتمردان ایرانی بوده است. اوائل این هفته ظریف سفری به مسکو داشت و با مقامات روس دیدار و گفتگو کرد. ظریف به هنگام ورود به فرودگاه مسکو در گفتگو با خبرنگاران روس از روسیه بعنوان " دوست دوران سخت" ایران نام برد. ظریف در ادامه گفت: "دولت روسیه در دوران‌های سخت کنار جمهوری اسلامی بوده و ما با دوستان دوران سخت‌مان حتما معامله دیگری می‌کنیم.

اظهارات وزیر انرژی روسیه

در جریان سفر ظریف به مسکو وزیر نیروی ایران نیز حضور داشت. رضا اردکانیان، به عنوان رییس کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه، با هدف گسترش و توسعه روابط اقتصادی با همتایان روسی و گفتگو با مقام‌های روس ظریف را در این سفر همراهی کرده بود . وی در جریان این سفر با الکساندر نواک وزیر انرژی روسیه دیدار و گفتگو کرد. پس از این دیدار- اردکانیان از تمایل روسیه برای حمایت از صنعت نفت ایران خبر داد. به گفته وزیر نیرو - روسیه" آماده سرمایه گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در پروژه‌های نفتی ایران" است. نواک نیز پس از این دیدار اعلام کرد که روسیه قصد دارد در آینده از صنعت انرژی ایران حمایت کند.

بیشتر بخوانید:

در ماه ژوئن مقامات روسیه و چین از ایران خواستند که به برجام وفادار بماند. با توجه به اینکه این بار مقام روس علنا از تمایل روسیه برای سرمایه گذاری در صنعت انرژی ایران خبر داده است به نظر می رسد نسبت به سال قبل این کشور بصورت جدی قصد حمایت از صنعت انرژی ایران را دارد. با توجه به اینکه کانال مالی اروپا تاکنون نتوانسته عملیاتی شود وخواسته های ایران را برآورده سازد روسیه درصدد ایفای نقش فعال در تحولات منطقه ای و بوِیژه مسله تحریمها و برجام است و این کشور تلاش دارد تا ایران را برای باقی ماندن در برجام قانع نماید. همزمان با تصمیم روسیه برای سرمایه گذاری در صنعت انرژی ایران - فرانسه با هدف قانع کردن ایران به بازگشت به تعهدات برجامی، تامین امنیت در خلیج فارس و مذاکره درباره برنامه هسته‌ای بعد از سال ۲۰۲۵، پیشنهاد گشایش خط اعتباری ۱۵ میلیارد را داد که با مخالفت آمریکا مواجه شد.

طرح تهاتر نفتی

طرح تهاتر نفتی که برای اولین بار در زمان اوباما و در سال ۲۰۱۱ مطرح شد تاکنون بصورت مطلوب پیش نرفته است. در طرح اولیه تهاتر نفتی عنوان شد که مسکو روزانه بالغ بر ۵۰۰ هزار بشکه نفت ایران را به‌ازای صادرات کالا و تجهیزات خریداری خواهد کرد. بعدها عنوان شد که روس‌ها نصف مبلغ نفت ایران را نقدی پرداخت می‌کند و در ازای مبلغ باقی‌مانده، اجناس روسی به ایران خواهد فروخت. در اسفندماه سال ۹۵، بیژن زنگنه رسما از امضای قرارداد صادرات روزانه ۱۰۰ هزار بشکه نفت به روسیه خبر داده بود. در مهرماه سال ۲۰۱۶، مقام‌های روسی از آغاز اجرای این قرارداد با حجم ۱۰۰ هزار بشکه، نه ۵۰۰ هزار بشکه، خبر داده بودند.

کاهش صادرات نفت ایران و کاهش نقش ایران در معادلات جهانی انرژی به نفع کلیه کشورهای عمده تولید کننده انرژی است. توجه به تشابه خواص شیمیایی نفت خام ایران با نفت اورال روسیه و کرکوک عراق سهم ایران در سبد انرژی برخی کشورهای همسایه به این دو کشور رسید.

روسها در دوران برجام خواستار حضور فعال در پروژه های نفت و گاز ایران بودند پس از برجام قرارداد توسعه میادین آبان و پایدار غرب با کنسرسیوم ایرانی-روسی امضا شد این قرارداد بین شرکت ملی نفت ایران، شرکت‌های زاروبژنفت روسیه و دانا انرژی امضا شده بود. روسها در میادینی سرمایه گذاری می کنند که تولیدات این میادین بازارهای هدف این کشور را تهدید نکند.

اگر وعده روسیه برای سرمایه گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در پروژه‌های نفتی تحقق یابد آیا باز هم تولیدات این میادین بازار هدف روسها را تهدید نخواهد کرد؟ آیا تکنولوژی روسهای تمام خواسته های فنی ایران در میادین نفتی جوابگو خواهند بود؟ آیا منابع مالی روسها جوابگوی نیازهای مالی پروژه های نفت و گاز ایران خواهد بود؟ سوالهایی از این قبیل که باید منتطر ماههای آینده بود تا شاید جوابی برای آنها یافت شود.