اردوغان و ترامپ در واشنگتن چه گفتند؟

هفته اخیر واشنگتن شاهد حضور رجب طیب اردوغان بود وی به دعوت رسمی ترامپ راهی این سفر شده بود. سفر اردوغان به واشنگتن در حالی صورت گرفت که روابط دو کشور روند رو به رشدی را تجربه نمی کند. روابط ترکیه و آمریکا از سال ۲۰۱۶ متاثر از حوادثی هم چون کودتای ناموفق، دستگیری آندرو برونسون کشیش آمریکایی به اتهام همکاری با گروه فتو و پ‌ک‌ک، نزدیکی بیشتر ترکیه به روسیه و ایران و تداوم حمایت آمریکا از نیروهای دموکراتیک سوریه که ترکیه آنها را گروه تروریستی قلمداد می‌کند دچار تنش روزافزون شده است.

با اصرار آنکارا برای خرید سامانه اس ۴۰۰ روسی و مخالفت ترکیه با پیشنهاد آمریکا برای لغو این قرارداد این روابط متشنج تر شده است. می توان گفت که هدف اصلی اردوغان از این سفر تلاش برای جلوگیری از تصویب تحریمهای جدید آمریکا علیه ترکیه، ایجاد منطقه امن در شمال سوریه و سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه بود. طی هفته های اخیر مسلئه تحریم ترکیه توسط آمریکا باز مطرح شد. هر گونه تحریمی بصورت مستقیم می تواند تاثیر منفی بر اقتصاد ترکیه داشته باشد و دولت ترکیه به هیچ وجه مایل نیست اقتصاد این کشور با مشکلات جدیدی روبرو شود.

احتمال اعمال تحریم علیه ترکیه بخاطر سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه و هم چنین پرونده هالک بانک باعث شد تا اردوغان در جریان این سفر تلاش بیشتری جهت لابی گری برای جلوگیری از چنین تحریمهای احتمالی نماید. سیاست های اردوغان و ترامپ در برخی موارد شبیه هم است. در ماه سپتامبر اردوغان طی تماس تلفنی با ترامپ در مورد مسائل منطقه ای و بوِیژه سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ گفتگو کرد. اردوغان در پایان مکالمه تلفنی خود به خبرگزاری رویترز گفت که در جریان گفت‌وگوی تلفنی با ترامپ، درباره خرید سیستم دفاع موشکی پاتریوت رایزنی کرده است. به گفته اردوغان روابط شخصی وی با ترامپ موجب حل و فصل اختلافات موجود میان آنکارا و واشنگتن از جمله در مورد سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ شده است.

رابطه اردوغان و ترامپ مورد توجه رسانه های آمریکاست تا جائی که برخی رسانه های آمریکایی ترامپ را به مماشات با ترکیه متهم کرده اند. پس از برگزاری دیدار اردوغان و ترامپ عده ای از کارشناسان مسائل آمریکا بر این باورند که ترامپ به اکثر درخواستهای اردوغان جواب مثبت نداد. به نظر می رسد آمریکا پی برده است که در موضوع بحران سوریه باید به دغدغه های ترکیه توجه کند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption رابطه اردوغان و ترامپ مورد توجه رسانه های آمریکاست تا جائی که برخی رسانه های آمریکایی ترامپ را به مماشات با ترکیه متهم کرده اند. پس از برگزاری دیدار اردوغان و ترامپ عده ای از کارشناسان مسائل آمریکا بر این باورند که ترامپ به اکثر درخواستهای اردوغان جواب مثبت نداد

سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه

پس از کودتای ۲۰۱۶ دولت ترکیه اقدام به عقد قرارداد با روسیه برای خرید سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ نمود. عقد قرارداد با روسیه برای خرید سیستم دفاع موشکی با واکنش شدید آمریکا مواجه شد. بنابراین با توجه به حضور و مشارکت ترکیه در پروژه جت جنگنده و رادارگریز اف ۳۵ و عضویت ترکیه در ناتو خرید این سیستم دفاع موشکی باعث ایجاد بحران در روابط ترکیه و آمریکا شد. با توجه به رقابت آمریکا و روسیه برای حضور فعال در منظقه و فروش سلاح به کشورهای منطقه، یافتن بازار بیشتر برای سلاح مد نظر هر دو کشور می باشد. پس از ورود اولین محموله سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ مقامات آمریکایی بارها ناراحتی و نگرانی خود را از این عمل ترکیه ابراز کرده و بحث تحریمها را مطرح نموده اند. مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا به همتای ترکیه‌ای خود در تیرماه امسال گفت که خرید سامانه موشکی زمین به هوای اس۴۰۰ توسط این کشور مایه ناامیدی واشنگتن شده است.

بیشتر بخوانید:

ترکیه به خاطر شرایط منطقه نیازمند سیستم دفاع موشکی است و خودداری اوباما از تحویل سیستم پاترویوت به ترکیه باعث شد تا ترکیه نسبت به خرید سیستم دفاع موشکی مشابه از روسیه اقدام کند. اردوغان د رجریان دیدار با ترامپ با اشاره به مصمم بودن ترکیه برای سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ و هم چنین تمایل ترکیه برای خرید موشکهای ضد موشک پاتریوت اعلام کرد:"... می‌توانیم پاتریوت‌ را هم خریداری کنیم. پیشنهاد حذف کامل اس۴۰۰ را دخالت در حق حاکمیت ملی ترکیه می‌دانیم. نمی‌توانیم پدافند هوایی اس-۴۰۰ را به طور کامل کنار گذاشته و به پاتریوت روی آوریم. ما گفتیم که پاتریوت را هم بخریم. اما اس-۴۰۰ را هم خریداری می‌کنیم." . دونالد ترامپ، پیشنهاد رجب طیب اردوغان برای ایجاد یک گروه کاری مشترک در ارتباط با خرید سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه توسط آنکارا را مثبت ارزیابی کرد.

حق نشر عکس AFP
Image caption بحران سوریه باعث شد تا ترکیه پذیرای بیش از ۳.۵ میلیون آواره سوری باشد. به گفته اردوغان ترکیه پس از شروع بحران سوریه تاکنون بیش از سی میلیارد دلار برای آوارگان سوری هزینه کرده است و اقتصاد ترکیه به تنهایی نمی تواند هزینه این آوراگان را تحمل نماید و غرب و سازمانهای بین المللی باید در این امر به ترکیه یاری نمایند

ایجاد منطقه امن در شمال سوریه

بحران سوریه باعث شد تا ترکیه پذیرای بیش از ۳.۵ میلیون آواره سوری باشد. به گفته اردوغان ترکیه پس از شروع بحران سوریه تاکنون بیش از سی میلیارد دلار برای آوارگان سوری هزینه کرده است و اقتصاد ترکیه به تنهایی نمی تواند هزینه این آوراگان را تحمل نماید و غرب و سازمانهای بین المللی باید در این امر به ترکیه یاری نمایند. همچنین استقرار گروههای مسلح کرد در نزدیکی مرز ترکیه با سوریه منبع نگرانی امنیتی ترکیه بوده و در این رابطه بارها از آمریکا خواسته است تا ارسال سلاح به گروههای مسلح کرد سوری را متوقف نماید. اما آمریکا به حمایت خویش از این گروهها ادامه داده و ارسال سلاح و مهمات به آن ها را ادامه داده است. ترکیه در نظر دارد با اسکان حدود دو میلیون آواره سوری در نقاط مرزی، هم از فشار اقتصادی روز افزون آوراگان سوری بکاهد و هم دغدغه های امنیتی خویش در این مناطق را رفع نماید. باید دید آمریکا در قبال ایجاد منطقه امن تا چه حد در کنار ترکیه خواهد ایستاد و یا با چنین طرحی مخالفت خواهد کرد؟

اواخر ماه اکتبر مجلس نمایندگان آمریکا مساله "کشتار ارامنه" را به عنوان نسل کشی به رسمیت شناخت که با اعتراض رسمی دولت ترکیه مواجه شد. این مصوبه نیز به نوبه خود موجبات تشدید بحران در روابط ترکیه و آمریکا را فراهم نمود. اردوغان در جریان سفر به واشنگتن با اشاره به مصوبه مجلس نمایندگان آمریکا در این مورد، به درخواست های دولت ترکیه در سالهای قبل برای تشکیل کمیته مشترک جهت بررسی اسناد تاریخی مرتبط به "کشتار ارامنه" اشاره کرد. وی افزود :"که در مورد مساله ارامنه و حوادث ۱۹۱۵ هم به ترامپ و هم به سناتورهای آمریکایی معلومات دقیق ارائه و تشریح کردم که سیاسی کردن رویدادهای تاریخی اشتباه بزرگی است".

معمولا در سالهای قبل اردوغان در جریان سفر به واشنگتن با حضور در یکی از مراکز تحقیقاتی با کارشناسان مسائل ترکیه و روزنامه نگاران دیدار و اقدام به تشریح مواضع این کشور در قبال مسائل منطقه ای و جهانی می نمود اما در جریان این سفر چنین نشستی ترتیب داده نشد. به نظر می رسد با توجه به حضور طرفداران فتح الله گولن و نیز طرفداران کردهای مسلح مخالف ترکیه در چنین نشستی و احتمال برگزرای تجمع اعتراض آمیز توسط این گروهها و احتمال بر هم زدن نظم چنین نشستی، این نشست در مراکز تحقیقاتی مستقر در واشنگتن برگزار نشد.

با توجه به تداوم اختلافات ترکیه و آمریکا، برخی سناتورهای آمریکایی از اعمال تحریمهای سخت علیه ترکیه حمایت کرده اند. برخی دیگر از این سناتورها نیز پیشنهاد تحریم تسلیحاتی ترکیه را بیان کرده اند. سرمایه گذاری ترکیه در صنایع دفاعی خود و نیز پرورش نسل جدید نیروهای جوان و تحصیل کرده در صنعت دفاعی این کشور می تواند احتمال موفقیت تحریم تسلیحاتی ترکیه را زیر سوال برد. هم چنین ترکیه می تواند سلاحهای مورد نیاز را از روسیه تامین کند که چنین امری باعث نزدیکی بیشتر این دو کشور به هم خواهد بود امری که خوشایند آمریکا نیست.

به نظر می رسد اگر ترکیه مساله راه اندازی کامل سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ را به پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به تاخیر بیاندازد می تواند امیدوار باشدکه ترامپ طرحهای تحریم و سایر مصوبه هایی که علیه منافع ترکیه این روزها در آمریکا به تصویب رسیده است را وتو نماید. بازگرداندن ترکیه به پروژه جت اف- ۳۵ نیز گامی مثبت برای کاهش تنش خواهد بود. به نظر می رسد این امر موقعی اتفاق خواهد افتاد که ترکیه راه اندازی کامل سیستم دفاع موشکی روسیه را به تاخیر بیاندازد. احتمال اینکه ترکیه بطور کلی از از سیستم دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه صرف نظر نماید بسیار کم است. روابط نزدیک اردوغان با ترامپ و پوتین باعث شده تا ترکیه بخواهد در روابط خویش با این کشورها توازن را در نظر گیرد.

تلاش دو کشور برای افزایش حجم تجارت به صد میلیارد دلار موقعی رنگ واقعیت به خود خواهد گرفت که این دو کشور بتوانند مسائل و مشکلات سیاسی خویش را در کوتاه مدت و میان مدت حل نمایند. توجه به این نکته ضروری هست که دو کشور پتانسیل فراوانی برای افزایش حجم تجارت دارند و آمریکا می تواند با افزایش حجم صادرات ال ان جی به ترکیه از وابستگی ترکیه به گاز وارداتی ایران و روسیه بکاهد.

تا به امروز ترکیه برای استفاده از سیستم دفاع موشکی که مغایر با سیستم دفاعی یکپارچه ناتو هست تمایل جدی نشان داده است. اگر این سیستم بطور کامل در ترکیه نصب و راه اندازی شود روسیه این شانس را خواهد داشت که این سیستم را به بقیه کشورهای منطقه نیز بفروشد.