ناظران می‌گویند...

توافق ژنو: نشانه موفقیت سیاست تحریم

به روز شده:  15:19 گرينويچ - 08 دسامبر 2013 - 17 آذر 1392

اکنون که چند روزی از توافق ایران و گروه ۵+۱ درباره برنامه هسته‌ای ایران گذشته است می‌توان از تحلیل نتایج کوتاه‌مدت آن فراتر رفت و به ابعاد دیگر این توافق نگاهی انداخت.

آنچه مشخص است این توافق با رضایت نسبی همه طرفین دعوا روبرو شده‌است. ایرانی‌ها از توقف روند گسترش تحریم‌ها راضی هستند و طرف غربی هم خوشحال است که فرایند توسعه برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کرده‌است.

به عبارت دیگر مهم‌ترین دست‌آورد مذاکرات ژنو را می‌توان «توافق بر سر توقف» دانست. امتیازی که به ایران داده شده‌ تنگ‌تر نشدن حلقه تحریم‌ها و توقف روند افزایشی تحریم‌ها است.

در مقابل ایران پذیرفته است اگر تحریم‌ها بیشتر نشود توسعه برنامه هسته‌ای خود را متوقف کرده و برخی جنبه‌های حساسیت‌برانگیز آن نظیر افزایش ذخایر اورانیوم غنی شده بالای ۵ درصد خود را هم معلق کند.

اگر به این بیانیه بدون توجه به سوابق و صرفا از منظر شرایط موجود نگاه کنیم این بهترین توافقی است که در شرایط فعلی می‌توانست نصیب ایران شود.

اما اگر با توجه به سابقه موضوع و روند مذاکرات ده سال اخیر، موضوع را ارزیابی کنیم دستاوردهای آن به مراتب کمتر از چیزی است که تا قبل از سال ۸۸ می‌توانست نصیب ایران شود.

در آن سالها ایران پیشنهادهای به مراتب بهتری را رد کرد در حالی که با تحریم‌های کمتری هم روبرو بود.

"واضح است که سیاست تحریم موفق بوده‌است. غرب موفق شده بی آنکه وارد یک عملیات نظامی پرهزینه شود یکی از قدرتمندترین کشورهای خاورمیانه را به شدت تضعیف کرده و رفتار او را تغییر دهد.این موضوعی است که این روزها در رسانه‌های آمریکایی مدام تکرار می‌شود."

معادله روشن است: ایران در ده سال اخیر چه به دست آورده؟ ۱۸۰۰۰ سانتریفیوژ فعال یا آماده فعالیت و مقداری اورانیوم غنی شده ۲۰ درصد. این افزایش توان هسته‌ای در حدی نبوده که بتواند قدرت نظامی ایران را به طرز معناداری افزایش دهد اگرچه فاصله ایران با این نقطه را کم کرده‌است.

در مقابل ایران چه از دست داده؟ طبق برخی برآوردها در حدود ۴۵۰ میلیارد دلار هزینه مستقیم ناشی از تحریمها، البته بدون احتساب هزینه‌ ناشی از فرصتهای از دست رفته و هزینه‌های انسانی.

با این وصف مشخص است که فرایند ده ساله چالش ایران با غرب بر سر برنامه هسته‌ای خود به یک شکست مطلق انجامیده‌است. معنای این حرف چیست؟

واضح است که سیاست تحریم موفق بوده‌است. غرب موفق شده بی آنکه وارد یک عملیات نظامی پرهزینه شود یکی از قدرتمندترین کشورهای خاورمیانه را به شدت تضعیف کرده و رفتار او را تغییر دهد.

این موضوعی است که این روزها در رسانه‌های آمریکایی مدام تکرار می‌شود. به نظر می‌رسد بی‌تردید به زودی در متون درسی رشته روابط بین‌الملل و نیز علم حقوق، به تجربه ایران به عنوان نمونه موفق اجرای سیاست تحریم اشاره خواهدشد.

دنیا هم اکنون با حکومتی روبرو است که برنامه هسته‌ای خود را متوقف کرده، با آمریکا سر میز مذاکره نشسته، یک رئیس‌جمهور معتدل‌ جایگزین محمود احمدی‌نژاد شده،ادبیات بین‌المللی‌اش میانه‌روانه شده، چنان اقتصادش ضعیف شده که توان حمایت از جنبشهای بنیادگرای اسلامی منطقه را ندارد و حتی در تامین امنیت داخلی خود هم دچار مشکل شده‌ است. اگر اینها نتیجه تحریم نیست پس نتیجه چیست؟

فارغ از اینکه قضاوت ما نسبت به این واقعیت چه باشد باید پذیرفت عملا تحریم به مخالفان حکومت هم کمک کرده و در کند کردن تیغ سرکوب موثر واقع شده‌است.

چه کسی می‌تواند ادعا کند اگر عاصی شدن مردم از تحریم‌ها نبود حسن روحانی باز هم رئیس جمهور می‌شد؟ بعید است کسی تردید داشته باشد که پیروزی نه چندان قاطع آقای روحانی ناشی از وضعیت بد اقتصادی و نگرانی مردم از بدتر شدن آن بود.

روحانی نه کمپین خوبی داشت نه برنامه تبلیغاتی و انتخاباتی او اثرگذار و جذاب بود. تنها ویژگی برجسته او انتقاد صریحش از عملکرد دولت آقای احمدی‌نژاد در برنامه هسته‌ای و تحریم‌های گسترده ناشی از آن بود.

همین ویژگی به او کمک کرد پیروز انتخاباتی شود که بخش مهمی از مخالفان حکومت آن را تحریم کرده‌ یا در برابر آن سکوت کرده‌بودند.

"این روزها که خبر درگذشت نلسون ماندلا در صدر اخبار رسانه‌ها است. برخی به کنایه به اپوزیسیون ایرانی یادآوری می‌کنند که ماندلا سالها مدافع سرسخت تحریم علیه کشورش بود. به باور آنها احتمالا اگر ماندلا هم مانند اپوزیسیون ایرانی نگران وجاهت و پرستیژش بود هنوز هم در آفریقای جنوبی رژیم آپارتاید برقرار بود."

با این وصف باید پذیرفت این برداشت غربیها که روی کار آمدن آقای روحانی نتیجه تبعی تحریم‌ها بوده چندان بیراه نیست. از منظر آنها اگر سیاست تحریم در تحقق اهداف تعریف شده‌اش موفق بوده دلیلی وجود ندارد که به سادگی کنار گذاشته شود. این موضوعی است که غربی‌ها روی آن تاکید دارند.

اما ادامه تحریم‌ها وضعیت نیروهای مخالف حکمت ایران را هم سخت می‌کند. در سالهای اخیر اغلب نیروهای اپوزیسیون، در مقابل چشم رسانه‌ها مخالف تحریم‌ بوده‌اند.

بسیاری از آنها دفاع علنی از تحریم را به مصلحت نمی‌دانستند برخی هم واقعا معتقد هستند که این سیاست، مضر و ناکارآمد است. شاید یکی از دلایل سکوت یا مخالفت آنها این باشد که هدف تحریم‌ها از ابتدا توقف برنامه هسته‌ای ایران بود یعنی خواسته‌ای که برای مخالفان حکومت، موضوعیت نداشت.

این روزها که خبر درگذشت نلسون ماندلا در صدر اخبار رسانه‌ها است. برخی به کنایه به اپوزیسیون ایرانی یادآوری می‌کنند که ماندلا سالها کلیک مدافع سرسخت تحریم علیه کشورش بود.

به باور آنها احتمالا اگر ماندلا هم مانند اپوزیسیون ایرانی نگران وجاهت و پرستیژش بود هنوز هم در آفریقای جنوبی رژیم آپارتاید برقرار بود.

به هر حال تحریم‌ها اعمال شده و موثر هم واقع شده‌است. به همین دلیل بعید است به سادگی این تحریم‌ها برداشته شود.

شاید مخالفان حکومت ایران اکنون بیشتر احساس غبن کنند که چرا با مشارکت موثر در طراحی ساختار تحریم‌ها تلاش نکردند که مسائل سیاست داخلی و وضعیت حقوق بشر در ایران هم به دستور کار مذاکرات ایران و قدرتهای غربی اضافه شود.

نظرات

برای این موضوع نمی توان اظهارنظری ارسال کرد

بخش نظرات
 
  • به این نظر رای دهید
    +1

    اظهارنظر شماره 31.

    (ادامه..)

    3. هزینه های بالا برای برنامه اتمی ایران، بسیار منطقی ست. زمانی، ایران همین هزینه ها و حتی بیشتر را برای ملی کردن صنعت نفت خود پرداخت کرد و سپس در دراز مدت، هزاران برابر آنرا بدست آورد. مهم این است که اکنون غرب می داند دیگر نمی تواند جنگی مانند جنگ عراق-ایران راه بیاندازد (مهاردوگانه) چون پدال گاز هسته ای و سطح آن اکنون زیرپای ایران است، حتی اگر جمهوری اسلامی روزی از میان برود ایران کشوری بیش از پیش قدرتمند در منطقه خواهد بود و نسلهای آینده از آن نفعی به مراتب بیش از هزینه موقت پرداخت شده خواهند برد
    4. اکثریت روشنفکران و جنبش های ازادی خواهانهء ایران با دخالت خارجی برای نیل به دموکراسی داخلی مخالفند. چرا که هر "تحلیلگری" باید بداند که دموکراسی، دادنی نیست. بلکه از درون یک کشور و فرهنگش و با مبارزات انحصاری مردم خودش به دست خواهد آمد.

  • به این نظر رای دهید
    +1

    اظهارنظر شماره 30.

    مغالطات اقای تحلیلگر:

    1. "کمپین تبلیغاتی حسن روحانی جذاب نبود" : شاید برای شما جذاب نبوده باشد، این نظرسنجی مردم هست که باید در تحلیل بیاید نه نظر شخصی خودتان.
    2." تحریم ها موثر واقع شد و برنامه هسته ای ایران را متوقف کرد" : قبل از نوشتن مقاله، اقلا چند روزنامه و تیتر خبرهای ده سال قبل را بخوانید تا دچار اشتباه نشوید. ایران از ابتدا بر داشتن غنی سازی در حد 5 درصد صلح آمیز(زمان خاتمی) اصرار می کرد. جرج بوش اصرار داشت غنی سازی به طور کل متوقف شود. ایران یک بازی تنبیه آمیز را شروع کرد و تعداد سانتریفیوژها و سطح غنی سازی را عامدانه بالا برد تا غرب را وادار به پذیرش همان سطح 5 درصد کند. برای فهم این نوع سیاست، می توانی به اصول بازیها (Game Theory - John Nash) رجوع کنی. بازی غرب هم در افزایش تحریم ها بود. در نهایت، بازی برد-برددر توافق ژنو به همان سطح خواستهء اولیهء ایران بازگشت یعنی همان سطح غنی سازی زیر 5 درصد. یعنی تمام قدرتهای غربی پس از 10 سال بازی کردن، به همان خواستهء اولیهء ایران تن دادند! جناب تحلیلگر.

  • به این نظر رای دهید
    0

    اظهارنظر شماره 29.

    رفتارهای جمهوری اسلامی یک امر بدیهی را ثابت میکند که :رهبران نظام آنقدر در تحلیل مسایل ضعیف وآنقدر از علم روز دنیا عقب هستند که نمیتوانند پیش بینی کنند وفقط با سیستم کهنه سهو وخطا پیش میروند .

  • به این نظر رای دهید
    -1

    اظهارنظر شماره 28.

    تضمین برای موفقیت تحریم ها نیست چون خامنه ای و پیروانش اهمیتی به رنجهای ایرانی ها نمی دهند. دغدغه آنها حماس و حزب الله و بمب اتمی است.

  • اظهارنظر شماره 27.

    این اظهار نظر حذف شده است زیرا مسئولان صفحه آن را بر خلاف مقررات صفحه تشخیص داده اند . مقررات صفحه.

 

نظرات 5 از 31

 

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.