BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:58 گرينويچ - جمعه 13 اوت 2004
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
چشم انداز خصوصی سازی در ايران؛ يک گام به پيش، يک گام به پس
 

 
 
کارخانه خودروسازی در ايران
۲۴۰۰ ميليارد تومان درآمد پيش بينی شده در بودجه سال جاری تقريبا به اندازه کل درآمد تاريخ خصوصی سازی ايران از پانزده سال پيش تاکنون است
واگذاری شرکت های دولتی بعد از رکود پنج ماهه اول سال، وارد مرحله تازه ای شده و سازمان خصوصی سازی اعلام کرده است به زودی واگذاری سهام بيش از ۲۰۰ شرکت دولتی آغاز می شود و تا پايان سال تمام درآمد پيش بينی شده در بودجه امسال محقق خواهد شد.

ميرعلی اشرف پوری حسينی رئيس سازمان خصوصی سازی، از واگذاری سهام بيش از ۲۲۱ شرکت خبر داده و گفته است امسال درآمد حاصل از واگذاری شرکت های دولتی بيشتر از رقم پيش بينی شده در بودجه خواهد بود.

اگر دولت بتواند با شتاب بخشيدن به واگذاری ها ارقام مصوب بودجه را محقق کند اولين بار در تاريخ خصوصی سازی ايران خواهد بود که تمامی بودجه پيش بينی شده در بودجه ساليانه به بار خواهد نشست.

اما جذب ۲۴۰۰ ميليارد تومان درآمد پيش بينی شده در بودجه سال جاری تقريبا به اندازه کل درآمد تاريخ خصوصی سازی ايران از پانزده سال پيش تاکنون است و فروش اين حجم سهام شرکت های دولتی و جذب اين ميزان نقدينگی، کار ساده ای نيست.

از پانزده سال پيش که برای اولين بار واگذاری شرکت های دولتی تحت عنوان خصوصی سازی در لايحه برنامه اول پنج ساله توسعه (۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲) گنجانده شد، برنامه خصوصی سازی کج دار و مريز دنبال شده و هيچگاه به اهداف دلخواه نرسيده است.

جريان خصوصی سازی در برنامه های پنج ساله اول و دوم توسعه بعد از انقلاب با مشكلات قانونی دست به گريبان بود و حتی بحث "حيف و ميل شدن اموال بيت المال" به ميان آمد و مجلس نيز به تحقيق و تفحص درباره شرکت های دولتی واگذاری شده پرداخت و پرونده ای نيز در قوه قضائيه تشکيل شد اما از سرنوشت پرونده گزارشی به بيرون درز نکرد.

دولت، مالدار بزرگ

درآمد خصوصی سازی در بهترين وضعيت سال گذشته به حدود ۹۵۰ ميليارد تومان رسيده است که از درآمد ۱۴۰۰ ميليارد تومانی پيش بينی شده در بودجه فاصله داشت. در مقابل، در همان سال حدود ۱۰۰۰ ميليارد تومان سرمايه گذاری جديد در شرکت های دولتی انجام گرفت.

خصوصی سازی در ايران
فروش اين حجم سهام شرکت های دولتی و جذب اين ميزان نقدينگی، کار ساده ای نيست

کارشناسان اقتصادی اين روند را يک گام به پيش و يک گام به پس ارزيابی می کنند که گره خصوصی سازی را سخت تر خواهد کرد.

از سوی ديگر، حميد پورمحمدی معاون امور شرکت های دولتی وزارت اقتصاد و دارايی حجم دارايی های شرکت های دولتی را ۴۰۰ هزار ميليارد تومان برآورد کرده است. به اين ترتيب واگذاری شرکت های دولتی، که دو سوم بودجه عمومی دولت را می بلعند ده ها سال طول خواهد کشيد و نمی توان پايانی برای آن پيش بينی کرد.

احمد خرم وزير راه و ترابری دوسال پيش در انتقاد از روند خصوصی سازی گفته بود: بيش از يک دهه از طرح اصلاح ساختار و خصوصی‌سازی می‌گذرد و اگر اين طرح به همين روال پيش رود کوچک سازی دولت و خصوصی‌سازی ۱۰۰ سال ديگر محقق خواهد شد.

توسعه و گسترش شرکت های دولتی سی سال پيش همزمان با افزايش قيمت نفت در دهه پنجاه، سرعت گرفت و ملی شدن و مصادره بسياری از شرکت های خصوصی در آغاز انقلاب ، دولت را به يک مالدار بزرگ تبديل کرد.

بخشی از اين شرکت های مصادره شده نيز در اختيار سازمان ها و بنياد های انقلابی قرار گرفت که اکنون در رديف شرکت های دولتی جا نمی گيرند.

شور انقلابی سال های اول و جنگ هشت ساله با عراق عملا همه چيز را تحت الشعاع قرار داد و فرصتی برای بازنگری فراهم نشد اما سال های بعد نيز وقتی برنامه خصوصی سازی در اولويت دولت قرار گرفت مشکلاتی پيش آمد و دولت نتوانست وعده خصوصی سازی را تحقق بخشد.

موانع خصوصی سازی

زيان ده بودن بسياری از شرکت ها، نقدينگی ناکافی، قوانين و مقررات دست و پاگير، نبود بستری برای عرضه، عدم تمايل بخش خصوصی و مقاومت مديران دولتی از مشکلات اصلی خصوصی سازی به شمار می روند.

سرنوشت واگذاری برخی شرکت های دولتی به روش مذاکره، تاثير بدی در اذهان عمومی بر جای گذارده است و شايعه ای بر سر زبانهاست که مديران شرکت ها با دست بردن در صورت های مالی شرکت ها و زيان ده نشان آنها، زمينه خريد شرکت ها را به وسيله خودشان فراهم می کنند.

علاوه بر اين، تامين نقدينگی برای خريد شرکت ها آسان نيست و صاحبان سرمايه، از ترس قرار گرفتن در مقابل پرسش "از کجا آورده ای"، تمايلی به خريد شرکت ها از خود نشان نمی دهند و بيشتر سعی دارند دارايی شان پنهان بماند.

بازار سرمايه در چند سال گذشته رشد قابل توجهی داشته اما هنوز آنقدر قدرتمند نيست که آماده پذيرش حجم بالايی از سهام شرکت های دولتی باشد.

عمده مبادلات سهام در بورس نيز از سوی شرکت های سرمايه گذاری صورت می گيرد که با سرمايه های نهادهای دولتی نظير بانکها ايجاد شده اند و تحليلگران مالی از آن به عنوان جا به جايی سهام دولتی نام می برند.

اصل ۴۴ قانون اساسی نيز مشکل آفرين شده و دست دولت را برای واگذاری واحدهای بزرگ نظير فولاد، بانک ها و هواپيمايی بسته است از همين رو، طرحی در مجمع تشخيص مصلحت نظام در دست بررسی است تا در تغييراتی در حيطه شرکت های مادر به وجود آيد.

سازمان خصوصی سازی فعلا چشم به تصويب طرح مجمع تشخيص مصلحت دوخته است و مديران اين سازمان با خوشبينی نسبت به تصويب آن، طرح واگذاری ۵۲۰۰ ميليارد تومان سهام در سال جاری را در سر می پرورانند.

کوپن سهام

مسئله ديگر، واگذاری بخشی از سهام شرکت های دولتی به عنوان بدهی دولت به سازمان هايی نظير تامين اجتماعی و بازنشستگی است که انتقاد هايی را به دنبال داشته است.

به عقيده منتقدان، واگذاری شرکت های دولتی به سازمان هايی از اين دست، که وظايف آنها هيچ ربطی به تجربه بنگاه داری ندارد به ورشکستگی شرکت های واگذار شده منجر خواهد شد.

به عقيده تحليگران اقتصادی، واگذاری شرکت های نظير پتروشيمی يا هواپيمايی به سازمان هايی که هيچ تجربه ای در اين رشته ها ندارند دارايی شرکت ها را به خطر می اندازد و بهتر است دولت در قبال بدهی خود به اين سازمان ها، اين شرکت ها را بفروشد و نقدا بدهی خود را صاف کند.

از نگاه دولت دست به دست شدن شرکت ها به وسيله موسسات وابسته، عمومی سازی است که برخی به طعنه شرکت های معامله شده را شرکت های خصولتی( خصوصی- دولتی) می نامند.

تصوير روشنی از آينده خصوصی سازی وجود ندارد مگر ‌آنکه دولت نيز به طرح های خامی نظير طرح احمد توکلی نماينده محافظه کار مجلس، برای تبديل کليه سهام شرکت های دولتی به کوپن و اهدا آن به همه مردم، رضايت دهد و با اجرای آن گره ناگشوده خصوصی سازی را بگشايد و مهر پايانی بر اين دور باطل بزند.

طرحی که جزئيات آن مشخص نشده و محافظه کاران که بعد از تسلط بر مجلس، چشم به کرسی رياست جمهوری دارند، مخالفت های خود را با روند خصوصی سازی پشت اين سنگر پنهان کرده اند.

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران