http://www.bbcpersian.com

09:04 گرينويچ - دوشنبه 30 ژوئن 2008 - 10 تیر 1387

کاوه امیدوار

'صد میلیارد دلار به حساب ایرانیان واریز می شود'

فیش برق یک خانوار تهرانی در دو ماه آخر بهار تنها کمی بیشتر از پنج هزار تومان است اما در کنار این فیش توضیح داده شده است که بهای واقعی برق مصرفی در دو ماه بیشتر از ۳۹ هزار تومان است که مشترک تنها پنج هزار تومان آن را می پردازد و ۳۴ هزار تومان بقیه را دولت به صورت یارانه پرداخت می کند.

این فیش نشان می دهد که دولت حدود هفت برابر آنچه مشترک می پردازد به صورت یارانه در اختیار مصرف کنندگان برق قرار می دهد.

وضعیت دیگر حامل های انرژی به مراتب بدتر است و دولت بودجه هنگفتی را به صورت یارانه پرداخت می کند.

سهم سوخت به خصوص بنزین در میان یارانه ها از بقیه بیشتر است و ایران هر ساله مبالغ زیادی بنزین برای مصرف داخلی وارد می کند و بنزین تولید داخل را نیز به بهایی نازل در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهد.

مصرف روزانه بنزین در ایران بیشتر از ۶۰ میلیون لیتر در روز است و ایران علاوه بر تولید داخلی روزانه حدود ۱۵ میلیون لیتر نیز از خارج وارد می کند.

در حال حاضر دولت برای آب و برق و انواع سوخت نظیر بنزین و گاز و گازوئیل و انواع کالاهای اساسی نظیر نان، برنج، شکر، روغن و انواع خدمات یارانه پرداخت می کند.

برآوردها نشان می دهد که دولت سالانه حدود ۹۰ هزار میلیارد تومان (معادل یکصد میلیارد دلار) به صورت یارانه پرداخت می کند که بخش عمده آن را یارانه مواد سوختی تشکیل می دهد.

سهم کالاهای اساسی نظیر گندم، روغن، قند و شکر نیز حدود پنج هزار میلیارد تومان برآورد شده است.

این حجم هنگفت یارانه ها معادل بودجه عمومی دولت است و دولت محمود احمدی نژاد تصمیم دارد با طرح "هدفمند کردن یارانه ها" این یارانه ها را به صورت نقدی در اختیار مردم قرار دهد و تمامی کالاهای یارانه را به قیمت واقعی در اختیار مردم بگذارد.

حساب ویژه یارانه

دولت برای اجرای این برنامه تصمیم دارد حساب ویژه ای برای خانوارهای ایرانی باز کند و هر ماه یارانه پرداختی را به صورت نقدی به حسابشان واریز کند.

هنوز مشخص نیست که به حساب تمامی افراد به یک اندازه پول واریز خواهد شد یا نه و دولت برنامه دقیقی برای اجرای این سیاست عنوان نکرده است.

حسین صمصامی، سرپرست وزارت اقتصاد، گفته است "اینکه یارانه نقدی به همه پرداخت شود یا نشود در درست بررسی است اما در این بین، موضوع مهم توزیع عادلانه آن است."

آقای صمصامی در عین حال تاکید کرده که دولت در تلاش است تا افراد کم درآمد بیشتر از یارانه بهره مند شوند.

ایران سالانه مبالغ هنگفتی بابت کالاها و خدمات یارانه ای هزینه می کند اما این حجم عظیم نتوانسته تاثیر چندانی در وضعیت افراد کم درآمد بگذارد.

از نظر دولت، یارانه ها به درستی بین طبقات مختلف توزیع نمی شود و به همین دلیل نتوانسته به بهبود وضعیت طبقات کم درآمد در درازمدت منجر شود.

طرح هدفمند کردن یارانه ها و پرداخت یارانه به کسانی که مستحق دریافت آن هستند از سال ها پیش مورد توجه بوده اما به دلیل مشخص نبودن خط فقر و پیچیدگی شناسایی افراد نیازمند، این طرح تاکنون اجرا نشده است.

هم اکنون بین کارشناسان در زمینه نحوه پرداخت نقدی یارانه ها اختلاف نظر وجود دارد و برخی معتقدند که این پول فقط باید به حساب افراد کم درآمد و فقیر واریز شود و بقیه خانوارهای ایرانی باید قیمت های واقعی کالاهای مصرفی را بپردازند.

در مقابل عده ای از کارشناسان بر این باورند که امکان شناسایی دقیق میزان درآمد وجود ندارد بنابر این دولت باید به تمامی خانوارهای ایرانی سهم یکسان بپردازد.

یکی از انتقاداتی که به شیوه فعلی پرداخت یارانه ها وارد شده این است که افراد پردرآمد و برخوردار، به دلیل مصرف بالاتر، سهم بیشتری از یارانه ها می برند و سهم کمی به افراد کم درآمد و فقیر می رسد.

در چنین شرایطی به باور برخی کارشناسان، اگر از پولی که دولت بابت یارانه پرداخت می کند به تمامی افراد جامعه به میزان یکسان پرداخت شود، گروه های پردرآمد که سهم مصرف آنها از انرژی و کالاهای اساسی بیشتر است ناچارند بقیه نیاز خود را به قیمت های واقعی تامین کنند.

عواقب پرداخت یارانه نقدی

با وجود اختلاف نظرهای موجود، تقریبا اکثر کارشناسان بر این نکته اتفاق نظر دارند که باید برای پرداخت یارانه ها به عنوان یک درد مزمن اقتصادی چاره اندیشی شود زیرا ادامه وضع موجود امکانپذیر نیست.

دولت تصمیم دارد در آخرین سال فعالیت در زمینه طرح نقدی کردن یارانه ها را به اجرا درآورد زیرا به گفته آقای احمدی نژاد "به این شرایط نمی توان ادامه داد و سه سال دیگر ما فلج می شویم"

به گفته آقای احمدی نژاد " افراد متقاضی یارانه می توانند با پر کردن فرمی اطلاعات بدهند و با استعلام از مراجع مختلف یارانه توزیع می شود."

مرکز آمار ایران فرم های مخصوصی تهیه کرده که از مرداد ماه توزیع آن آغاز می شود و متقاضیان دریافت یارانه باید آن را پر کنند.

محمد مدد، رئیس مرکز آمار، هدف از این طرح را "آمارگیری دارایی های افراد" عنوان کرده و گفته است که با این فرم ها "توانمندی خانوارها را از نظر قدرت خرید بررسی می کنیم تا برای برپایی عدالت، تورم را که ممکن است بر اثر بالا رفتن قیمت ها به وجود آید متوازن کنیم."

در حالی که دولت خود را برای برداشت اولین گام برای پرداخت یارانه به صورت نقدی آماده می کند برخی کارشناسان نسبت به عواقب آن هشدار داده و از دولت خواسته اند پس از بررسی های دقیق، در جهت عملی کردن آن اقدام کند.

از نظر این کارشناسان، آزاد سازی قیمت کالاها و خدمات می تواند آتش تورم را شعله ور کند و اگر دولت همزمان انضباط مالی در پیش نگیرد اجرای این طرح می تواند عواقب جبران ناپذیر سیاسی و اجتماعی به دنبال داشته باشد.