آیا مجلس در ایران در راس همه امور است؟

مجلس حق نشر عکس EPA

ثبت نام داوطلبان نمایندگی مجلس یازدهم از امروز آغاز شد و به گفته وزیر کشور تا قبل از ظهر ۳۷۸ نفر ثبت نام کردند.

آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر ایران امروز (یکشنبه ده آبان) در باره این ثبت نام زودهنگام هشدار داد:

"بعضی‌مان این جوری هستیم. به مجرد اینکه یک مسندی، یک جایی یا خالی می‌شود یا ممکن است خالی بشود، فوراً چشم می‌دوزیم که برویم آنجا. خب شما اول نگاه کن ببین می‌توانی یا نمی‌توانی. حالا بحث اسم‌نویسی برای انتخابات مجلس است، گفتند شروع شده، همین‌طور بدون محابا می‌روند."

درباره اهمیت مجلس و مسئولیت مهم نمایندگی مردم و مشارکت در تصمیم گیری‌های حیاتی همواره از همان اوایل انقلاب تاکید شده است. آیت الله خمینی رهبر سابق ایران خطاب به نمایندگان مجلس دوره اول گفته بود:

"مجلس یک چیز سهلی نیست کارش. مجلس یک چیزی است که در راس همه اموری که در کشور است واقع است. یعنی مجلس خوب همه چیز را خوب می‌کند و مجلس بد همه چیز را بد می‌کند."

مسئولان نظام بارها و بارها این که"مجلس در راس همه امور است" -جمله‌ای که بنیانگذار جمهوری اسلامی حدود چهل سال پیش گفت- را تکرار کرده‌اند، بخصوص نمایندگان مجلس و زمانی که اختلاف مجلس و دولت بالا می‌گیرد. البته عده‌ای هم معتقدند رهبر سابق ایران در مورد دعوایی خاص میان مجلس و دولت وقت، چنین جمله‌ای را گفته بوده و نمی‌شود آن را تعمیم داد.

اما امروز چطور؟ آیا امروز مجلس در راس امور است؟ علی لاریجانی رئیس مجلس ایران جایگاه این نهاد را نه در راس بلکه بعد از رهبری می‌داند. او امروز در یک کنفرانس خبری گفت:

"این به معنای این نیست که مجلس در همه امور دخالت می‌کند و تصمیم می گیرد. بالاترین مقام در کشور رهبری است. آیا ایشان در همه امور دخالت می کند؟ نه. رهبری جهت‌ها رو مشخص می‌کند. بعد مجلس است که ریل‌گذاری می‌کند."

اما حالا به نظر بعضی از نمایندگان بعضی جهت‌دهی‌ها با ریل گذاری‌ها نمی‌خواند. عده‌ای از نمایندگان حتی معتقدند اصلا ریل‌گذاری‌ای در کار نیست، از جمله همین چند روز پیش و بعد از بالا گرفتن اعتراض‌ها به گرانی بنزین پروانه سلحشوری از اولین نمایندگانی بود که وقتی انگشت اتهام به سمت مجلس گرفته شد، سعی کرد در توییتر موضوع را شفاف کند:

"از وقتی بنزین گران شده، مردم در تماس‌های مکرر ابراز نگرانی می‌کنند. هموطنان عزیز، مدت‌هاست مجلس در رأس امور نیست. این موضوع در جلسه سران سه قوه تصمیم‌گیری شده. همین یک رکن دموکراسی را نیم‌بند داشتیم که فاتحه آن هم خوانده شد. مجلس بعدی را تعطیل کنید، خودش اقتصاد مقاومتی‌ است."

علی مطهری دیگر نماینده تهران هم در یادداشتی در روزنامه ایران از نهادهایی نام برده که به گفته او مجلس را محدود می‌کنند:

  • شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا
  • مجمع تشخیص مصلحت نظام
  • شورای عالی امنیت ملی
  • شورای عالی انقلاب فرهنگی
  • شورای عالی فضای مجازی

شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا به دستور رهبر ایران برای تسهیل دور زدن تحریم‌های آمریکا تشکیل شد. آقای مطهری می‌گوید این شورا درباره مسائل کلان کشور هم تصمیم می‌گیرد، کاری که در واقع مجلس و دولت باید انجام دهند.

آقای مطهری همین مسئله را در مورد نهادهای دیگر هم مطرح می کند، به عنوان مثال مجمع تشخیص مصلحت نظام را شورای نگهبان دومی می‌داند که می‌تواند هر مصوبه‌ای را خلاف سیاست‌های کلی اعلام و آن را متوقف کند.

حق نشر عکس EPA
Image caption علی لاریجانی رئیس مجلس ایران

علی لاریجانی اما این را مشکل‌ساز نمی‌داند:

"از وقتی که آقای روحانی رئیس جمهور شد انصافا خیلی دقت می‌کند که این نهادها قانونگذاری نکنند. ما هم نمی‌گذاریم این کار بشود. خودشان هم می‌فهمند که نباید این کار را بکنند. قبلا این طور نبود گاهی قانونگذاری هم می‌کردند مثلا برای بحث ازدواج می‌خواستند تشویق کنند، قانون نوشتند. شاید منظورتان بیشتر شورای هماهنگی سران قوا باشد. این امر موقتی است یعنی رهبری برای شرایط فعلی فرمودند که یک سازو کاری در نظر گرفته شود. البته در آن شورا هم مقید هستیم که قانونگذاری نشود."

محدودیت تصمیم گیری در مجلس تنها از طریق تشکیل نهادهای دیگر نیست. عده‌ای از نمایندگان می‌گویند وقتی قرار است در مجلس در مورد موضوعی رای‌گیری شود عده‌ای از نمایندگان با گفتن اینکه تصویب این طرح مخالف نظر رهبری است قدرت تصمیم گیری نمایندگان موافق را می‌گیرند. هر چند رهبر ایران پیشتر گفته که در کار نهادهای مختلف و مسئولان نظام دخالت نمی‌کند:

"اینطوری نیست که این همه دستگاه دارند تصمیم می‌گیرند، تصمیم‌های گوناگون و رهبری بیاید نگاه کند ببیند کدام درست و کدام غلط است و دخالت کند. این هم خلاف قانون است، هم ناممکن است هم غیرمنطقی."

"خلاف‌هایی" که عده‌ای می‌گویند با تشکیل نهادهای موازی، هم ممکن شده هم از نظر مسئولان منطقی.