سفر به پايگاهى كه هدف موشك‌هاى ايران شد؛ 'خطر هنوز رفع نشده'

Image caption در عين الاسد نيروهاى ديگر ائتلاف از جمله دانمارك و فرانسه هم هستند اما به مراتب بسيار كمتر از آمريكاييها

چهار روز بعد از حمله موشكى ايران به دو پايگاه نيروهاى ائتلاف در عراق براى انتقام خون قاسم سليمانى فرمانده نيروهاى قدس سپاه، هواپيماى غول پيكر سى-١٣٠ آمريكايى در فرودگاه اربيل منتظر است تا ما و چند سرباز نيروى ويژه آمريكا را به پايگاه عين الاسد در استان انبار منتقل كند. شرايط در بخش نظامى پايگاه اربيل متفاوت از دفعات قبلى است كه آنجا بوديم. چند موشك بالستيک ايران در نزديكى همين پايگاه فرود آمده بود اما به ما گفتند كه اين موشكها خسارتى به بار نياورده. يكى از موشكها عمل نكرده بود و ديگرى در زمين خالى منفجر شده بود. برداشت بعضى از نيروهاى ائتلاف در پايگاه آنطور كه مى گفتند اين بود كه احتمالا هدف اربيل نبوده و موشكها به دليل نقص فنى به مقصد اصلى يعنى عين الاسد نرسيده است. با اينحال تمهيدات امنيتى موقتى بيشترى را از آن روز برقرار كرده بودند از جمله پوشيدن جليقه ضد گلوله در داخل پايگاه براى سه روز بعد از حمله.

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.
گزارش بی‌بی‌سی فارسی از اردوگاه عین الاسد؛ "معجزه شد کسی کشته نشد"

پايگاه اربيل و كلا منطقه كردستان عراق همواره حتى در طول جنگ با داعش تنها منطقه اى بود كه نيروهاى ائتلاف به ويژه آمريكاييها در آن تدابير امنيتى به مراتب كمترى داشتند و راحت‌تر در آن تردد مى كردند. يكى از كاركنان بخش امنيت فرودگاه نظامى كه پروازها را برنامه ريزى مى كند مى گويد: "ما جدا اينجا عادت نداشتيم حتى جليقه ضد گلوله را با خود بخصوص داخل پايگاه حمل كنيم براى همين اين چند روز برايمان عجيب بود اما خوشبتانه وضع آرامتر شده و فعلا در اربيل مى توانيم به روال عادى برگرديم."

زمان پرواز كه مى رسد او كه به دلايل امنيتى نخواست نامش ذكر شود به ما يادآورى مى كند كه وضع در عين الاسد متفاوت است و تمهيدات امنيتى بيشترى آنجا اتخاذ شده كه ما هم به دقت بايد اجرايشان كنيم.


هواپيما پس از حدود يك و نيم ساعت پرواز در فرودگاه عين الاسد فرود مى آيد. قبل از رفتن به محلى كه اقامتگاهمان است مسئول امنيتى فرودگاه توضيح مى دهد كه فعلا از ساعت شش عصر تا شش صبح اگر در بيرون محوطه باشيم بايد جليقه ضد گلوله حتما تنمان باشد. ورزشگاه موقتا تعطيل است و رستوران بزرگ پايگاه كه آنطور كه دفعات قبل ديده بوديم هميشه موقع وعده هاى غذايى پر از سربازان كشورهاى مختلف ائتلاف بود اكنون فقط براى دريافت غذا باز است و نمى توانيم در آن بنشينيم. به گفته مسئول امنيتى فرودگاه هنوز احتمال حمله موشكى يا راكتى وجود دارد و به محض شنيدن هشدار از بلندگو ها بايد خود را به نزديكترين پناهگاه بتنى برسانيم كه در سراسر پايگاه مى توان ديدشان. چند دقيقه از تمام شدن حرفهايش نگذشته كه درست راس ساعت شش از بلندگوهاى پايگاه مى شنويم كه ساعت پوشيدن جليقه هاى ضد گلوله فرا رسيده.

همه اينها براى ما هم تازگى دارد. در دو سال گذشته ما دو بار به اين پايگاه سفر كرده و در آن اقامت چند روزه اى در كنار نيروهاى ائتلاف بين المللى به رهبرى آمريكا داشتيم و هر دو بار با آنكه جنگ برضد داعش در اطراف منطقه ادامه داشت، بهمان گفتند كه پايگاه كاملا امن است و نيازى به پوشيدن جليقه محافظ نيست. گويا در دو روز اول بعد از اصابت موشكها حتى هنگام خواب هم بايد اين جليقه ها بر تن مى بود اما خوشبختانه وقتى ما به پايگاه رسيديم آن را فقط به محوطه و در هنگام تاريكى كه احتمال آمدن موشك يا خمپاره بيشتر است محدود كرده بودند.


Image caption سرهنگ دوم تيموتى گارلند، فرمانده پياده نظام آمريكا در عين الاسد

صبح روز بعد به محل اصابت موشكها مى رويم. همه موشكها به بخش فرودگاه نظامى اصابت كرده. جايى كه تجهيزات نيروى هوايى آمريكا از جمله بالگردها و پهپادهايشان مستقر است. هنوز بر سر تعداد موشكهايى كه به اينجا خورده اختلاف نظر وجود دارد. منابع ارتش عراق گفتند كه مجموع ٢٢ موشك بالستيك از ايران به سوى عراق شليك شده كه هفده تاى آنها در عين الاسد فرود آمده. اما سرهنگ دوم تيموتى گارلند كه فرمانده نيروهاى پياده نظام ارتش آمريكا در پايگاه عين الاسد است مى گويد چهارده موشك دريافت كرده اند كه يكى از آنها منهدم نشده است. اما بقيه منفجر شده اند و به گفته آقاى گارلند ظاهرا دقيق به هدف خورده اند. آنى را هم كه عمل نكرده بود بعد از بررسى در پايگاه منهدم كرده اند.

در داخل فرودگاه در چند جا گودالهاى بزرگى دهان باز كرده. زمين پر از قطعات فلزى يا همان تركشهاى موشك است. چند سرباز دارند قطعه هاى بزرگتر را داخل يك قوطى مى گذارند تا براى بررسى بيشتر به لابراتوارشان ببرند.

Image caption گودالى كه يكى از موشكها در نزديكى محل استقرار پهپادها ايجاد كرده

هنوز بوى سوختگى به مشام مى رسد و باد كه مى وزد بر سرتاپايمان خاكستر مى نشيند. بعد از انفجار در بعضى نقاط آتش سوزى بزرگى رخ داده. سرهنگ دوم استيسى كلمن فرمانده نيروى هوايى كه دارد يكى از گودالها را وارسى مى كند و پاكسازى يكى از انفجارها را بررسى، مى گويد:" اين خواست خدا بود كه ما معجزه وار نجات پيدا كرديم و كسى كشته نشد."

Image caption سرهنگ دوم استيسى

معجزه اى كه خانم استيسى از آن صحبت مى كند اما مديون هشدار زود هنگامى است كه پيش از حمله به پايگاههاى نيروهاى ائتلاف در سراسر عراق مخابره شده بود. گرچه پس از كشته شدن قاسم سليمانى در حمله پهپادى آمريكا در خروجى فرودگاه بغداد، انتظار اقدام تلافى جويانه از سوى ايران مى رفت و به همين دليل همه آماده باش بودند اما پيامى كه قبل از حمله بدست آمريكاييها رسيده بود نقش اصلى را در جلوگيرى از كشته شدن ساكنان اردوگاه داشته است.

كسى اينجا جوابى براى اين سوال ندارد كه چطور و از كجا اين هشدار رسيده. هر دوى فرماندهانى كه در پايگاه با آنها صحبت كردم گفتند نمى دانند كه منبع اصلى كجا بوده اما سرهنگ دوم گارلند آن را از فرمانده ارشدش در بغداد گرفته و سرهنگ دوم استيسى مى گويد دو سه ساعت قبل از حمله دوست هم رده اش در يگان ديگر به او خبر داده كه بايد آماده باشند: "عصر آن روز همه به نوعى پيامى گرفتيم كه قرار است بهمان حمله شود اما برداشت اوليه اين بود كه احتمالا اول چند راكت شليك شود و بعد گروهى از آدم بدها بخواهند وارد پايگاه شوند. اما با پيام دوم كه كمى بعدتر رسيد حدس زديم كه ممكن است موشكها از ايران بيايند."

"آدم بدها" اصطلاحى است كه نظاميان آمريكايى به مفهوم دشمن از آن استفاده مى كنند و منظور خانم استيسى گروههاى مسلح نزديك به ايران است كه احتمال مى دادند حمله از طرفشان انجام شود. خانم استيسى مى گويد با روشن‌تر شدن ماهيت تهديد احتمالى آنها شروع به برنامه ريزى كرده اند و از بخشى از نيروها خواسته اند كه سريعا به پناهگاه بروند هرچند هنوز مطمئن نبوده اند كه چطور حمله اى در انتظارشان است. فرماندهان مجبور شده اند تصميم بگيرند چه كسانى در پناهگاه باشند و چه كسانى سر پستشان بمانند. تصميمى كه خانم استيسى آن را سخت‌ترين تصميم دوران خدمتش مى خواند. يك ساعت قبل از حمله برنامه واضحتر شده و خانم استيسى سريع همه سربازان نيروى هوايى را جمع كرده و به تعدادى گفته به سرعت سوار هلى كوپترها شوند و بروند، از گروهى خواسته در پناهگاه بمانند و به عده اى هم به ناچار دستور داده كه سر پستشان باشند اما جايى براى پناه گرفتن پيدا كنند. "فرصت توضيح بيشتر نبود شايد فقط پنج دقيقه قبل از اينكه گروهيشان را سوار هلى كوپترها كنيم كه جاى ديگرى بروند. آنها فقط بايد به فرماندهانشان اعتماد مى كردند."

Image caption موقع فرود موشكها سربازان در اين پناهگاهها پناه گرفته بودند

با همه اينها تا چند دقيقه قبل از اصابت موشكها فرماندهان اميدوار بوده اند كه اين هشدار بى پايه باشد. سرهنگ دوم استيسى در اتاق عمليات بوده و با خودش فكر مى كرده آيا تصميم درستى گرفته كه حدود نيمى از سربازانش را به پايگاه ديگرى فرستاده يا نه؟ كه همان لحظه اولين موشك به نزديكشان اصابت كرده.

دو سه دقيقه قبل از انفجار سرهنگ گارلند و تعدادى از سربازانش هم در اتاق عمليات پياده نظام بودند كه پيام جديدى از مركز فرماندهى نيروهاى ائتلاف در بغداد بر لپتاپشان ظاهر مى شود."موشكهاى بزرگى دارد به سمتتان مى آيد" و همان لحظه صداى مهيبى به گوش مى رسد. "صادقانه بگويم واقعا ترسناك بود. بين نيروها كسى چنين چيزى را تجربه نكرده بود و و ما واقعا نمى دانستيم چطور خواهد بود. بخش بيشتر شب بعد از رسيدن هشدار فقط تصور و گمانه زنى مى كرديم تا بتوانيم برنامه ريزى كنيم. در طول حمله هر دور موشكها كه آمد، موج انفجار همه ساختمانها را تكان و درب را به داخل و خارج هل مى داد و ما نمى دانستيم بيرون چه مى گذرد. فقط نگران خودمان بوديم و ديگران كه بيرون بودند و دعا مى كرديم كسى چيزيش نشود."

آمدن هشدار زودهنگام اين گمانه زنيها را در پى داشت كه شايد ايران نمى خواسته حمله كشته يا زخمى داشته باشد و صرفا هدفش آسيب زدن به تجهيزات نظامى آمريكا در عراق بوده. اما شواهد اينجا در عين الاسد چيز ديگرى را نشان مى دهد.

يكى از موشكها دقيقا وسط خوابگاه سربازان نيروى هوايى فرود آمده. در ميان خاكستر وسايل شخصى سربازان از جمله عكسهاى خانوادگى نيمه سوخته و كارتهاى بازى به چشم مى خورد. بيش از صد سرباز در چادر و اطاقكهاى پيش ساخته در اين بخش اقامت داشتند كه البته گروهى از قبل به پناهگاه رفته بودند اما گروهى هم كه يا بايد شيف عوض مى كردند و يا حتى در اتاقشان به كار ادامه مى داند تنها چند دقيقه فرصت داشته اند كه خودشان را به زير يكى از پناهگاههاى بتنى كه بعضى از زمان صدام در اين پايگاه مانده برسانند. تعدادى هم فقط توانسته اند كنار ديوار روبروى اقامتگاه روى زمين دراز بكشند.

Image caption يكى از موشكها خورده درست وسط خوابگاه نيروهاى هوايى آمريكا

سرهنگ دوم گارلند مى گويد يقين دارد كه ايران ابايى از كشتن سربازان آمريكايى نداشته. "آنها خوابگاهها و نشيمنها را زدند. بناهاى مشخصى كه هميشه پر سرباز بود را هدف قرار دادند. براى همين فكر نمى كنم كه آنها واقعا مى خواستند كسى كشته نشود"

او به اين اشاره مى كند كه همينكه حمله در سه موج يا فاز انجام شده گواه اين است كه اتفاقا ايران مى خواسته تعداد زيادى را بكشد.

"آنها طورى حمله را سازماندهى و شليكها را برنامه ريزى كرده بودند كه بينشان فاصله بود. بعد از شليك اول يك فاصله طولانى بود و احتمالا آتها مى خواستند كه ما براى بررسى خسارت و تلفات احتمالى بيرون برويم تا موشكهاى بعدى بر سرمان فرود بيايد. ما بين خودمان هم بحث مى كرديم كه آيا تمام شده؟ آيا برويم بيرون يا نرويم؟"

به نظر سرهنگ دوم گارلند ايران عمدا مى خواسته اينطور فرماندهان و نظاميان ارشد پايگاه را فريب دهد و از بين ببرد.

به گفته او بيشتر موشكها درست به هدف خورده اند و قطعا ايران اتفاقى خوابگاه يا چادرهاى پر ازدحام عملياتى را ويران نكرده. يكى از موشكها با فاصله كم نزديك انبار مهمات سقوط كرده كه به گفته سروان پاتريك ليوينگستون مسئول امنيت فرودگاه نظامى جزو معدود موشكهايى بوده كه خطا رفته. "اگر چند متر آنطرفتر خورده بود كلى بمب و مهمات به هوا مى رفت و خسارت خيلى بيشتر بود.

فرماندهان و سربازانى كه با ما صحبت كردند تاكيد مى كردند كه حمله هيچ كشته اى نداشته و آنچه رسانه هاى رسمى ايران درباره تلفات نظامى آمريكايى منتشر کردند را غلط و براى مصرف داخلى مى خوانند. هرچند سرهنگ دوم گارلند تاييد مى كند كه چند تا از نيروهايش از جمله دو نفرى كه آنشب در برج ديدبانى فرودگاه بوده اند و در اثر انفجار از آنجا پرت شده اند آسيب مغزى ديده اند و بعضى هم موج زده شده اند اما مى گويد همه شان حالشان رو به بهبود است و باز تكرار مى كند كه كسى كشته نشده است: "ما موظفيم اگر كسى از نيروهايمان كشته شود ظرف ٢٤ ساعت به خانواده اش اطلاع بدهيم. فكر مى كنيد اگر كشته اى بود كداميك از خانواده ها حرفى نمى زد؟"

Image caption يكى از سربازها تركش موشكها را براى بررسى بيشتر جمع مى كند

سوال ديگرى كه براى خيليها كه از امكانات نظامى آمريكا و ائتلاف خبر دارند پيش آمده اين است كه چطور با اينكه موشكها پس از شليك از بالاى چند پايگاهى كه آمريكاييها و نيروهاى ديگر ائتلاف در آنها هستند عبور كرده، آنها را در هوا رهگيرى و منهدم نكرده اند؟ اين سوال را از هر دو فرمانده پايگاه مى پرسم اما هم خانم استيسى و هم آقاى گارلند مى گويند اين موضوع بالاتر از درجه نظامى آنهاست و ره گيرى و انهدام موشك تصميمى است كه در رده هاى بسيار بالاتر از يك سرهنگ دوم گرفته مى شود.

سرهنگ دوم استيسى مى گويد او در تيم و تجهيزاتش چنين توانايى را ندارد و اگر هم داشت بايد دستور از رده بالاتر مى آمد.

سرهنگ دوم گارلند هم يادآور مى شود كه او پياده نظام است و ره گيرى و انهدام كار نيروى هوايى است. "تنها چيزى كه مى توانم بگويم اين است كه ما اينجا در الاسد خودمان را آماده كرديم و همه را به پناهگاه فرستاديم و جانشان را حفظ كرديم. باز هم مى گويم درباره اينكه چنين تصميمهايى چرا گرفته شده يا نشده نمى توانم چيزى بگويم."

به نظر اما مساله اين بوده كه بخش اصلى تجهيزات ره گيرى آمريكا در پايگاههاى خارج از عراق است و در عراق نيروهاى آمريكايى اين سيستم را تعبيه نكرده بودند. ظاهرا چنين حمله اى به پايگاهشان در عراق در محاسباتشان نبوده.


با گذشت چند روز از برخورد موشكها حالا آرام آرام تمهيدات امنيتى سفت و سخت دارد آسانتر مى شود گرچه هنوز پوشيدن جليقه ضد گلوله بعد از شش عصر در محوطه اجباريست. فرماندهان مى گويند خطر هنوز رفع نشده و هر آن احتمال حمله راكتى از سوى گروههاى مسلح شيعه تحت حمايت ايران موسوم به حشد شعبى يا بسيج مردمى وجود دارد. در واقع پيش از موشكباران، عين الاسد بارها حمله راكتى را تجربه كرده. حمله هايى كه كتائب حزب الله از نزديكترين گروههاى مسلح شيعه به ايران مظنون اصلى اش بوده. اين روزها اما خطر پررنگتر شده.

در عمليات پهپادى آمريكا در بغداد جمال جعفر آل ابراهيم معروف به ابو مهدى مهندس فرمانده ارشد و نائب رييس حشد شعبى و چند عضو ديگر اين گروه نيز كشته شدند. بعد از آن پارلمان عراق در جلسه اى كه بيشتر گروههاى نزديك به ايران و نمايندگان مورد حمايت مقتدى صدر روحانى پرنفوذ شيعه در آن شركت داشتند، به طرح اخراج نيروهاى خارجى از عراق راى داد و اجراى آن را به عهده دولت گذاشت. خواسته اى كه عادل عبدالمهدى سرپرست نخست وزيرى عراق انجامش را به صلاح خود نيروهاى آمريكايى خواند و به اين اشاره كرد كه تضمين جان و امنيت اين نيروها ديگر براى عراق آسان نيست. اما چند روز بعد گفت چون كردها و سنيها در جلسه پارلمان نبودند خواسته مجلس قدرت كافى براى لازم الاجرايى را ندارد و در نهايت اعلام كرد كه تصميم در اين باره را به عهده نخست وزير بعدى مى گذارد.

اين ابهام ها و تهديدها اما بر فعاليتهاى ائتلاف بين المللى بر ضد داعش سايه انداخته. با اينكه ديروز اعلام شد عمليات مشترك نيروهاى عراقى و ائتلاف عليه اين گروه شروع شده، اينجا در اين پايگاه فرماندهان مى گويند هنوز دستور و اجازه قطعى براى از سر گيرى عملياتشان نگرفته اند. آلخاندرو پنا از نیروی هوايى آمريكا تنها دو ماه قبل به اينجا اعزام شده مى گويد وقتى داشت به عراق مى آمد تصور نمى كرد ماهيت "دشمن" برايشان به اين سرعت تغيير كند. يكى از موشكها در نزديك محل ديدبانى او و همرزمش اصابت كرده و گويا فقط فرصت كرده اند روى زمين دراز بكشند. ت. لبخندى مى زند و ادامه مى دهد"من با اين ذهنيت آمدم كه به خاطر جنگ با داعش اينجاييم اما بعد از دو ماه از شروع ماموريتم متوجه شدم كه نه، كسان ديگرى هم وجود دارند."

گرچه سرهنگ دوم گارلند مى گويد منتظرند كه هر لحظه عمليات ضد داعش را از سر گيرند و به اين اشاره مى كند كه اين خواست خيلى از فرماندهان عراقى هم هست. "بسيارى از فرماندهان نيروهاى مختلف عراق با من تماس گرفتند و ضمن ابراز تاسف و نگرانى از وضعيت موجود گفتند كه براى آغاز همكاريها لحظه شمارى مى كنند."

اين درحاليست كه بسيارى از فرماندهان حشد و سياستمداران عراقى نزديك به ايران هر روز تندتر از گذشته هشدار مى دهند كه اگر آمريكاييها بر ماندن اصرار كنند ديگر اشغالگر فرض خواهند شد و بايد منتظر عواقب آن هم باشند. وقتى از فرمانده گارلند مى پرسم حسش نسبت به اين حرفها با در نظر گرفتن اينكه حشد شعبى حالا نيروى رسمى زير نظر نخست وزيرى است، چیست، مكثى مى كند و مى گويد "آنها منفعت عراق را نمى خواهند و فقط مى خواهند اين كشور را به خطر بياندازند اما ارتش عراق و خيليهاى ديگر مى خواهند ما اينجا بمانيم"


در اين چند روزى كه در پايگاه هستيم دوبار به پايگاه تاجى، ديگر فرودگاه نظامى عراق كه نيروهاى آمريكايى در آن حضور دارند، حمله راكتى شد. ميزبانمان به من توصيه مى كند مدام گوش بزنگ باشم حتى موقع خواب. هرچند خانم استيسى مى گويد بعد از آنچه ديدند ديگر چند راكت برايشان خنده دار خواهد بود. "انگار كه به سمتمان سنگ پرت كنند. در واقع براى اولين بار در طول خدمتم در مقايسه با موشك كه هرگز تجربه نكرده بوديم برايم جا افتاد كه راكت فقط راكت است و نه بيشتر."


همه اينها اما نشان از آن دارد كه روزهاى پرالتهاب‌ترى در انتظار عراق است. آمريكاييها اين بار به نظر نمى خواهند مانند سال ٢٠١١ كه اين كشور را ترك كردند، به آسانى كوتاه بيايند. همين چند روز قبل بود كه وزارت دفاع آمريكا حضور نيروهاى آمريكايى را به نفع عراق و براى نيت خير خواند و اعلام كرد تصميمى براى رفتن ندارند.


آسمان پايگاه اين روزها به خاطر رفت و آمد مداوم بالگردها و هواپيماهاى نظامى آمريكايى پرترافيك است. بالگردهايى كه در وضعيت عادى جفت پرواز مى كردند حالا از بيم هدف قرار گرفتن بالگرد سومى را هم در هر سفر همراه دارند. در فرودگاه گروهى از سربازها صف كشيده اند كه پايگاه را ترك كنند، رفت و آمدى كه سروان هيل مسئول رسانه اى نيروهاى آمريكايى به ما تاكيد مى كند چيزى فراتر از جابجايى هاى عادى نيست. "ما فعلا قرار نيست از اينجا برويم و تهديدهاى بزرگتر فقط سربازها و فرماندهانمان را در ماموريتشان مصمم تر مى كند."

Image caption پاكسازى و آوار بردارى به سرعت آغاز شده