شاپور بختیار؛ سالگرد قتل آخرین نخست‌وزیر مشروطه

بختیار

منبع تصویر، Getty Images

پانزدهم مرداد ۱۳۷۰ شاپور بختیار، آخرین نخست‌وزیر آخرین حکومت سلطنتی ایران در پاریس کشته شد. قتل او و منشی‌اش به جمهوری اسلامی نسبت داده شد، با این حال مقامات ایران هیچ‌گاه مسئولیت کشته شدن آقای بختیار را نپذیرفتند، هر چند آن را محکوم هم نکردند.

سال‌ها پس از کشته شدن شاپور بختیار، علی وکیلی راد که ۱۸ سال به جرم قتل شاپور بختیار در فرانسه زندانی بود، پس از آزادی، این کشور را ترک کرد و به ایران بازگشت و با استقبال مسئولان ایران روبه‌رو شد.

دوره نخست وزیری آقای بختیار که به شش هفته نرسید، یکی از پرتلاطم‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران بود؛ محمدرضا پهلوی، آخرین پادشاه ایران برای همیشه از ایران رفت، شورای سلطنت تشکیل شد، آیت‌الله روح‌الله خمینی پس از ۱۵ سال تبعید به ایران بازگشت و نهایتا یک روز پس از کنار رفتن او از نخست وزیری و اعلام بی‌طرفی ارتش شاهنشاهی، حکومت پهلوی سقوط کرد.

عده‌ای معتقدند که اگر بختیار زودتر بر سر قدرت آمده بود و اصلاحاتی که در نظر داشت به بار می‌نشست، انقلاب ایران رخ نمی‌داد و عده‌ای بر این عقیده‌اند سیاست‌های او در مقابله با آیت‌الله خمینی و انقلابیون پیروزی انقلاب را تسریع کرد.

شاپور بختیار پس از خروج از ایران به یکی از سرسخت‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل شد؛ مخالفتی که بسیاری معتقدند نهایتا به قسمت جانش تمام شد.

سالگرد قتل آقای بختیار مورد توجه شمار زیادی از کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفته است.

در زیر گزیده‌ای از مطالبی که در سال‌های گذشته در بی‌بی‌سی فارسی درباره شاپور بختیار منتشر شده، گردآوری شده است.

منبع تصویر، Getty Images

چرا بخت با شاپور بختيار يار نشد؟

وقتی به روند انقلاب ایران در سال ۵۷ فکر می‌کنیم، چهره شاپور بختیار، چه با او موافق بوده باشیم چه مخالف، گریبانمان را رها نمی‌کند، او مایه دردسر نظریات راست و چپی است که یا دلیل پیروزی اسلامگرایان را تنها در "استبداد شاهی" می‌بینند، یا سبب را در "مکر خمینی گرایان" می‌جویند که پیش از به قدرت رسیدن دست خود را رو نمی‌کردند، و یا به نقش و جایگاه مذهب در میان توده‌های مردم نسبتش می‌دهند.

چرا آزادی قاتل بختیار برخلاف قوانین فرانسه است؟

منبع تصویر، Getty Images

گفته شده است که آزادی قاتل شاپور بختیار در سال گذشته، پس از گذشتن هجده سال از دوران حبس ابد که به آن محکوم شده بود، نه تابع عوامل سیاسی، یعنی مبادله با گروگان فرانسوی، خانم کلوتیلد رایس، بلکه مطابق با مرّ قانون، و از لحاظ قانونی عادی و طبیعی بوده است.

'پرواز در ظلمت'، نگاهی به زندگی سیاسی شاپور بختیار

غروب یکی از روزهای آذرماه ۱۳۵۷ زمانی که دکتر شاپور بختیار وارد کاخ نیاوران شد تا با محمدرضا شاه پهلوی ملاقات کند، شاید نمی‌دانست این ملاقات او با آخرین پادشاه ایران است و او خودش هم آخرین نخست‌وزیر نظامی خواهد بود که تا چند هفته دیگر به تاریخ خواهد پیوست.

بختیار؛ سرشتی ویژه که قدرش را ندانستیم

منبع تصویر، Getty Images

شاپور بختیار هم از سوی روشنفکران و هم زمان جبهه ملی‌اش آماج تهمت و ناسزا قرار گرفت و طرد شد. ولی او مرد نیمه راه نبود. این بیت خواجه شیرازی که بر سنگ مزارش حک شده شعار جاودانه زندگی سیاسی‌اش بود:

روز نخست چون دم رندی زدیم و عشق

شرط آن بود که جز ره این شیوه نسپریم

شاپور بختیار و پیشنهاد ترور آیت‌الله خمینی

نخست وزیری شاپور بختیار با مخالفت و حسادت و حتی تمسخر بیشتر سران مخالفان مواجه شد و چون مردم ایران به دلیل سالیان دراز خفقان سیاسی شناختی از بختیار نداشتد، در پذیرش او دچار شک و تردید شدند، گر چه پس از سخنرانی نخست و صحبت از مرغ طوفان در او شخصیتی والا و مصمم و قابل یافتند، اما کاریزما و کلام ساده آیت‌الله خمینی چیره شد.

ترور بختیار؛ نمونه‌ای از سیاست امتیازخواهی و ارعاب

منبع تصویر، Getty Images

پیامدهای ترور شاپور بختیار در تبعیدگاه او -پاریس- یکی از مهم‌ترین دردسرهای مقامات جمهوری اسلامی در نیمه اول دهه هفتاد بود، اما با روی کار آمدن محمد خاتمی و تغییر نگاه ملت‌ها و دولت‌ها به دولت ایران، تا حدودی از درجه اهمیت دهی به آن کاسته شد.

مقدمه رساله دکترای بختیار درباره رابطه دین و قدرت

منبع تصویر، Getty Images

بر این گمان بوده‌ایم که عصر ما با این همه غنایی که در زمینه اصول نظری دارد، به روابط میان قدرت و دین اعتبار دوباره بخشیده است. ناگریز بوده‌ایم به این مسئله کهن، که به عقیده ما علوم حقوقی و قضایی اطلاعات گران‌بهای بسیاری از آن می‌گیرند، دوباره بیندیشم.

اولین رئیس‌جمهور ایران در مورد آخرین نخست وزیر مشروطه چه می‌گوید؟

قبل از آمدن آقای خمینی به پاریس، آقای دکتر بختیار به فرانسه آمد و گفت که یک نامه‌ای خطاب به آقای خمینی نوشته است و از من خواست که نامه را به او برسانم.

من به آقای بختیار گفتم که شرط رساندن نامه این است که شما سر این خط بمانید. باید صبر کنیم و ببینیم که آیا شما روی این خط می‌مانید یا نمی‌مانید.

شاپور بختیار؛ برآمده‌ شکستی محتوم

شاپور بختیار می‌دانست که هم در مصاف با محمدرضا شاه پهلوی، هم در مصاف با آیت‌الله روح‌الله خمینی و هم در مصاف با انقلاب هدفمند ۱۳۵۷ و هم در مصاف با جبهه‌ ملی و هم در مصاف با "جنون دسته‌جمعی میلیون‌ها ایرانی"، برنده‌ شکست است.

کابینه بختیار؛ آن چند روز و آن چهارده نفر

منبع تصویر، Getty Images

روز سه شنبه برای ناهار، دکتر بختیار و دکتر رزم آرا منزل ما مهمان بودند. سر ناهار، دکتر بختیار ناگهان گفت همین روزها خبرهای مهمی خواهد شد. نیازی نبود که وی توضیح بیشتری بدهد. دوستان نزدیکش می‌دانستند که مدتی است مذاکراتی در میان است. من چیزی نگفتم، ولی دکتر رزم آرا گفت پس من باید سری به زن و بچه‌هایم در پاریس بزنم و برگردم.