بازار جهانی انرژی؛ 'پهپادها' بر فراز بشکه‌های نفت

عربستان حق نشر عکس Getty Images
Image caption حمله اخیر پهپادی حوثی‌های یمن به مجموعه پالایشگاهی آرامکو را می توان در تداوم ناامنی های اخیر در منطقه برای ترانزیت آزاد نفت دانست

در ماههای اخیر حمله به برخی تانکرهای نفت در کنار توقیف نفت کش ها در منطقه نه تنها باعث افزایش ناامنی در منطقه شده بلکه اهمیت مقوله امنیت، عرضه و تزانزیت انرژی را بیش از پیش مشخص کرد. ناامنی در تنگه هرمز برخلاف انتظارها تاثیر زیادی بر بازار نفت نگذاشت اما این حمله ها در صورت تداوم می تواند اجماع جهانی برای حفظ امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را در پی داشته باشد. هم چنین ممکن است مجازات بین المللی کشور و یا گروهی که عامل و پشت پرده چنین حملاتی بودند را نیز در پی داشته باشد.

حمله اخیر "پهپادی" حوثی‌های یمن به مجموعه پالایشگاهی آرامکو را می توان در تداوم ناامنی های اخیر در منطقه برای ترانزیت آزاد نفت دانست. ناامنی در تنگه هرمز به نفع مصرف کنندگان عمده انرژی نیست و در صورت تداوم این گونه اقدامات می تواند با کند نمودن رشد اقتصادی این کشورها- باعث بروز بحرانهای جدی برای اقتصاد و امنیت ملی این کشورها شود.

امنیت انرژی روسیه

با توجه به افزایش روز افزون بهره‌گیری از پهپادها برای اهداف نظامی به نظر می رسد کلیه کشورهای عمده تولید کننده انرژی نیاز با بازبینی منشور امنیت ملی خویش بویژه در بخش صنعت انرژی دارند. حمله سایبری به زیرساختار انرژی و هم چنین حمله پهپادها به تاسیسات نفتی نیاز به ایجاد واحدهای ویژه برای مقابله با چنین حملاتی را در آینده را مشخص تر کرد. روسیه به عنوان کشوری که صادرات انرژی پایه و اساس اقتصاد این کشور است در دکترین امنیت انرژی خوش که در ماه می امسال دوباره مورد باز بینی قرار گرفت به اهمیت خطراتی که در زمینه امنیت انرژی ممکن است این کشور را با چالشهای خارجی و تهدیدات امنیتی مواجه کند چنین اشاره شده است:

الف) ایجاد مانع برای سازمان‌های روسیه در مجموعه انرژی و سوخت در روند صنعت انرژی جهانی، از جمله با توجه به توسعه فناوری‌های جدید و استفاده تجاری از ذخایر هیدروکربنی و سوخت؛

ب) اثربخشی مکانیزم هایی جهت ایجاد تبعیض علیه سازمان‌های روسی در بخش سوخت و انرژی توسط دولت های خارجی و همچنین عدم آمادگی روسیه برای مقابله با سازوکارهای تبعیضی علیه بخش انرژی این کشور؛

ج) عدم آمادگی سازمان‌های بخش سوخت و انرژی روسیه برای انجام وظیفه خود در صورت تهدیدات نظامی سیاسی؛

این موارد نشان می دهد که روسیه به عنوان یکی از بزرگترین صادر کنندگان انرژی به مقوله امنیت انرژی در عرضه مداوم و مطمئن با قیمت های معقول در حاملهای انرژی تمرکز کرده و در تلاش است تا تهدیدات ژئوپلیتیکی ( مثل حملات نظامی و تروریستی به زیرساختار انرژی)، تکنیکی، اقتصادی، زیست محیطی و روانی ناظر بر بازارهای جهانی انرژی را کاهش دهد توجه خاصی شده است. اقتصاد این کشور به شدت به صادرات انرژی وابسته است و هر گونه اخلال در روند صادرات انرژی این کشور را با بحران جدی اقتصادی و امنیتی روبرو خواهد کرد.

امنیت انرژی عربستان

در ماه مه امسال پهپادهای یمنی که از ۵۰۰ فاصله مایلی یمن به هوا برخاسته بود با نفوذ به عمق خاک عربستان توانست خط لوله نفت بین منطقه الشرقیه و ینبع در ساحل دریای سرخ، مورد هدف قرار دهد. به نظر می رسد پس از حمله به این خط لوله نفتی - حوثی ها در این چند ماه توانستند نقاط ضعف زیرساختار اصلی انرژی عربستان از جمله پالایشگاه‌های "خریص" و "بقیم" را بیابند و با حمله اخیر ضمن ایجاد وقفه در کار این پالایشگاهها ظرفیت تولید و صادرات نفت این کشور با تا حد بسیار زیادی کاهش دهند. باید خاطر نشان کرد که این پالایشگاه ها در سال ۲۰۰۶ مورد حمله ناموفق گروه القاعده قرار گرفته بود.

در حال حاصر تولید روزانه عربستان در حدود ۹.۸ میلیون بشکه است. حملات روز شنبه دست کم بر ۵.۷ میلیون بشکه نفت روزانه این کشور تاثیر گذار بوده است. این میزان در واقع نیمی از تولید و صادرات نفتی کشور عربستان و ۵ درصد از تولید روزانه نفت جهان را تشکیل می دهد. عربستان سرمایه گذاری بسیاری برای حفاظت فیزیکی از لوله های انتقال نفت انجام داده است. اما پیشرفت روزافزون تکنولوژی در کنار حملات سایبری و حملات پهپادها لزوم توجه جدی این کشور برای تغییر بنیادین در دکترین امنیت انرژی را بیش از بیش مشخص می کند.

بیشتر بخوانید:

بحران یمن و سیاست عربستان در قبال این بحران به معنای تداوم ناامنی از سوی گروههای نظامی مثل حوثی ها و احتمالا کشورهای ثالث علیه تاسیسات نفتی عربستان است. به گفته برخی از مدیران آرامکو هزینه هنگفتی را برای حفاظت از صنعت نفت و جریان اصلی حیات خود متقبل شده است. برخی از تاسیسات كلیدی عربستان به شدت با استفاده از موشك و دیگر سلاح ها محافظت می شوند. حال این سوال مطرح است که آیا پالایشگاه‌های "خریص" و "بقیم" جزو تاسیسات کلیدی عربستان نبوده اند که با پهپادهای ۱۴۰۰۰ دلاری مورد حمله قرار گرفتند؟ و دیگراینکه تاسیسات کلیدی نفت این کشور برای مقابه با حملات سایبری و پهپادی تا چه حد آماده هستند؟

امنیت عرضه نفت مهم ترین رکن امنیت انرژی عربستان است. در ماه ژوئن گذشته خالد الفالح، وزیر اسبق انرژی عربستان گفته بود که این کشور با موفقیت از صدها تلاش برای هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی کشور دفاع کرده است. با توجه به تنش روز افزون در منطقه فالح خواستار تلاش جمعی برای حفاظت از عرضه حیاتی انرژی شده بود.

با حملات اخیر حوثی ها به تاسیسات نفتی عربستان این سوال مطرح شده است که در صورت بروز هرگونه درگیری در منطقه، تاسیسات کلیدی عربستان و بقیه کشورهای عمده تولید کننده نفت و گاز منطقه تا چه اندازه در قبال حملات موشکی - سایبری و پهپادها مقاوم خواهند بود و آیا روند تولید و صادرات انرژی این کشورها در صورت بروز درگیری با اخلال جدی مواجه نخواهد شد؟

Image caption تداوم ناامنی در حوزه امنیت عرصه نفت در عربستان در مرحله نخست به ضرر این کشور خواهد بود. اگر حملات پهپادها به زیرساختار انرژی کشورهای منطقه تداوم یابد. این به معنای در امنیت نبودن زیرساختار انرژی کشورهای منطقه خواهد بود. چنین کشمکشی برنده مطلقی نخواهد داشت

حمله "پهپادها" و نوسانات قیمت نفت

در ماههای اخیر به دفعات قیمت نفت پس از حمله به تاسیسات نفتی دچار نوسان شد و اندکی افزایش یافت ولی این افزایش موقتی بود و پس از گذشت مدتی قیمت نفت به روال عادی برمی گشت. با توجه به رکود نسبی در اقتصاد جهانی و کاهش تقاضا در کشورهای عمده مصرف کننده انرژی بخاطر کاهش رشد اقتصادی حملات به تانکرها تاسیسات نفتی نتوانست اخلال زیادی در روند ترانزیت نفت و قیمت نفت بگذارد. برخی کارشناسان معتقدند که اگر عربستان نتواند صادرات نفت را از این مجموعه پالایشگاهی دوباره شروع کند قیمت نفت به احتمال زیاد تا ده دلار در هر بشکه افزایش خواهد یافت.

با وجود اینکه مسئولان عربستانی از کنترل و مهار آتش سوزی در این دو پالایشگاه خبر می دهند و حتی ادعا کرده اند که از روز دوشنبه تولید و صادرات نفت این کشور به روال عادی برخواهد گشت. اما این حمله تاثیر خود را بر بازار نفت خواهد گذاشت. باید منتظر روز دوشنبه و آغاز فعالیت بازارهای جهانی نفت بود. عربستان برای جبران کمبود نفت اقدام به استفاده از ذخایر استراتژیک کرده ولی این می تواند راه حل موقتی باشد و مسله اصلی بازبینی موارد امنیتی زیرساختار انرژی این کشور است.

تداوم ناامنی در حوزه امنیت عرصه نفت در عربستان در مرحله نخست به ضرر این کشور خواهد بود. اگر حملات پهپادها به زیرساختار انرژی کشورهای منطقه تداوم یابد. این به معنای در امنیت نبودن زیرساختار انرژی کشورهای منطقه خواهد بود. چنین کشمکشی برنده مطلقی نخواهد داشت.

بازبینی منشور ملی امنیت زیرساختار انرژی کشورها در کوتاه مدت بهترین روش برای جلوگیری و کاهش تاثیر چنین حملاتی در آینده است.. بهره گیری کشورها از گروههای نیابتی برای ضربه زدن به زیرساختار انرژی سایر کشورهای رقیب هم برنده ای نخواهد داشت چرا که کشورهای منطقه با توجه با سیاست خارجی خود می توانند از گروههای نیابتی برای بهره برداری سیاسی و امنیتی استفاده کنند.

تداوم چنین اعمالی می تواند به شکل گیری اجماع جهانی علیه کشور یا گروههای نظامی مسئول حمله به تاسیاست نفتی بیانجامد. ثبات و امنیت در منطقه مورد نیاز همه کشورهای تولید کننده انرژی در سراسر است.