ناگفته های یونسی از رد پیش شرط خاتمی برای وزارت اطلاعات

محمد خاتمی و علی یونسی
Image caption علی یونسی می گوید محمد خاتمی در هنگام پیشنهاد تصدی وزارت اطلاعات، خواسته تعهد بدهد که در عزل و نصب معاونان و مشاوران وزارتخانه با رئیس جمهور هماهنگ باشد ولی او زیر بار نرفته است

علی یونسی وزیر اسبق اطلاعات، در مصاحبه با نشریه ایران ماه به بیان ناگفته هایی در مورد مذاکرات خصوصی خود با محمد خاتمی و آیت الله خامنه ای پیش از تصدی مسئولیت این وزارتخانه، رویکرد نهادهای امنیتی به ابزارهایی چون "شکنجه" و "پرستو" و موضوعات دیگر پرداخته است.

آقای یونسی در مصاحبه با ضمیمه ماهانه روزنامه دولتی ایران روایت می کند که محمد خاتمی رئیس جمهور وقت، در هنگام پیشنهاد تصدی وزارت اطلاعات، خواسته تعهد بدهد که در عزل و نصب همه معاونان و مشاوران وزارتخانه با رئیس جمهور هماهنگ باشد ولی او زیر بار نرفته است.

در پی خبرساز شدن ماجرای "قتل های زنجیره ای" در سال ۱۳۷۷ و افشای انجام قتل ها از سوی ماموران وزارت اطلاعات، وزیر وقت قربانعلی دری نجف آبادی ناچار به استعفا شد و علی یونسی جای او را گرفت.

بیشتر بخوانید:

علی یونسی می گوید بعد از رد پیش شرط آقای خاتمی برای تصدی وزارت اطلاعات، آیت الله خامنه ای او را احضار کرده و دلیل مقاومتش را پرسیده و پاسخ شنیده که انتخاب معاونان و مشاوران با هماهنگی رئیس جمهور، در عمل ممکن نیست. او می افزاید که به رهبر گفته: "در وزارت اطلاعات به جز وزیر، همه مقامات مخفی هستند و هیچ پستی آشکار نیست. بنابراین برای اینکه رئیس جمهوری بداند فلان آقا اصلاً در وزارت اطلاعات هست یا نیست، پستش چیست و غیره... یا باید از من سؤال کند یا مثلاً با آقای خسرو تهرانی و آقای ربیعی [مشاوران امنیتی رئیس جمهور وقت] مشورت کند. در این صورت آن وقت دیگر من وزیر اطلاعات نیستم و آن دو نفر وزیر هستند."

آقای یونسی تاکید می کند که آقای خامنه ای استدلال او را پسندیده و از رئیس جمهور خواسته از شرط خود صرف نظر کند و او نیز قبول کرده است.

اهمیت روایت آقای یونسی در آن است که اگرچه طبق سنت مرسوم، اسامی معاونان و مشاوران وزارت اطلاعات رسانه ای نمی شود، اما بیان مخفی بودن این اسامی از شخص رئیس جمهور، عجیب به نظر می رسد.

در عین حال، پذیرش روایت فوق به این معناست که آقای خاتمی، حتی در دوران علی یونسی، که نسبت به وزیر قبلی همراهی بسیار بیشتری با او داشته، از امکان دخالت در عزل و نصب معاونان یا مشاوران این وزارتخانه برخوردار نبوده.

آقای یونسی همچنین نقل می کند که پیش از نخستین ملاقات با رئیس جمهور وقت در مورد وزارت اطلاعات، از طریق آیت الله خامنه ای از انتخاب خود مطلع شده است: "گفتند ما با آقای خاتمی برای وزارت اطلاعات روی شما توافق کرده ایم. این را هم فرمودند که دوره قبل هم من نظرم روی شما بود ولی آقای خاتمی قبول نداشت."

در زمان انتصاب قربانعلی دری نجف آبادی به وزارت اطلاعات در ابتدای دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی، برخی روزنامه های اصلاح طلب آقای دری نجف آبادی را چهاردهمین گزینه پیشنهادی رئیس جمهور به رهبر دانستند، اما این اولین بار است که عنوان می شود یونسی، یکی از گزینه های مورد نظر آقای خامنه ای در آن مقطع بوده است. در جمهوری اسلامی ایران، انتخاب وزیر اطلاعات از سوی روسای جمهور، الزاما باید با هماهنگی رهبر صورت بگیرد.

علی یونسی می گوید در جریان مذاکره با محمد خاتمی پیش از قبول مسئولیت وزارت، آقای خاتمی نظرش را در مورد ریشه انجام چنین قتل هایی به دست ماموران اطلاعاتی پرسیده و او پاسخ داده: "اگرچه وزارت اطلاعات در حال حاضر یک نهاد امنیتی است اما اساس این وزارتخانه یک نهاد نظامی است و از دل نظامی‌ها درآمده است. این نیروها به اینجا نیامده‌اند تا کار اطلاعاتی بکنند، بلکه آمده‌اند تا کار عملیاتی بکنند... ضد انقلاب را بگیرند و بکشند".

بیشتر بخوانید:

'استفاده از پرستو ممنوع بود'

آقای یونسی در قسمت‌هایی جداگانه از گفتگوی خود با ایران ماه، به اظهارنظر در مورد شیوه های عملیاتی وزارت اطلاعات می پردازد و از جمله مدعی می شود که استفاده از زنان برای به دام انداختن افراد، در این وزارتخانه موضوعیت نداشته است.

او به طور مشخص، به سوالی در مورد استفاده از "پرستو" در وزارت اطلاعات چنین پاسخ می دهد: "تا جایی که من خبر دارم، قبل و بعد از زمان من در وزارت اطلاعات استفاده از این حربه نامشروع و غیراخلاقی در وزارت اطلاعات ممنوع بود."

وزیر اطلاعات دولت های هفتم و هشتم می افزاید: "هیچ سیستم اطلاعاتی در کشور نیست که افرادی را به‌عنوان پرستو در قالب کارمند یا مأمور در خدمت داشته باشد. جاهای دیگر هم تا جایی که من خبر دارم، چنین نیروهایی را در خدمت ندارند."

مشخص نیست تاکید علی یونسی بر عدم استفاده از چنین حربه ای "قبل و بعد از زمان او در وزارت اطلاعات"، به معنی ادعای استفاده نشدن از "پرستو" در زمان وزارت وی و وزاری قبلی است، یا ادعای اینکه در دوره وزرای بعدی نیز از این حربه ای استفاده نشده.

در عین حال، به نظر می رسد آقای یونسی با نفی وجود پرستو "درقالب کارمند یا مامور"، درواقع از اظهارنظر در مورد زنان غیرمامور و غیرکارمند که وادار به همکاری با نهادهای اطلاعاتی شده اند خودداری کرده است.

این ابهامات در شراطی موضوعیت می یابند که طی سال های گذشته، موارد متنوعی از اقدامات ماموران امنیتی به منظور پرونده سازی جنسی برای چهره های سیاسی- اجتماعی یا نزدیکان آنها خبرساز شده است.

به عنوان نمونه، شیرین عبادی در بخشی از کتاب خاطرات خود، به تفصیل ماجرای استفاده یکی از دست اندرکاران وزارت اطلاعات با نام مستعار "محمودی" از این حربه را شرح داده است. این مامور اطلاعاتی در مقطع پس از انتخابات ۱۳۸۸، از طریق تحت فشار قرار دادن یکی از آشناسان قدیمی همسر خانم عبادی، کوشیده بود برای شوهر این برنده جایزه صلح نوبل پرونده سازی کند و او را به بیان "اعترافات تلویزیونی" علیه همسرش وادارد.

در عین حال در سال های اخیر، اخباری نیز از استفاده سازمان اطلاعات سپاه از زنان برای پرونده سازی علیه چهره های سیاسی و اجتماعی منتشر شده است.

در اردیبهشت ماه گذشته، محمدسرافراز رئیس سابق سازمان صداو سیما با اشاره به پرونده سازی های اطلاعات سپاه و از جمله پرونده سازی های اخلاقی این نهاد برای افراد مختلف گفته بود: "غیر از مقام رهبری چه کسی می تواند جلوی این بداخلاقی ها را بگیرد؟"

بیشتر بخوانید:

'مذهبی و غیرمذهبی از خشونت برخی می ترسند'

وزیر اسبق اطلاعات در بخشی دیگر از گفتگوی اخیر خود، با اشاره به کاربرد شکنجه در ایران می گوید: "فضای الان به‌گونه‌ای شده است که مذهبی و غیرمذهبی از خشونت برخی می‌ترسند".

وی با ذکر اینکه "در قانون اساسی منع شکنجه به‌طور مطلق آمده است و راه فرار ندارد" می افزاید: "ما برای شکنجه هیچ توجیهی نداریم؛ نه توجیه شرعی و نه قانونی".

علی یونسی، همچنین با اننقاد از "سخت‌گیری‌های بیجا و انواع و اقسام چیزهایی که امروز متأسفانه گاهی رخ می‌دهد" ادعا می کند: "من وقتی در وزارت اطلاعات بودم، همه اینها را تعطیل کردم."

اظهارات آقای یونسی در مورد تعطیلی شکنجه در دوران مسئولیت وی در حالی عنوان می شود که مطابق شواهد، در مقاطع مشخصی از این دوران، زندانیان "امنیتی" مورد شکنجه ماموران وزارت اطلاعات قرار گرفته اند.

پرتعدادترین این زندانیان را، جمعی از بازداشت شدگان اعتراضات دانشجویی تیرماه ۱۳۷۸ تشکیل می دادند که حتی "اعترافات اجباری" برخی از آنان، از صدا و سیما به نمایش درآمد. از جمله این افراد، منوچهر محمدی و ملوس رادنیا بودند که به راه اندازی اعتراضات از طریق ارتباط با گروه های "ضدانقلاب" و دولت های بیگانه متهم شدند و در تلویزیون علیه خود "اعتراف کردند".

نمایش آن اعترافات، انتقادات فعالان حقوق بشر را به دنبال داشت و متعاقبا، گفته شد که وزارت اطلاعات متعهد شده دیگر از اعترافات تلویزیونی استفاده نکند. سه سال بعد، علی یونسی "بازداشتگاه توحید" وزارت اطلاعات را، که از جمله بدنام‌ترین زندان های جمهوری اسلامی ایران بود، تعطیل کرد.

با این حال در دوران دو وزیر اطلاعات بعدی ایران، غلامحسین محسنی اژه ای و حیدر مصلحی، استفاده ماموران اطلاعاتی از ابزار شکنجه افزایش پیدا کرد و این رویکرد، به ویژه در زمان آقای مصلحی و در مقطع پس از اعتراضات انتخاباتی سال ۱۳۸۸ شدت کم سابقه ای یافت.

در دوران محمود علوی وزیر فعلی اطلاعات نیز، گزارش های متعددی از شکنجه زندانیان در بازداشتگاه های وزارت اطلاعات، عمدتا در نواحی دور از پایتخت، منتشر شده است.