گاهشمار صد سالگی آخرین شاه ایران

چهار آبان ۱۳۹۸ یک قرن از تولد آخرین شاه ایران می‌گذرد. صد سال پیش وقتی محمدرضا به دنیا آمد موج بحران‌های ملی و جهانی، ایران را درهم نوردیده بود و یکی از همین موج‌ها، پدر او را پادشاه و خودش را ولیعهد کرد. با این که او سال‌ها در انتظار فرزند ذکوری ماند که بتواند سلطنت را به دستش بسپارد اما موفق نشد پادشاهی را در ایران حفظ کند و به ولیعهدش واگذار کند.

این نوشته مروری بر مهم‌ترین فرازهای زندگی آخرین شاهنشاه ایران است که به خود لقب "آریامهر" داده بود.

۴ آبان ۱۲۹۸

محمدرضا در خانه‌ای کوچک و ساده در جنوب تهران به دنیا آمد. او و خواهرش اشرف دوقلو بودند و در آن زمان پدرشان رضاخان، از افسران نیروهای قزاق و مادرشان نیم‌تاج (تاج الملوک) دختر یکی از سران قزاق بود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا در دوران کودکی و در لباس نظامی در مراسم بازگشایی یک مدرسه نظامی در تهران

۴ اردیبهشت ۱۳۰۵

مراسم تاج‌گذاری رضاشاه برگزار شد و محمدرضا، فرزند هفت ساله او ولیعهد شد. مجلس موسسانی که پس از احمدشاه تشکیل شده بود،‌۲۱ آذر ۱۳۰۴ و وقتی محمدرضا شش ساله بود مقام پادشاهی را به رضاخان اعطا کرده بود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption رضا شاه و محمدرضا شاه

۱۵ شهریور ۱۳۱۰

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا پهلوی در دوران کودکی

محمدرضا پهلوی برای تحصیل ایران را ترک کرد. یک کشتی از بندر انزلی ولیعهد و همراهانش را از راه باکو به سوئیس برد تا در مدرسه له‌روزه درس بخواند.

۲۱ اردیبهشت ۱۳۱۵

ولیعهد پس از پنج سال تحصیل، در ۱۷ سالگی به ایران برگشت و چند ماه بعد به خواست پدرش وارد دانشکده افسری شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا در سال ۱۳۱۴

۲۴ اسفند ۱۳۱۷

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا و فوزیه دختر پادشاه مصر

محمدرضا با فوزیه دختر پادشاه مصر ازدواج کرد. پیش از آن مجلس قانونی را که تصریح می‌کرد شاه ایران باید فرزند والدینی ایرانی و ایرانی‌تبار باشد تغییر داد تا فوزیه زنی ایرانی به حساب بیاید. حاصل این ازدواج یک فرزند دختر به نام شهناز بود و سرانجام به طلاق انجامید.

۳ شهریور ۱۳۲۰

ورود نیروهای متفقین به ایران با وجود اعلام بی‌طرفی‌ زمینه‌ساز استعفا و کنار رفتن رضا شاه و نهایتا به قدرت رسیدن محمدرضا شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption استعفای رضاشاه و تفویض اختیارات سلطنتی به ولیعهد

۲۶ شهریور ۱۳۲۰

حق نشر عکس Getty Images
Image caption شاه در شهریور ۱۳۲۰

محمدرضای ۲۲ ساله به عنوان پادشاه در مجلس سوگند خورد. چند روز قبل از آن پدرش به دنبال فشارهای بریتانیا استعفای خود را به مجلس اعلام کرد و از قدرت کنار رفت و پس از آن وادار به خروج از ایران شد.

۱ مرداد ۱۳۲۳

رضاشاه در ژوهانسبورگ درگذشت. پیکر او نهایتا به ایران منتقل و در شهرری به خاک سپرده شد.

۲۱ آذر ۱۳۲۴

یکی از بحران‌های سال‌های ابتدای به قدرت رسیدن شاه ایران، تشکیل حکومت خودمختار آذربایجان بود. دولت مرکزی پس از یک سال درگیری و تنش و مذاکره بالاخره حاکمیت آذربایجان را به ایران برگرداند و بنیان‌گذاران حکومت خودمختار به شوروی پناه بردند.

۱۵ بهمن ۱۳۲۷

محمدرضا شاه هنگام بازدید از دانشگاه تهران مورد سوقصد قرار گرفت. ضارب او ناصر فخرآرایی بود که همان جا کشته شد.

۲۳ بهمن ۱۳۲۹

حق نشر عکس Getty Images
Image caption مراسم ازدواج شاه و ثریا اسفندیاری بختیاری

محمدرضا پهلوی با ثریا اسفندیاری ازدواج کرد. محمدرضا و ثریا پس از هفت سال به خاطر آنچه بچه‌دار نشدن ثریا اعلام شد، از یکدیگر جدا شدند.

۲۹ اسفند ۱۳۲۹

با تلاش محمد مصدق، نخست وزیر وقت، قانون ملی شدن نفت تصویب شد. در این دوره اختلافات شاه و مصدق هر روز بیشتر می‌شد.

۳۰ تیر ۱۳۳۱

تلاش‌های شاه برای برکناری محمد مصدق به خاطر اعتراضات مردم موفقیت‌آمیز نبود. او نهایتا پس از اعتراض‌های خیابانی با بازگشت مصدق به نخست وزیری موافقت کرد.

۲۸ مرداد ۱۳۳۲

حق نشر عکس Getty Images
Image caption سخنرانی شاه در مجلس در سال ۱۳۳۲

پس از درگیری‌های بسیار میان محمدرضا شاه و محمد مصدق، نیروهای ارتش در حمایت از محمدرضا شاه، به خیابان آمدند. در این رویارویی ارتش و هواداران شاه که از سوی آمریکا و بریتانیا حمایت می‌شدند، مصدق را کنار زدند و قدرت را به شاه برگرداندند.

۱ شهریور ۱۳۳۲

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا شاه در ۱۷ مرداد ۱۳۳۲

محمدرضا شاه که در جریان مقابله نیروهای موافق و مخالفش تهران را ترک کرده و به رم رفته بود بعد از دریافت خبر سقوط محمد مصدق به تهران برگشت و فضل‌الله زاهدی را به عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد.

۳۰ آبان ۱۳۳۸

حق نشر عکس Getty Images
Image caption مراسم ازدواج شاه و فرح دیبا

محمدرضا شاه برای سومین بار ازدواج کرد. همسر آخر او فرح دیبا دختر یکی از دیپلمات‌های سرشناس بود. فرح در زمان ازدواج در پاریس مشغول تحصیل در رشته معماری بود.

۲۲ شهریور ۱۳۳۹

محمدرضا شاه در کنار رهبران چندین کشور صاحب نفت دیگر سازمان همکاری‌های کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را تشکیل داد.

۹ آبان ۱۳۳۹

حق نشر عکس Getty Images
Image caption عکس خانوادگی شاه و فرح و رضا پهلوی

۱۹ سال پس از آغاز پادشاهی محمدرضا شاه بالاخره آرزوی او برای داشتن فرزند پسری که طبق قانون اساسی باید به ولیعهدی او می‌رسید محقق شد. نام ولیعهد را رضا گذاشتند. دیگر فرزندان آنها فرحناز، علیرضا و لیلا بودند.

۲۱ دی ۱۳۴۱

حق نشر عکس Getty Images
Image caption شاه و فرح در سفر ۱۳۴۱ به واشنگتن در کنار جان‌اف کندی، رئیس جمهور آمریکا و همسرش

شاه در کنگره ملی کشاورزان از برنامه‌اش برای اصلاحات ارضی و برگزاری همه‌پرسی انقلاب سفید خبر داد. اصلاحات ارضی و دادن حق رای به زن‌ها بخشی از این اصلاحات انقلاب بود.

۲۳ اسفند ۱۳۳۵

مجلس شورای ملی قانون تاسیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) را تصویب کرد که بر اساس آن رئیس ساواک را شاه منصوب می‌کرد.

۱۵ خرداد ۱۳۴۲

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا شاه در سفر ۱۳۴۱ به نیویورک

اعتراض‌های هواداران جبهه ملی و روحانیونی که مخالف برنامه‌های اصلاحی شاه بودند، سرکوب شد و روح‌الله خمینی مخالف سرشناس او بازداشت و تبعید شد.

۲۱ فروردین ۱۳۴۴

محمدرضا شاه در کاخ مرمر هدف سوء قصد یکی از سربازان گارد خود قرار گرفت. این ترور نافرجام ماند.

۲۴ شهریور ۱۳۴۴

دو مجلس شورای ملی و سنا در نشست مشترکی لقب "آریامهر" را برای محمدرضا پهلوی تصویب کردند. لقبی که در نامه‌های رسمی به صورت "شاهنشاه آریامهر" استفاده می‌شد.

۴ آبان ۱۳۴۶

حق نشر عکس Bettmann
Image caption شاه و فرح پس از مراسم تاج‌گذاری در ۱۰ آبان ۱۳۴۶

۲۶ سال پس از آغاز پادشاهی،‌ مراسم تاج‌گذاری شاه برگزار شد. پسر هفت ساله‌اش به عنوان ولیعهد در این مراسم حضور داشت و فرح پهلوی هم عنوان نایب السلطنه را دریافت کرد.

۲۰ مهر ۱۳۵۰

به مناسبت دو هزار و پانصدمین سال بنیان‌گذاری شاهنشاهی ایران، جشنی بین‌المللی در حوزه‌های فرهنگ و هنر در ایران برگزار شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption شاه و فرح و فرزندانشان رضا، علیر‌ضا، فرحناز و لیلا در سال ۱۳۵۲

۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۳

پزشکان برای نخستین بار بیماری خونی شاه را تشخیص دادند. پس از آن درمان بیماری او چندین سال به صورت کاملا محرمانه ادامه پیدا کرد.

۱۱ اسفند ۱۳۵۳

محمدرضا پهلوی دستور داد که حزبی فراگیر به عنوان حزب رستاخیز تشکیل شود و سایر احزاب ایران منحل شده و به این حزب بپیوندند. دبیرکل این حزب را خود شاه تعیین می‌کرد و اصول آن نظام پادشاهی، قانون اساسی و انقلاب شاه و ملت بود.

۱۷ شهریور ۱۳۵۷

ناآرامی‌های تابستان ۱۳۵۷ باعث شد حکومت نظامی اعلام شود. معترضان این فرمان را نادیده گرفتند و به خیابان آمدند. سربازان به روی معترضان آتش گشودند. گزارش‌هایی از کشته شدن بیش از ۸۰ نفر در این روز منتشر شد.

۱۵ آبان ۱۳۵۷

شاه در پیامی تصویری خطاب به مردم ایران گفت "پیام انقلاب شما را شنیدم" و به مردم وعده داد که "حکومت ایران در آینده براساس قانون اساسی، عدالت اجتماعی و اراده ملی و به دور از استبداد و ظلم و فساد خواهد بود."

۲۶ دی ۱۳۵۷

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضاه شاه و فرح پهلوی در دی‌ماه ۱۳۵۷

شاه با چشمانی گریان ایران را ترک کرد و به مصر رفت. انور سادات رئیس جمهوری مصر که با شاه رابطه دوستانه‌ای داشت او را پذیرفت.

۲ بهمن ۱۳۵۷

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمدرضا و فرح در مکزیک در سال ۱۳۵۷

محمدرضا شاه مصر را به مقصد مراکش ترک کرد. او ماه‌های بعد از آن را بین کشورهای مراکش، باهاما، مکزیک، پاناما، آمریکا و مصر در رفت و آمد بود و سرانجام باز به مصر بازگشت.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption شاه و خانواده‌اش پس از خروج از ایران در جزیره باهاما

۵ مرداد ۱۳۵۹

محمد رضا شاه پهلوی در ۶۰ سالگی بر اثر سرطان در قاهره درگذشت. پیکرش با حضور رئیس جمهوری مصر در مراسمی رسمی تشییع و در مسجد الرفاعی قاهره دفن شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption تشییع جنازه محمدرضا شاه در قاهره

موضوعات مرتبط