سفارت‌های ناامن؛ ایران و رویدادهای امنیتی علیه اهداف دیپلماتیک

اشغال سفارت آمریکا

حمله گروه موسوم به "دانشجویان پیرو خط امام" به سفارت آمریکا و به گروگان گرفتن دیپلمات‌ها و کارکنان آمریکایی بعد از ۴۰ سال اثرات ماندگاری بر سیاست داخلی و روابط خارجی ایران داشته است.

اهمیت این رویداد در تثبیت قدرت آیت‌الله خمینی و وابستگانش تا جایی بود که او آن را "انقلاب دوم" خواند. در آمریکا هم ضربه‌ای که بحران گروگانگیری به اعتبار سیاسی جیمی کارتر، رئیس جمهور وقت زد، در روی کار آمدن رونالد ریگان بی تاثیر نبود.

ماجرای گروگانگیری اولین یا آخرین باری نبود که ایران در رویدادی امنیتی با هدفی دیپلماتیک مرتبط می‌شد.


گزارش‌های ویژه چهل سالگی اشغال سفارت آمریکا:


شاید یکی از اولین موارد حمله به دیپلمات‌ها در تاریخ، قتل الکساندر گریبایدوف در تهران باشد. پس از آن بارها به سفارتخانه‌ها در ایران حمله شد، یا سفارتخانه‌های ایران در کشورهای دیگر هدف حمله قرار گرفت. علاوه بر این ایران را در برخی از مرگبارترین حملات به سفارتخانه‌ها، به ویژه در بیروت مسئول دانسته‌اند.

سفارت‌های ناامن: ایران و رویدادهای امنیتی علیه اهداف دیپلماتیک

قتل گریبایدوف در تهران

تصویر از Getty Images

پس از عهدنامه ترکمانچای در دوران قاجار، الکساندر گریبایدوف، که فرستاده دیپلماتیک روسیه تزاری در ایران بود، در حمله جمعیتی خشمگین به سفارت روسیه در تهران کشته شد.

قتل رابرت ایمبری در تهران

رابرت ویتنی ایمبری نایب کنسول آمریکا در تهران بود و در آشوبی که در ضدیت با بهاییان به راه افتاده بود به دست جمعیت خشمگین و سربازان قزاق کشته شد.

حمله به سفارت آمریکا در تهران

تصویر از Getty Images

تنها سه روز پس از پیروزی انقلاب ایران چند فرد مسلح، که احتمالا از هواداران سازمان چریک‌های فدایی خلق بودند، به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند. آنها پس از چند ساعت سفارت آمریکا را تخلیه کردند.

گروگانگیری در سفارت آمریکا در تهران

تصویر از Getty Images

در ١٣ آبان ۱۳۵۸ گروهی از هواداران آیت‌الله خمینی به نام 'دانشجویان پیرو خط امام' به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و حاضران را گروگان گرفتند. دولت موقت بازرگان ساقط شد و آنها با حمایت حکومت گروگانگیری را ۴۴۴ روز ادامه دادند.

گروگانگیری در سفارت ایران در لندن

تصویر از Getty Images

در ۱۰ اردیبهشت شش فرد مسلح از یک گروه طرفدار خودمختاری یا استقلال خوزستان به سفارت ایران در لندن حمله کردند و حاضران را گروگان گرفتند. گروگانگیری ظرف شش روز و با مداخله نیروهای ویژه ارتش بریتانیا پایان یافت. پنج گروگانگیر کشته و گروگان‌ها آزاد شدند. دو نفر از کارکنان ایرانی هم کشته شدند.

حمله به سفارت شوروی در تهران

تصویر از Getty Images

در جریان تجمع اعتراضی هزاران شهروند افغان ساکن ایران علیه اشغال افغانستان توسط شوروی، عده‌ای به سفارت شوروی حمله کردند. شوروی معترض بود که مقام‌های ایرانی با وجود اطلاع قبلی کاری برای حفاظت از جان دیپلمات‌هایش نکردند.

بمبگذاری سفارت عراق در بیروت

یک بمبگذار انتحاری باعث انفجار بزرگی در سفارت عراق در لبنان شد. شمار قربانیان بین ۴۰ تا ۶۰ نفر گزارش شد. حزب الدعوه، که یک گروه شیعه مخالف صدام و حامی ایران بود، به طور وسیعی مسئول حمله قلمداد شد. مسئولیت حمله به کردهای عراق هم نسبت داده شد. عراق ایران و سوریه را متهم کرد.

بمبگذاری سفارت آمریکا در بیروت

تصویر از Getty Images

مدتی پس از مداخله آمریکا در جنگ داخلی لبنان، خودرویی انتحاری خود را به محوطه سفارت آمریکا رساند و باعث انفجاری بزرگ شد. بیش از ۶۰ نفر، از جمله کارکنان سفارت، نظامیان آمریکایی و ماموران سیا در این انفجار کشته شدند. حرکت جهاد اسلامی لبنان مسئولیت حمله را پذیرفت. سال‌ها بعد دادگاهی در آمریکا حزب الله لبنان و حکومت ایران را مسئول حمله دانست.

بمبگذاری سفارت آمریکا و فرانسه در کویت

تصویر از Getty Images

در آذر ۱۳۶۲ حملاتی همزمان در کویت انجام شد که اگر مطابق برنامه پیش رفته بود بسیار مرگبار بود. سفارت آمریکا و سفارت فرانسه، بزرگترین پالایشگاه نفت و تاسیسات اصلی آب کویت و همچنین دو فرودگاه آن هدف حمله بودند. انفجارها مطابق نقشه رخ ندادند و آسیب زیادی ایجاد نشد. تصور این بود که به دلیل حمایت کویت از عراق، ایران این حملات را ترتیب داده بود. افرادی از حزب الدعوه عراق و حزب الله لبنان به عنوان عوامل حملات بازداشت شدند.

بمبگذاری دوباره سفارت آمریکا در بیروت

تصویر از Getty Images

پس از بمبگذاری سال ۱۳۶۲ ، آمریکا سفارت خود در بیروت را به ساختمانی جدید منتقل کرد که امنیتش بالاتر تلقی می‌شد. اما یک خودروی انتحاری با صدها کیلوگرم مواد منفجره خود را به محوطه سفارت رساند و انفجار بزرگی ایجاد کرد که ۲۴ نفر در آن کشته شدند. حرکت جهاد اسلامی لبنان مسئولیت حمله را پذیرفت. اما آمریکا حزب الله لبنان و حکومت ایران را عامل حمله دانست.

حمله به سفارت عربستان و کویت در تهران

تصویر از Getty Images

به دنبال کشته شدن صدها زائر ایرانی در عربستان، معترضان به سفارت عربستان در تهران حمله کردند و سفارت کویت را هم به آتش کشیدند. یک دیپلمات سعودی در این حمله کشته شد. چند ماه بعد عربستان روابطش را با ایران قطع کرد.

حمله به سفارت و کنسولگری شوروی در ایران

تصویر از Getty Images

در جریان موشکباران شهرهای ایران توسط عراق و انتشار اخباری مبنی بر فروش موشک‌های شوروی به عراق، به سفارت شوروی در تهران و کنسولگری آن در اصفهان حمله شد. مهاجمان به سوی سفارت و کنسولگری سنگ و مواد آتش‌زا پرتاب کردند.

بمبگذاری سفارت اسرائیل در بوئنوس آیرس

تصویر از Getty Images

یک خودروی انتحاری خود را به سفارت اسرائیل در آرژانتین کوبید و باعث کشته شدن ۲۹ نفر شد که عمدتا شهروندان آرژانتینی بودند. جهاد اسلامی لبنان مسئولیت حمله را پذیرفت و آن را انتقام سوء قصد به عباس موسوی، دبیرکل حزب الله لبنان خواند. آرژانتین و اسرائیل، ایران و حزب الله لبنان را مسئول دانستند.

حملات همزمان مجاهدین خلق به ۱۳ مقر دیپلماتیک ایران

پس از بمباران اردوگاه سازمان مجاهدین خلق در نزدیکی بغداد توسط نیروهای نظامی ایران، هواداران این سازمان به چندین سفارت و کنسولگری ایران در آلمان، بریتانیا، فرانسه، کانادا و چند کشور دیگر و همچنین مقر دیپلماتیک ایران در نیویورک حمله کردند، افرادی را گروگان گرفتند و به ساختمان‌ها خسارت‌های شدیدی زدند.

کشتار دیپلمات‌های ایرانی در مزارشریف

تصویر از ISNA

با تسلط یافتن طالبان بر مزار شریف در افغانستان، کارکنان کنسولگری ایران در این شهر به همراه یک خبرنگار ایرنا کشته شدند. به دنبال این رویداد تصور می‌شد که ایران وارد درگیری نظامی با طالبان شود، اما چنین نشد.

حمله به سفارت دانمارک و اتریش در تهران

تصویر از Farsnews

پس از انتشار چند کاریکاتور از پیامبر اسلام در یک مجله دانمارکی، موجی از اعتراضات در کشورهای اسلامی به راه افتاد و به سفارت دانمارک در چند کشور از جمله ایران حمله شد. در تهران بسیجی‌ها به سفارت‌های دانمارک و اتریش سنگ و مواد آتش زا پرتاب کردند. دلیل حمله به سفارت اتریش ریاست دوره‌ای این کشور بر اتحادیه اروپا بود.

حمله به سفارت پاکستان در تهران

تصویر از ISNA

عده‌ای طلبه و طرفداران حکومت ایران مقابل سفارت پاکستان در تهران تجمع کردند و به خشونت ها علیه شیعیان در پاکستان اعتراض کردند. آنها با پرتاب سنگ به سفارت حمله کردند. چند هفته پیش از آن یکی از کارکنان کنسولگری ایران در پیشاور به قتل رسیده بود.

حمله به سفیر پاکستان در تهران

به سفیر پاکستان در خیابانی تهران حمله شد. گزارش شد که فرد مهاجم یک شهروند افغان بوده است. سفیر پاکستان در این حمله زخمی شد اما آسیبی جدی به او نرسید.

حمله به سفارت بریتانیا در تهران

تصویر از Farsnews

با بالا گرفتن تنش در پرونده هسته‌ای ایران و تشدید تحریم‌ها، عده‌ای بسیجی به سفارت بریتانیا در تهران و باغ سفارت بریتانیا در شمال شهر تهران حمله کردند و اموال آن را به غارت بردند و تخریب کردند. بریتانیا سفارتش در تهران را بست و دیپلمات‌های ایرانی را اخراج کرد.

بمبگذاری سفارت ایران در لبنان

تصویر از AFP

با اوج گیری جنگ داخلی در سوریه خشونت‌ها به لبنان کشید. حزب الله لبنان در دفاع از بشار اسد در سوریه می‌جنگید، در حالی که احساسات ضد اسد در لبنان قوی بود. دو انفجار پیاپی مقابل سفارت ایران در بیروت خرابی شدیدی به بار آورد و ۲۳ نفر کشته و ده‌ها نفر زخمی شدند. یک گروه اسلامگرای سنی مسئولیت این بمبگذاری را به عهده گرفت.

بمبگذاری خانه سفیر ایران در طرابلس لیبی

تصویر از Getty Images

در زمستان ۱۳۹۳ پیکارجویان متحد گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) رشته حملاتی علیه اهداف دیپلماتیک در طرابلس، پایتخت لیبی انجام دادند. آنها از جمله مسئولیت بمبگذاری مقابل محل اقامت سفیر ایران در لیبی را پذیرفتند. در این بمبگذاری به سفیر آسیبی نرسید.

حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در ایران

تصویر از ISNA

پس از اعدام شیخ نمر، روحانی شیعه منتقد حکومت عربستان، عده‌ای بسیجی و حزب اللهی در حضور ماموران امنیتی به کنسولگری عربستان در مشهد و سفارت آن در تهران حمله کردند و ساختمان‌ها را به آتش کشیدند. عربستان سفارتش در ایران را بست و دیپلمات‌های ایرانی را اخراج کرد. چند کشور عربی و مسلمان دیگر هم رابطه دیپلماتیک خود را با ایران قطع کردند.

اشغال سفارت ایران در لندن

تصویر از Getty Images

پس از بازداشت پسر صادق شیرازی، روحانی شیعه منتقد حکومت ایران، چهار نفر از هواداران او با ورود به سفارت ایران در لندن پرچم ایران را پایین کشیدند. آنها پس از چند ساعت بازداشت شدند و به کسی آسیبی نرسید.

حمله به سفیر ایران در وین

تصویر از Getty Images

یک شهروند اتریشی مصری تبار به محل اقامت سفیر ایران در وین حمله کرد و پس از درگیری با یک محافظ، به ضرب گلوله کشته شد.

حمله به کنسولگری ایران در بصره

تصویر از Getty Images

در تابستان ۱۳۹۷ موجی از اعتراضات در عراق به راه افتاد. معترضان خواسته‌های معیشتی داشتند و با مداخلات خارجی در کشورشان مخالف بودند. گروهی از معترضان به کنسولگری ایران در بصره حمله کردند و ساختمان آن را به آتش کشیدند.

کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک، که ایران هم از اعضای آن است، مقرر می‌کند که اماکن مورد استفاده هیات دیپلماتیک یک کشور در کشور دیگر باید مصون باشند و کشور میزبان موظف است که همه اقدامات لازم را انجام دهد تا شان دیپلمات‌ها حفظ شود و از ورود به اماکن دیپلماتیک یا ایجاد خسارت و آزار به آنها پیشگیری شود.

اما وقتی در ایران به اهداف دیپلماتیک حمله شده، در بسیاری از موارد ماموران امنیتی اقدام چندانی علیه مهاجمان نکردند و گاه، مانند حمله به سفارت آمریکا، مقام‌های حکومتی با آنها همراهی کرده‌اند.