ایران بدون اینترنت؛ چه بخش‌هایی بیشتر زیان می‌بینند؟

قطع اینترنت در ایران حق نشر عکس Getty Images
Image caption اینترنت در ایران از شنبه ۲۵ آبان و به دنبال بالاگرفتن اعتراض‌ها به گرانی بنزین قطع شد

‎ارتباط اینترنتی ایران از شب شنبه ۲۵ آبان‌ماه با جهان خارج قطع شده است. این قطع ارتباط باعث اختلال در خدمات‌رسانی بسیاری از استارتاپ‌ها و اخلال در روند فعالیت‌های روزانه مردم شده است. این وضع تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و بعد از اتصال دوباره شبکه داخلی ایران به اینترنت جهانی باید انتظار چه وضعیتی را در اینترنت کشور داشته باشیم؟

بیشتر بخوانید:

‎دقیقا چه اتفاقی برای فضای آنلاین ایران رخ داده است؟

‎با دستور شورای امنیت کشور به اپراتورها ارتباط ایران با شبکه جهانی اینترنت از شب شنبه ۲۵ آبان‌ماه قطع شده است. تمام سایت‌هایی که سرورشان یا بخشی از پشتیبانی سایت‌شان در خارج از ایران بود،‌ از دسترس خارج شدند. این قطعی شامل تمام شبکه ارتباط اینترنتی در ایران می‌شود. تلفن‌ها نیز اختلال دارند و اتصال به آنها دشوار است. محمدجواد آذری‌جهرمی این مشکلات و قطعی‌ها را تایید کرده و گفته،‌ شورای امنیت به زودی مجوز اتصال دوباره اینترنت را صادر می‌کند.

‎آیا شبکه ملی اطلاعات توانسته جای اینترنت را پر کند؟

‎وزارت ارتباطات گفته، همه سرویس‌های داخلی روی شبکه ملی اطلاعات هستند و بدون مشکل به مردم خدمات ارایه کرده‌اند. اما گزارش‌های واقعی نشان می‌دهد، این قطعی اینترنت زندگی روزمره مردم را هم دچار مشکل جدی کرده است. روزنامه همشهری در گزارشی که روز دوشنبه ۲۷ آبان منتشر شد، نوشت: وزارت نفت و شرکت ملی پست از مردم خواسته بودند، با مراجعه به باجه‌های پست کارت سوخت خود را دریافت کنند. اما با وجود اختلال اینترنتی،‌ صاحبان کارت سوخت نتوانستند محل دریافت کارت‌شان از سایت اینترنتی پست پیدا کنند. در همین گزارش تاکید شده که، تاکسی‌های اینترنتی هم مختل شده‌اند.

‎وضعیت استارتاپ‌ها در ایران چگونه است؟

‎استارتاپ‌ها که در سال‌های اخیر بازار بزرگی هم برایشان ایجاد شده و عمده کارشان در فضای اینترنتی متمرکز است، با این قطعی آسیب جدی دیده‌اند. بنا به آماری که مرکز توانمندسازی و تسهیلگری کسب‌وکارهای نوپا فاوا سال گذشته منتشر کرد، در ایران بیشتر از ۴۱ هزار استارتاپ مشغول کار هستند که انتظار می‌روند بخش بزرگی از آنها خدمات‌شان با مشکل مواجه شده باشد. در یکی از واکنش ها رضا الفت نسب، عضو هیات مدیره کسب‌وکارهای مجازی ایران دیروز سه‌شنبه گفته، با تعطیلی کسب‌وکارهای اینترنتی در سه روز ۹۰۰ میلیارد تومان خسارت به آنها وارد شده است. او از کاهش فعالیت‌های شرکت‌های بزرگ اینترنتی تا یک‌دهم گفته و تاکید کرده، فعالیت کسب‌وکارهای کوچک تعطیل شده است. او البته به کسب‌وکارهایی اشاره می‌کند که در این اتحادیه ثبت شده‌اند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption با قطع اینترنت در ایران گزارش‌هایی از اخلال در کار تاکسی‌های اینترنتی منتشر شده است

‎مشکل اینجاست که بخش قابل توجهی از سرویس‌هایی که مستقیم و غیرمستقیم به استارتاپ‌ها مربوط می‌شود،‌ بدون ارتباط با اینترنت جهانی عملا کار نمی‌کند. برای نمونه اجرا کردن برنامه‌ها برای برنامه‌نویسان، بازاریابی،‌ ارسال خبرنامه، نظرسنجی و جزو مهمترین ابزارهای مورد استفاده استارتاپ‌ها هستند که در حال حاضر به طور کامل از دسترس خارج شده‌اند. با قطع ارتباط ایران با اینترنت جهانی انتظار می‌رود این مدل از کسب‌وکارهای تازه در ایران که موقعیت شکننده‌ای هم دارند،‌ با مشکل جدی مواجه شده باشند. البته کسب‌وکارهای بزرگتر یا آنهایی که به طور کامل روی شبکه داخلی پیاده شده باشند،‌ احتمالا بیشتر دوام بیاورند اما رتبه‌بندی‌ کیفیت و دسترس‌پذیری سایت‌‌هایشان که در مقیاس جهانی سنجیده می‌شود و در جذب مشتری تاثیر جدی دارد، تنزل خواهد داشت. روزنامه همشهری در گزارشی که امروز منتشر کرده،‌ از قول صاحبان استارتاپ‌ها نوشته قطع شدن ارتباط‌شان با اینترنت ضررهای جدی برای آنها داشته تا جایی که، برخی از آنها تا ۸۰ درصد فروش‌شان را در چهار روز گذشته از دست داده‌اند و مشتری‌های بسیاری از آنها می‌تواند، تا ۹۰ درصد هم ریزش داشته باشد.

‎اینترنت ایران شبیه چین می‌شود؟

‎دولت در ایران از سال‌ها پیش دنبال راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات بود تا بتواند نمونه مشابه سرویس‌های داخلی را بدون نیاز به اینترنت جهانی ارایه کند. پیام‌رسان‌هایی مثل سروش و آی‌گپ نمونه پرسر و صداترین بودند اما موتورهای جست‌وجوگر با نام یوز و پارسی‌جو که قرار بود جای گوگل را در ایران بگیرند هم از طرح‌های ناموفق این روزهاست. با وجود ادعای دولت، عمده این سرویس‌های بومی‌سازی شده - مثل نقشه‌های آنلاین که قرار بود در تاکسی‌های اینترنتی استفاده شود - روی بستر خارجی توسعه یافته‌اند و عملا نمی‌توانند بدون اتصال به یک شبکه جهانی کار کنند. به جز این، تجربه کاربران در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد،‌ برخی از سایت‌های داخلی هم از دسترس کاربران داخل ایران خارج شده‌اند. تجربه قطعی اینترنت اخیر نشان داد، شبکه ملی اطلاعات نمی‌تواند تمام زیرساخت‌های مورد نیاز کسب‌وکارها و مردم را فراهم کند. امیر رشیدی، پژوهشگر دسترسی به اینترنت در کمپین بین المللی حقوق بشر ایران به بی‌‌بی‌سی فارسی می‌گوید:‌ "استارتاپ هایی که دچار مشکل شده‌اند قطعا یک سرویس خاصی را از خارج می‌گرفته‌اند. پیش‌بینی اینکه ایران بتواند تمام آن‌چه همه استارتاپ‌ها و زیرساخت‌ها نیاز دارند را در داخل ایران تامین کند، دشوار است. چون اینترنت چین که به عنوان یکی از نزدیک‌ترین مدل‌ها به اینترنت ایران معرفی می‌شود، تفاوت‌هایی جدی دارد. ایران یک مسیر جدید برای خودش تعریف کرده که با دیگران متفاوت است."

‎ارتباط آنلاین در ایران چگونه خواهد شد؟

‎همیشه بعد از گسترش قطعی یا اختلال اینترنت استفاده از فیلترشکن‌ها افزایش خواهد داشته است. این‌بار هم نشانه‌هایی از تلاش برای اتصال به اینترنت از روش‌های مختلف دیده می‌شود. این تجربه قدیمی احتمالا دوباره و این‌بار با شدت بیشتری تکرار خواهد شد. چون این‌بار کاربرانی که دنبال راه‌های پنهان استفاده از اینترنت هستند، فقط کاربران تلگرام نخواهند بود و تعدادشان به مراتب بیشتر است.

‎امیر رشیدی،‌ پژوهشگر دسترسی به اینترنت در کمپین بین المللی حقوق بشر ایران به بی‌‌بی‌سی فارسی می‌گوید: "اینترنت آینده ایران،‌ دست‌کم تا چند روز بعد از برقراری دوباره اتصال شرایط شبیه دی‌ماه ۱۳۹۶ می‌شود که تمام پروتکل‌ها دچار ایرادهای جدی شده بودند و بعد از اتصال هم تا مدتی مشکلاتی برای ارتباط اینترنتی وجود داشت."